Bệnh héo rũ do nấm Fusarium Tropical Race 4 (TR4) tiếp tục là thách thức lớn đối với ngành sản xuất chuối tại Mỹ Latinh. Kể từ khi được phát hiện tại Colombia vào năm 2019, loại nấm nguy hiểm này đã lan sang Peru năm 2021, Venezuela năm 2023 và Ecuador năm 2025, gây áp lực ngày càng lớn lên hoạt động sản xuất, đặc biệt đối với các hộ trồng chuối quy mô nhỏ.

Trước nguy cơ gia tăng từ dịch bệnh, nhiều giải pháp đang được triển khai nhằm hạn chế tác động của TR4, trong đó có việc tăng cường các biện pháp an toàn sinh học, cải thiện sức khỏe đất và nghiên cứu phát triển các giống chuối có khả năng kháng bệnh.

Tại Peru, AgroFair đang tham gia một dự án thí điểm nhằm đánh giá bốn giống chuối kháng TR4 do Viện Nghiên cứu Nông nghiệp vì Phát triển Quốc tế (CIRAD) của Pháp phát triển. Dự án được thực hiện với sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc gia Peru (INIA), tổ chức CEDEPAS Norte, ba hợp tác xã sản xuất chuối, công ty Tulipán Naranja và chương trình đổi mới PRO INNOVATE.

Dự án được khởi động từ tháng 5/2025 với việc nhập khẩu vật liệu trồng từ Pháp. Sau giai đoạn cách ly và thích nghi, cây giống được đưa ra trồng tại ba địa điểm thử nghiệm từ tháng 10 cùng năm. Bên cạnh đó, ba giống chuối Cavendish cũng được bố trí làm đối chứng để so sánh.

Theo các đơn vị tham gia, hai trong số ba khu vực thử nghiệm đã được xác nhận nhiễm nấm Fusarium TR4. Sau vài tháng theo dõi, các cây Cavendish bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu điển hình của bệnh như vàng lá, suy giảm sinh trưởng và phần lớn cây bị chết. Trong khi đó, bốn giống chuối kháng bệnh của CIRAD vẫn duy trì trạng thái sinh trưởng ổn định và tiếp tục phát triển bình thường.

Đến tháng 4, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận những buồng chuối và hoa đầu tiên trên các giống thử nghiệm, tạo cơ sở cho việc đánh giá sâu hơn về khả năng thích nghi cũng như tiềm năng sản xuất của chúng.

Giai đoạn tài trợ hiện nay từ chương trình PRO INNOVATE sẽ kéo dài đến tháng 10/2026. Tuy nhiên, để có cái nhìn toàn diện hơn về hiệu quả của các giống mới, các bên liên quan dự kiến tiếp tục theo dõi đến ít nhất thế hệ thứ hai, thậm chí là thế hệ thứ ba. Vụ thu hoạch thứ ba dự kiến diễn ra vào cuối năm 2027.

Trong thời gian nghiên cứu tiếp theo, các nhà khoa học sẽ tập trung đánh giá mức độ kháng bệnh, đặc điểm nông học, năng suất, chất lượng sau thu hoạch, hương vị, mùi thơm cũng như tiềm năng thương mại của các giống chuối mới.

Giai đoạn tiếp theo của dự án sẽ nhận được sự đồng tài trợ từ chương trình phát triển SECO của Thụy Sĩ cùng AgroFair. Song song với việc đánh giá giống cây trồng, các hoạt động nâng cao an toàn sinh học, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sức khỏe đất cũng sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Các nhà nghiên cứu của CIRAD dự kiến sẽ trực tiếp khảo sát các khu thử nghiệm vào năm 2027 trước khi công bố kết quả nghiên cứu.

Theo AgroFair, dự án không chỉ nhằm tìm kiếm giải pháp ứng phó với bệnh Fusarium TR4 mà còn góp phần thúc đẩy quá trình đa dạng hóa ngành chuối. Các giống đang được thử nghiệm có hình thức và có thể cả hương vị khác với chuối Cavendish – giống chuối hiện chiếm ưu thế gần như tuyệt đối trên thị trường châu Âu.

Trong bối cảnh ngành chuối toàn cầu ngày càng quan tâm đến khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu, những giống chuối mới có thể tạo thêm lựa chọn cho cả nhà sản xuất và người tiêu dùng. Bên cạnh thị trường châu Âu, các cơ hội thương mại tại khu vực Mỹ Latinh cũng đang được nghiên cứu do người tiêu dùng nơi đây vốn quen thuộc với sự đa dạng về chủng loại chuối.

Trong thời gian tới, AgroFair dự kiến nhập khẩu một lượng hạn chế các giống chuối đang được nghiên cứu vào Hà Lan nhằm tiếp tục đánh giá chất lượng sản phẩm và tiềm năng phát triển thị trường.