Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo; học tập; sinh viên; chuyển đổi số giáo dục, trí tuệ nhân tạo (Al); Học viện Hành chính và Quản trị công.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, Al được ví như “cơn hồng thủy” đang trở thành công cụ thiết yếu có tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Bởi nó không chỉ đơn thuần là những tiện ích công nghệ mà đang dần trở thành “người” đồng hành trong hành trình phát triển nhận thức của con người. Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ ra định hướng về chuyển đổi số toàn diện, ngày 03/6/2020 chính phủ ban hành phê duyệt Quyết định số 749/QĐ-TTg “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” với mục tiêu Việt Nam trở thành quốc gia số, ổn định và thịnh vượng, tiên phong thử nghiệm các công nghệ và mô hình mới [1,2]. Trong đó, khẳng định giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực cần được ưu tiên đổi mới [3] và việc ứng dung Al vào giáo dục - giúp chuyển đổi giáo dục từ mô hình giáo dục một chiều thụ động sang chủ động kiến tạo tri thức, Al không chỉ như một công cụ tra cứu mà còn hỗ trợ người học rèn luyện kỹ năng, sáng tạo tư duy. Theo đó, thông tư 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ ra “Al là việc phát triển các hệ thống máy móc có khả năng thực hiện các nhiệm vụ đòi hỏi trí tuệ con người như học tập, suy luận và giải quyết vấn đề. Al tạo sinh (Generative Artificial Intelligence hay Gen AI) là lĩnh vực thuộc Al tập trung vào việc tạo ra dữ liệu mới như văn bản, hình ảnh, âm thanh, video hoặc mã nguồn lập trình dựa trên dữ liệu đầu vào đã được huấn luyện trước đó” [4]. Al trong học tập là việc phát triển các hệ thống máy móc thông minh có khả năng thực hiện các nhiệm vụ, yêu cầu như trí tuệ con người về học tập, suy luận và giải quyết vấn đề, cố gắng giúp người học phát triển khả năng hiểu, lập luận, phản biện và nâng cao hiệu quả giáo dục trong môi trường hiện đại.

Do vậy, ứng dụng Al trong học tập cho sinh viên là “việc sử dụng các công nghệ trí tuệ nhân tạo có chức năng về học tập, suy luận và giải quyết vấn đề để cải thiện quá trình học tập”. Trong đó tập trung vào nội dung cốt lõi (1) Nhận thức của sinh viên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập - nền tảng định hướng toàn bộ hành vi ứng dụng; (2) Cá nhân hóa học tập - điều chỉnh nội dung, tốc độ và phong cách học theo đặc điểm riêng của từng người học; (3) Trợ lý học tập thông minh - hỗ trợ hỏi đáp, tổng hợp, viết lách và nghiên cứu học thuật; (4) Tối ưu hóa khả năng tiếp cận và tổng hợp kiến thức - giúp mọi người học (bao gồm những sinh viên có nhu cầu đặc biệt) xử lý, hệ thống hóa và khai thác thông tin hiệu quả hơn.

Học viện Hành chính và Quản trị công là cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, là nơi chuyên đào tạo, nghiên cứu khoa học về hành chính, quản lý nhà nước, quản trị công; cung cấp luận cứ khoa học về cải cách hành chính, công vụ, …; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức… theo yêu cầu của Đảng, Nhà nước, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và nhu cầu của xã hội [5]. Trong tương lai nhiều sinh viên tại đây có thể tham gia vào hoạt động công vụ, do đó họ không chỉ được trang bị các kiến thức chuyên môn mà sinh viên cần phải hiểu và sử dụng Al một cách chủ động như: có khả năng đánh giá tính chính xác của thông tin Al cung cấp, biết cách đặt câu hỏi phù hợp và tư duy phản biện có kiểm chứng, phát triển những ý tưởng mà Al đưa ra,… từ đó biết tận dụng năng lực Al vào để giải quyết các vấn đề phức tạp trong trong thực thi công vụ - tiền đề của thế hệ cán bộ, công chức, viên chức tương lai trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam hùng cường.

2. Thực tiễn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập của sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công

Như đã nêu ở trên việc ứng dụng Al trong học tập của sinh viên giúp cho hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học đem lại hiệu quả cao hơn, đáp ứng nhu cầu xã hội. Điều này được minh chứng thông qua một số kết quả đo lường của các chỉ số: nhận thức của sinh viên về Al trong học tập; cá nhân học học tập thông qua Al; Al như trợ lý học tập thông minh; tối ưu hóa khả năng học tập và tiếp cận kiến thức của 605 sinh viên tại Học viện Hành chính và Quản trị công trong đó: sinh viên chuyên ngành quản lý nhà nước chiếm 1/3 số lượng sinh viên được hỏi và 03 chuyên gia cụ thể như sau:

Về nhận thức của sinh viên về AI trong học tập:

Biểu đồ 1. Nhận thức của sinh viên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập

Việc nhận thức được sự hữu ích và rủi ro của ứng dụng Al trong học tập, có 13% sinh viên cho rằng rất quan trọng, 16% cho là khá quan trọng, 29% thấy bình thường, 24% cho là ít quan trọng và 18% cho là không quan trọng; về kiến thức và kỹ năng của sinh viên về ứng dụng Al trong học tập, có 12% rất chắc cả về kiến thức và kỹ năng, 15% khá chắc chắn, 28% cảm thất chắc, 29% ít chắc chắn và 16% không chắc chắn; về việc nhà trường sau trang khi bị kiến thức về Al và ứng dụng Al của sinh viên vào học tập có 17% thấy rất cần thiết, 19% cho là khá cần thiết, 37% cho là cần thiết mức bình thường, 16% nhận thấy ít cấn thiết và 10% chưa nhận thấy cần thiết. Đồng thời, theo giảng viên Nguyễn Thị Lê chia sẻ: “Hiện nay, sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công đã có nhận thức rõ về lợi ích của ứng dụng Al trong học tập, biểu hiện thông qua quá trình học tập của họ như việc tìm họ kiếm tài liệu phục vụ nghiên cứu trước các chủ để chuẩn bị học; đặt câu hỏi và giải đáp câu hỏi về chủ để học tập trên giảng đường; kết quả làm bài tập thực hành và thực hiện các nghiên cứu khoa học…”. Qua đây có thể nhận thấy sinh viên Học viện về cơ bản đã nhận thức và ứng dụng được Al trong học tập.

Về cá nhân hóa học tập thông qua AI:

Biểu đồ 2. Cá nhân hóa quá trình học tập thông qua trí tuệ nhân tạo

Có 45% sinh viên ứng dụng Al xác định mục tiêu học tập cá nhân rất rõ ràng, 32% cá nhân hóa khá rõ, 11% bình thường, 8% chưa thực sự rõ và 4% chưa chưa rõ ràng; về ứng dụng Al gợi ý nội dung học tập, có 32% sử dụng gợi ý rất tốt, 46% cho là khá tốt, 12% cho rằng bình thường, 8% chưa được tốt và 3% không tốt; về ứng dụng Al để có phương pháp học tập, có 68% nhật thất rất tốt, 23% thấy khá tốt, 6% thấy bình thường, 2% chưa thực sự tốt và 1% không tốt khi sử dụng ứng dụng này. Điều này phản ánh bước chuyển từ mô hình “một kích cỡ cho tất cả các sinh viên” sang học tập cá thể hóa - phù hợp với lý thuyết Học tập tự định hướng đã và đang hình thành và phát triển tại môi trường học tập của sinh viên Học viện, theo PGS.TS Nguyễn Văn Hậu chia sẻ: “Từ khóa được nhắc tới trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào học tập của mỗi sinh viên trong thời đại hiện nay chính là đứng trên vai người khổng lồ do đó sinh viên hãy xem Al như một điều kiện tốt để hợp tác trong vai trò là người dẫn dắt để ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách cá nhân hóa, riêng biệt và sáng tạo. Al làm được rất nhiều công việc nhưng nếu các em sinh viên luôn thụ động, không tìm tòi, sợ tiếp cận những cách học mới hay sử dụng những gói Al chất lượng cao thì chưa ứng dụng được triệt để khả năng đa dạng phương pháp học tập cho quá trình phát triển của bản thân”. Đây là minh chứng cho việc Al có tiềm năng lớn trong cá nhân hóa nội dung học tập, song cần có sự chủ động từ phía người học.

Về sử dụng AI như trợ lý học tập thông minh:

Biểu đồ 3. Trí tuệ nhân tạo như trợ lý học tập thông minh trong học tập

Có 37% sinh viên rất đồng ý Al là gia sư ảo giúp sinh viên giải đáp tức thì kiến thức tổng hợp, 22% đồng ý, 29% cho là bình thường, 8% ít đồng ý và 4% không đồng ý; việc ứng dụng Al hỗ trợ xây dựng thời gian biểu học tập có 23% đồng ý hỗ trợ rất tốt, 32% có hỗ trợ tốt, 33% cho rằng bình thường, 7% hỗ trợ ít và 6% cho rằng Al không hộ trợ được gì; việc ứng dụng Al trong hỗ trợ viết luận và nghiên cứu khoa học của sinh viên, có 38% đồng ý rất tốt, 32% cho là tốt, 28% thấy bình thường, 2% thấy hỗ trợ ít và 1% cho rằng không hỗ trợ được gì. Về vấn đề này, TS. Trương Quốc Việt nhấn mạnh: “…mỗi sinh viên cần thay đổi tư duy khi sử dụng AI và khẳng định Al là chỉ là công cụ, không thay thế cho tư duy con người. Do đó, khi ứng dụng Al vào học tập sinh viên thay vì chỉ sử dụng chúng giúp trả lời câu hỏi, chuyển sang biết cách đặt câu hỏi cho vấn đề mình học tập, nghiên cứu và việc sử dụng Al phụ thuộc rất nhiều vào năng lực nhận thức, sự trải nghiệm thực tế của người sử dụng. Nên sinh viên cần có nhận thức rõ ràng và hiểu biết về các chức năng của Al, để ứng dụng Al như một trợ lý học tập thông minh của từng cá nhân”. Qua đây cho thấy trong bối cảnh khối lượng tri thức ngày càng mở rộng, khẳng định vai trò hỗ trợ học tập của trí tuệ nhân tạo được sinh viên đánh giá khá tích cực.

Tối ưu hóa khả năng tiếp cận và tổng hợp kiến thức:

Biểu đồ 4. Tối ưu hóa khả năng tiếp cận học tập thông qua trí tuệ nhân tạo

Việc sinh viên ứng dụng Al vào tối ưu hóa khả năng tiếp cận và tổng hợp kiến thức, có 14% sinh viên cho rằng Al giúp ghi ân bài giảng và chuyển đổi nội dung học tập từ giọng nói sang văn bản và ngược lại rất tốt, 26% cho khá là tốt, 55% thấy bình thường, 3% chưa tốt lắm và 1% thấy không tốt; ứng dụng Al vào tóm tắt bài giảng, tài liệu học tập có 18% nhận thấy rất tốt, 72% là khá tốt, 9% thấy bình thường, 1% chưa thật tốt, 1% nhận thấy không tốt; bên cạnh đó với việc ứng dụng Al cho sinh viên có nhu cầu đặc biệt (có các tính năng hỗ trợ đặc biệt dành cho sinh viên có nhu cầu riêng biệt như khiếm thính, khiếm thị), có 14% cho rằng rất tốt, 29% cho là khá tốt, 50% thấy bình thường, 4% chưa thấy thực sự tốt và 5% chưa thấy tốt. Qua kết quả có thể nhận thấy với ứng dụng Al trong học tập sinh viên đặc biệt được đánh giá ở mức trung lập đã phản ánh thực tế rằng nhóm đối tượng này chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong phạm vi Học viện Hành chính và Quản trị công do học chưa có nhiều cơ hội trải nghiệm các tính năng chuyên biệt này. Ngược lại, tính năng tóm tắt bài giảng ghi nhận mức đồng ý lên đến 72%, cho thấy đây là ứng dụng Al khá phổ biến và thường xuyên nhất trong hoạt động học tập của sinh viên Học viện hiện nay.

Qua phân tích kết quả trên có thể nhận thấy việc ứng dụng Al trong học tập của sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công cho thấy

Việc ứng dụng Al trong học tập được sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công đã và đang trở thành công cụ hỗ trợ khá hiệu quả, góp phần nâng cao tính chủ động, đồng thời giúp họ có tích lũy kinh nghiệm ứng dụng công nghệ trong học tập, nghiên cứu khoa học. Đặc biệt đối với sinh viên ngành hành chính công, những người trong tương lai có thể sẽ trực tiếp tham gia vào vận hành “nền hành chính số” ở Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng bộc lộ những hạn chế nhất định như: nhận thức của sinh viên về ứng dụng Al trong học tập vẫn còn thụ động, chưa thực sự chủ động kiểm chứng và phát triển tư duy phản biện; một số sinh viên chưa hiểu biết các tính năng và kỹ năng lựa chọn ứng dụng phục vụ cho học tập dẫn đến lãng phí thời gian và giảm chất lượng kết quả học tập.

3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập của sinh viên Học viện Hành chính và Quản trị công

Thứ nhất, nâng cao nhận thức của sinh viên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập.

Sinh viên cần phải nhận thức rõ tính hai mặt của việc ứng dụng Al trong học tập - rủi ro - lợi ích mà Al mang lại. Đây được xem là giải pháp nền tảng và có tính định hướng cho toàn bộ quá trình ứng dụng Al của sinh viên trong học tập. Để làm được điều này sinh viên cần chủ động học hỏi nâng cao nhận thức về Al và ứng dụng chúng. Đồng thời nhận thức rõ hiện tại Al đang tái cấu trúc toàn diện thị trường lao động, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết rằng sinh viên không chỉ biết sử dùng Al mà phải biết ứng dụng Al vào đúng với yêu cầu học tập, nghiên cứu phục vụ cho nghề nghiệp của mình theo học và tương lai. Do đó, sinh viên cần chủ động tìm hiểu bản chất, nguyên lý và giới hạn của ứng dụng Al trong học tập và cách ứng dụng trong lĩnh vực chuyên môn của mình học, thông qua các tài liệu chính thống, các khóa học, hội thảo chuyên đề chuyên sâu về ứng dụng Al; tích cực tham gia các cộng đồng học tập trực tuyến để trao đổi kinh nghiệm, cập nhật xu hướng và hình thành thói quen khai thác Al một cách khoa học và có chọn lọc - sinh viên cần chủ động chuyển từ tâm thế "người sử dụng thụ động" sang "người khai thác có định hướng và có trách nhiệm"; rèn luyện kỹ năng phân tích tình huống, mô phỏng ra quyết định và hệ thống hóa tài liệu chuyên ngành có sự hỗ trợ của Al; từ đó từng bước chuyển hóa việc học từ học để hiểu biết sang học để làm, hình thành tư duy học tập suốt đời trong môi trường số.

Thứ hai, nâng cao ý thức, đạo đức học thuật trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập.

Sinh viên cần sử dụng Al có trách nhiệm: không dùng Al thay thế tư duy cá nhân, không sao chép nguyên văn, không bỏ qua trích dẫn; biết cách đặt câu hỏi và phản biện câu trả lời mà Al thực hiện. Sinh viên nên sử dụng quy tắc "80% tự làm, 20% Al hỗ trợ" được chuẩn hóa thành tiêu chí học tập thông minh của từng cá nhân. Tránh tình trạng sinh viên sử dụng Al để tạo ra toàn bộ sản phẩm học tập mà không qua kiểm chứng, biên tập hay trích dẫn nguồn một cách minh bạch - một hình thức đạo văn phi truyền thống làm ảnh hưởng đến kết quả học tập và thực hiện công việc trong tương lai.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác tuyên truyền về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập.

Nhà trường cần tăng cường thêm nhiều hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến việc ứng dụng Al trong học tập cho sinh viên một cách đa dạng và đồng bộ như: tiếp tục phát huy vai trò lan tỏa của giảng viên, cán bộ, viên chức và người lao động qua quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình; tổ chức nhiều hơn nữa các cuộc thi, talkshow và chương trình giao lưu học thuật với doanh nghiệp công nghệ; đồng thời xây dựng và phổ biến tài liệu hướng dẫn sử dụng Al thực hành như sổ tay: số trực tuyến, bản in được phân loại theo từng chức năng học tập cụ thể, truyền thông trên các trang fanpage cồng đồng sinh viên, website,... giúp sinh viên tiếp cận đúng hướng và tránh lạm dụng công nghệ.

Thứ tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng và mở rộng khả năng tiếp cận công cụ trí tuệ nhân tạo chất lượng cao.

Để sinh viên có được nhận thức đúng và có thêm kỹ năng ứng dụng Al trong học tập được hiệu quả hơn nữa, nhà trường cần tiếp tục đồng hành, quan tâm đầu tư đầu tư hơn nữa cơ sở hạ tầng, có thể mở rộng các công cụ tiếp cận ứng dụng Al trong học tập như: ưu tiên cấp quyền truy cập nền tảng Al chuyên nghiệp cho sinh viên nghiên cứu khoa học và năm cuối; tái định hình hệ thống phòng máy tính thành không gian học tập số mở; tích hợp Al vào hệ thống quản lý học tập LMS và hoàn thiện hơn nữa thư viện số; ban hành riêng bộ quy tắc sử dụng Al trong học tập của sinh viên.

Chú thích:

[1] Chính phủ (2020), Quyết định phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020.

[2] Ban Chấp hành Trung ương (2024), Nghị quyết về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị.

[3] Ban Chấp hành Trung ương (2025). Nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025, Bộ Chính trị.

[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2025), Thông tư hướng dẫn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, số 02/2025/TT-BGDĐT.

[5] Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2025), Quyết định về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Học viện Hành chính và Quản trị công, 55-QĐ/HVCTQG ngày 08/01/2025.

Tài liệu tham khảo:

1. Đỗ Thế Dương & Nguyễn Hoàng Diệu Linh (2023). Trí tuệ nhân tạo – cơ hội và thách thức trong giáo dục. Tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 14, tháng 5/2023.

2. Lê Thị Mai Phương (2025). Cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam trong bối cảnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Tạp chí Quản lý Nhà nước.

3. Mạch Nam Dũng (2025). Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các trường đại học tại Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Dự báo.

4. Nguyễn Đăng Khoa & Nguyễn Quốc Hưng. Phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục đại học tại Việt Nam: Cơ hội, thách thức và giải pháp. Khoa Thống kê – Trường Công nghệ, Đại học Kinh tế Quốc dân.

5. Nguyễn Văn Tiệp (2024). Đổi mới cách dạy học với Trí tuệ Nhân tạo (AI). Hà Nội: NXB Công Thương.

6. Trịnh Huyền Mai & Lê Hồ Vĩ (2024). Trí tuệ nhân tạo và phát triển nguồn nhân lực khu vực công tại Việt Nam. Tạp chí Quản lý Nhà nước.