TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA phát biểu tại hội nghị khởi động dự án sản xuất hữu cơ trên cây cacao và cây ăn quả tại TP Cần Thơ.

Sáng 24/6, Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) phối hợp với Naturland tổ chức hội nghị khởi động Dự án “Thí điểm ứng dụng sản xuất hữu cơ tại trang trại cacao và cây ăn quả nhằm tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu và sinh kế của nông dân Việt Nam” tại khách sạn Charmant Suites (TP Cần Thơ).

Tham dự hội nghị có TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA; ông Đỗ Việt Hà, Phó Chủ tịch VOAA; ông Albin Deforges, Giám đốc Naturland tại Việt Nam; bà Eva Gemmel, Giám đốc Dự án Naturland; ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội Nông dân TP Cần Thơ; ông Mai Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ; ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai; Ông Nguyễn Anh Việt, Phó Chủ tịch phường Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai; bà Nguyễn Thị Ngọc Trúc, đại diện Viện Cây ăn quả miền Nam; ông Lê Văn Đồng, Tổng Giám đốc Công ty CP Vườn Trái Cửu Long - Le Vergers Du Mekong; bà Nguyễn Thị Thanh Vy, Điều phối viên dự án cùng đại diện doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ nông dân tham gia mô hình thí điểm.

Hình thành các mô hình hữu cơ thích ứng với biến đổi khí hậu

Mở đầu hội nghị, TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA cho biết dự án đã được Bộ Nội vụ phê duyệt tiếp nhận viện trợ và là một trong những hoạt động cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với thích ứng biến đổi khí hậu tại Việt Nam.

Theo ông, nông nghiệp hữu cơ đang trở thành xu hướng phát triển tất yếu trên thế giới và cũng là định hướng của nền nông nghiệp Việt Nam trong tiến trình hội nhập. Tuy nhiên, lĩnh vực này ở nước ta vẫn còn khá mới khi chỉ thực sự có hành lang pháp lý từ năm 2017 với bộ tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041:2017 và Nghị định số 109/2018/NĐ-CP của Chính phủ về nông nghiệp hữu cơ.

Ông nhấn mạnh, dự án không chỉ hướng đến xây dựng các mô hình sản xuất hữu cơ trên cây cacao và cây ăn quả mà còn góp phần cải thiện sinh kế cho nông dân, bảo vệ tài nguyên đất, tăng cường đa dạng sinh học và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị bền vững.

Ông Albin Deforges, Giám đốc Naturland tại Việt Nam giới thiệu hệ thống tiêu chuẩn Naturland và định hướng phát triển các mô hình sản xuất hữu cơ thích ứng với biến đổi khí hậu tại hội nghị.

Giới thiệu về Naturland, ông Albin Deforges, Giám đốc Naturland tại Việt Nam cho biết tổ chức được thành lập tại Đức từ năm 1982, hiện có mạng lưới khoảng 100.000 - 120.000 nông dân được chứng nhận tại hơn 60 quốc gia cùng khoảng 1.500 doanh nghiệp đối tác trên toàn thế giới.

Ông Deforges lý giải, dự án được thiết kế theo định hướng giảm thiểu biến đổi khí hậu nên việc lựa chọn cây cacao và cây ăn quả không xuất phát từ quy mô diện tích hiện có mà dựa trên khả năng đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.

Đối với cây cacao, dự án hướng đến phát triển các mô hình nông lâm kết hợp, trồng dưới tán cây hoặc gắn với phục hồi hệ sinh thái rừng. Trong khi đó, việc chuyển đổi các vùng cây ăn quả sang phương thức canh tác hữu cơ được kỳ vọng sẽ góp phần giảm phát thải và nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.

Bà Nguyễn Thị Thanh Vy, điều phối viên dự án, trình bày kế hoạch triển khai và các mô hình thí điểm của dự án tại TP Cần Thơ và tỉnh Gia Lai.

Giới thiệu tổng quan về dự án, bà Nguyễn Thị Thanh Vy, Điều phối viên dự án cho biết dự án do Chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức tài trợ thông qua Bộ Môi trường, Bảo tồn thiên nhiên, An toàn hạt nhân và Bảo vệ người tiêu dùng (BMUV), thuộc khuôn khổ Sáng kiến Khí hậu Quốc tế (IKI).

Dự án được VOAA và Naturland triển khai với sự tham gia của Công ty Marou Chocolate và Công ty Vườn trái cây Cửu Long.

Theo kế hoạch, dự án tập trung vào ba hợp phần chính gồm phát triển các mô hình sản xuất hữu cơ trên cây cacao và cây ăn quả; nâng cao năng lực cho nông dân và đội ngũ kỹ thuật địa phương; xây dựng chuỗi giá trị thân thiện với đa dạng sinh học và nâng cao nhận thức thị trường đối với các sản phẩm sản xuất bền vững.

Trong giai đoạn đầu, dự án được triển khai tại TP Cần Thơ và tỉnh Gia Lai, đồng thời đang đề xuất mở rộng sang tỉnh An Giang.

Riêng tại Cần Thơ, dự án đang thí điểm trên hai mô hình gồm vườn tắc rộng 6,3 ha của bà Nguyễn Thị Đến tại xã Tân Hòa và mô hình ổi hồng diện tích 2 ha của ba hộ dân. Song song đó, dự án tiếp tục rà soát, bổ sung các mô hình mới nhằm hoàn thiện mục tiêu xây dựng sáu mô hình trình diễn, gồm ba mô hình cacao và ba mô hình cây ăn quả

Ông Mai Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ cho rằng việc triển khai dự án phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu của thành phố.

Địa phương, doanh nghiệp đồng hành cùng nông dân chuyển đổi hữu cơ

Kỳ vọng về những mô hình sản xuất hữu cơ thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ đến từ đơn vị triển khai dự án mà còn nhận được sự hưởng ứng của các địa phương, doanh nghiệp và nông dân tham gia thí điểm.

Đại diện ngành nông nghiệp TP Cần Thơ, ông Mai Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP Cần Thơ cho biết thành phố hiện có hơn 100.327 ha cây ăn trái, sản lượng đạt trên 1,23 triệu tấn mỗi năm. Những năm gần đây, Cần Thơ đang từng bước chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng nông nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó ưu tiên phát triển các mô hình sản xuất hữu cơ.

Ông Mai Nam đánh giá việc triển khai dự án phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp chất lượng cao của thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đồng thời mở ra cơ hội để nông dân tiếp cận thêm các giải pháp kỹ thuật mới, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập.

Ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai chia sẻ về tiềm năng phát triển cây cacao và định hướng mở rộng vùng nguyên liệu tại địa phương.

Cùng chung kỳ vọng đó, ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai cho biết địa phương hiện có trên 800.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, thuộc nhóm tỉnh có diện tích sản xuất nông nghiệp lớn của cả nước. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thuận lợi để phát triển các loại cây công nghiệp dài ngày như cà phê, hồ tiêu, cao su, ca cao cùng nhiều loại cây ăn quả.

Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của tỉnh cũng đang chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và tình trạng lạm dụng phân bón vô cơ.

Gia Lai hiện có khoảng 100 ha cacao, trong đó khoảng 30 ha tại xã Bờ Ngoong đã cho thu hoạch và bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế. Từ kết quả này, địa phương đang định hướng mở rộng diện tích lên khoảng 300-500 ha trong thời gian tới.

Ông Hùng khẳng định Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai sẽ phối hợp chặt chẽ với VOAA và Naturland trong quá trình triển khai dự án, đồng thời mong muốn được hỗ trợ thêm các lớp đào tạo giảng viên nguồn (ToT) nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ khuyến nông địa phương.

Bà Eva Gemmel, Giám đốc Dự án Naturland, ghi chép các ý kiến trao đổi của đại biểu tại phiên thảo luận trong khuôn khổ lễ khởi động dự án thí điểm ứng dụng sản xuất hữu cơ tại trang trại ca cao và cây ăn quả ở Cần Thơ

Trong khuôn khổ hội nghị, bà Eva Gemmel, Giám đốc Dự án Naturland bày tỏ vui mừng khi chương trình chính thức được khởi động tại Việt Nam. Bà kỳ vọng hoạt động này sẽ góp phần nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và cải thiện sinh kế cho người trồng cacao, cây ăn quả thông qua các hệ thống sản xuất hữu cơ không gây mất rừng, đồng thời thúc đẩy các mô hình phát triển thân thiện với khí hậu và đa dạng sinh học.

Những chuyển biến bước đầu từ quá trình chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ cũng được chính các hộ dân tham gia mô hình chia sẻ tại hội nghị.

Bà Nguyễn Thị Đến, chủ vườn tắc 6,3 ha tại xã Tân Hòa (TP Cần Thơ), chia sẻ quá trình chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ và những kỳ vọng khi tham gia dự án thí điểm.

Đại diện cho các hộ dân tham gia dự án, bà Nguyễn Thị Đến, chủ vườn tắc rộng 6,3 ha tại xã Tân Hòa, TP Cần Thơ chia sẻ gia đình đã bắt đầu chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ từ khoảng hai năm trước. Đến nay, khu vườn đã từng bước hoàn thiện vùng đệm, giảm sử dụng phân bón hóa học và áp dụng các biện pháp quản lý sâu bệnh bằng chế phẩm sinh học.

Quá trình chuyển đổi nhận được sự đồng hành của doanh nghiệp và nhóm dự án trong việc hướng dẫn kỹ thuật, cải thiện môi trường canh tác cũng như chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tiến tới chứng nhận hữu cơ.

“Điều tôi tâm đắc nhất ở dự án không chỉ là tạo ra sản phẩm có giá trị để xuất khẩu mà còn là sự quan tâm đến sức khỏe của người nông dân và những lao động đang làm việc tại trang trại. Tôi mong thời gian tới sẽ tiếp tục được hỗ trợ thêm về kỹ thuật ủ phân hữu cơ, sản xuất thuốc sinh học và sớm hoàn thành mục tiêu chuyển đổi hoàn toàn sang sử dụng phân bón hữu cơ,” bà Đến chia sẻ.

Ông Lê Văn Đồng, Tổng Giám đốc Công ty CP Vườn Trái Cửu Long - Le Vergers Du Mekong chia sẻ tại hội nghị khởi động dự án.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Lê Văn Đồng, Tổng Giám đốc Công ty CP Vườn Trái Cửu Long - Le Vergers Du Mekong cho rằng phát triển nông nghiệp bền vững chỉ có thể thành công khi bắt đầu từ những hộ nông dân sản xuất nhỏ.

Doanh nghiệp lựa chọn phát triển vùng nguyên liệu từ các hộ nông dân nhỏ lẻ thay vì thông qua các hợp tác xã quy mô lớn. Từ những hộ sản xuất riêng lẻ, Le Vergers Du Mekong từng bước xây dựng cộng đồng nông dân liên kết theo mô hình “già làng”, hình thành những nông hộ tiên phong để dẫn dắt và lan tỏa các thực hành sản xuất bền vững.

Hiện Le Vergers Du Mekong đang liên kết sản xuất trên diện tích hơn 300 ha, cung ứng sản phẩm cho 99% khách sạn 5 sao tại Việt Nam và xuất khẩu đến 14 quốc gia. Hai sản phẩm chủ lực là ổi ruột hồng và tắc đã có mặt tại nhiều thị trường cao cấp ở châu Âu.

“Chỉ có người nông dân mới giúp chúng tôi phát triển bền vững. Chúng tôi kỳ vọng dự án sẽ giúp bà con tiến thêm một bước trong hành trình chinh phục sản xuất hữu cơ, qua đó nâng cao giá trị nông sản của Cần Thơ, Đồng bằng sông Cửu Long và Việt Nam trên thị trường thế giới,” ông Đồng nói.

Ông Nguyễn Anh Việt, Phó Chủ tịch phường Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai phát biểu tại phiên thảo luận của hội nghị.

Gỡ khó cho nông dân từ đầu ra đến kỹ thuật canh tác

Phiên thảo luận tại hội nghị diễn ra sôi nổi khi nhiều đại biểu đặt vấn đề về đầu ra sản phẩm, chi phí chuyển đổi cũng như những hỗ trợ cần thiết để người dân yên tâm theo đuổi sản xuất hữu cơ.

Đại diện vùng dự án tại Gia Lai, Ông Nguyễn Anh Việt, Phó Chủ tịch phường Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai cho rằng bên cạnh việc hướng dẫn quy trình kỹ thuật, điều người dân quan tâm nhất vẫn là đầu ra và giá thu mua sản phẩm. Ông đề nghị các doanh nghiệp tham gia dự án như Marou cùng các đối tác của Naturland sớm xây dựng kế hoạch liên kết tiêu thụ, đồng thời tổ chức tập huấn ngay tại địa phương để nông dân có điều kiện tiếp cận và áp dụng hiệu quả các quy trình sản xuất mới.

Các đại biểu trong nước và quốc tế trao đổi tại phiên thảo luận của dự án “From Bean to Bar”.

Trả lời nội dung này, bà Eva Gemmel cho biết dự án sẽ triển khai phương pháp đào tạo giảng viên nguồn (ToT), lựa chọn những nông dân tiên phong để đào tạo chuyên sâu, từng bước hình thành đội ngũ nông dân nòng cốt có khả năng hướng dẫn lại cho cộng đồng. Bên cạnh chuyển giao kỹ thuật, dự án cũng hướng đến kết nối nông dân với thị trường thông qua các doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị.

Bổ sung thêm về định hướng của dự án, ông Albin Deforge cho rằng việc lựa chọn cây cacao trong dự án xuất phát từ tiềm năng phát triển mô hình nông lâm kết hợp tại Gia Lai. Dù diện tích cacao hiện nay chưa lớn, điều kiện tự nhiên của địa phương được đánh giá khá phù hợp để phát triển các mô hình sản xuất dưới tán rừng và mở rộng trong tương lai.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Trúc, đại diện Viện Cây ăn quả miền Nam, chia sẻ về nhu cầu nguyên liệu trái cây sạch và cơ hội kết nối tiêu thụ cho nông dân tham gia dự án hữu cơ tại hội nghị.

Tham gia ý kiến tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Ngọc Trúc, đại diện Viện Cây ăn quả miền Nam cho biết nhu cầu về nguyên liệu trái cây sạch phục vụ xuất khẩu hiện rất lớn nhưng nguồn cung trong nước vẫn còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp đang có nhu cầu thu mua xoài sạch, rau quả sạch và các loại trái cây sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường, trong khi sự liên kết giữa doanh nghiệp với nông hộ vẫn chưa thật sự chặt chẽ.

“Khi người dân đi theo hướng sản xuất sạch, thị trường sẽ rộng mở hơn rất nhiều và giá trị sản phẩm chắc chắn cũng cao hơn. Tôi sẵn sàng làm cầu nối để kết nối các doanh nghiệp với những hộ dân tham gia dự án,” bà Trúc chia sẻ.

Là một trong những hộ dân tham gia mô hình thí điểm, bà Nguyễn Thị Đến mong muốn ngoài các chương trình đào tạo kỹ thuật, dự án có thể xem xét thêm những hỗ trợ phù hợp để giúp nông dân rút ngắn thời gian chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ.

Bà Eva Gemmel cho biết nguồn kinh phí của dự án chủ yếu dành cho hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân trong quá trình chuyển đổi. Ngoài các lớp tập huấn, dự án dự kiến hỗ trợ một số nhu cầu thiết yếu phục vụ xây dựng vùng đệm, đồng thời hướng dẫn người dân tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân compost và phân trùn quế ngay tại trang trại.

Chia sẻ tại hội nghị, ông Lê Văn Đồng cho rằng việc tận dụng phụ phẩm từ quá trình chế biến trái cây để sản xuất phân compost là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế. Công ty Vườn trái cây Cửu Long đã từng thử nghiệm sử dụng phế phẩm chế biến trái cây để sản xuất phân hữu cơ và bước đầu ghi nhận hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, để nhân rộng mô hình vẫn còn những vướng mắc liên quan đến hành lang pháp lý cho việc tự sản xuất phân hữu cơ tại nông hộ cũng như tâm lý e ngại của người dân đối với các loại phân tự ủ.

Ông Đồng kiến nghị dự án xem xét hỗ trợ một số hạ tầng thiết yếu như khu vực tập kết nguyên liệu, nền xi măng hoặc xây dựng mô hình trình diễn để người dân trực tiếp quan sát và thực hành.

TS Đỗ Việt Hà, Phó Chủ tịch VOAA, chia sẻ về tiềm năng phát triển chuỗi giá trị cacao và các mô hình kinh tế tuần hoàn từ phụ phẩm nông nghiệp tại hội nghị.

Phát biểu tại phiên thảo luận, TS Đỗ Việt Hà, Phó Chủ tịch VOAA cho rằng những đề xuất từ địa phương, doanh nghiệp và nông dân đều xuất phát từ nhu cầu thực tế trong quá trình chuyển đổi sản xuất.

Theo ông, các dự án quốc tế thường khó hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt nhưng hoàn toàn có thể đồng hành thông qua chuyển giao kỹ thuật và xây dựng các mô hình thực hành phù hợp với điều kiện địa phương. Từ những đề xuất tại hội nghị, ông gợi mở việc xây dựng mô hình sản xuất phân hữu cơ tại chỗ từ phụ phẩm nông nghiệp, kết hợp tận dụng nguồn phụ phẩm thủy sản và các phế phẩm sẵn có ở Đồng bằng sông Cửu Long để hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Riêng với cây cacao, TS Đỗ Việt Hà đánh giá dư địa thị trường vẫn còn rất lớn khi nguồn nguyên liệu hạt cacao lên men trong nước hiện mới đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu của các doanh nghiệp chế biến sô-cô-la. Nếu được hướng dẫn bài bản về kỹ thuật lên men, sơ chế, bảo quản và phơi sấy, người dân hoàn toàn có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nguyên liệu cho ngành chế biến trong nước.

Đại biểu, doanh nghiệp và nông dân tham gia dự án chụp ảnh lưu niệm tại hội nghị khởi động dự án sản xuất hữu cơ trên cây cacao và cây ăn quả do VOAA và Naturland phối hợp triển khai.

Kết luận hội nghị, TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA đánh giá cao những trao đổi thẳng thắn từ phía địa phương, doanh nghiệp và người dân. Ông cho rằng giữa định hướng của dự án và nhu cầu thực tế của nông hộ đôi khi vẫn còn khoảng cách nhất định, vì vậy các bên cần tăng cường trao đổi, lắng nghe để tìm được tiếng nói chung, qua đó giúp các mô hình thí điểm phát huy hiệu quả.

“Dự án chỉ có thể thành công khi những mục tiêu của nhà tài trợ gắn được với nhu cầu thực tế của người dân. Khi người nông dân nhìn thấy hiệu quả, thấy được đầu ra và lợi ích của chính mình thì mô hình mới có thể đi đường dài và được nhân rộng,” TSKH Hà Phúc Mịch nhấn mạnh.

Khép lại chương trình làm việc, các đại biểu bày tỏ kỳ vọng những mô hình thí điểm đầu tiên tại Cần Thơ và Gia Lai sẽ sớm mang lại kết quả tích cực, góp phần hoàn thiện các giải pháp sản xuất hữu cơ trên cây cacao và cây ăn quả phù hợp với điều kiện thực tế, tạo thêm động lực để nông dân mạnh dạn chuyển đổi sang phương thức canh tác hữu cơ, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu./.

Một số hình ảnh ghi nhận tại hội nghị: