Đánh thức tiềm năng nông nghiệp bằng tư duy liên kết chuỗi

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cùng lãnh đạo tỉnh Điện Biên thăm quan các gian trưng bày sản phẩm nông nghiệp của Điện Biên tại Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2026.

Nông nghiệp tỉnh Điện Biên từ lâu đã được giới chuyên gia và các nhà đầu tư nhìn nhận như một “viên ngọc thô” giữa núi rừng Tây Bắc với tiềm năng phát triển hàng hóa quy mô lớn. Tuy nhiên, thực tế phát triển trong thời gian qua cho thấy lĩnh vực này vẫn đang tồn tại một khoảng trống đáng kể về vai trò của các doanh nghiệp dẫn dắt. Thiếu đi những “đầu tàu” đủ mạnh, nông sản địa phương dễ rơi vào tình trạng được mùa mất giá, khó kiểm soát chất lượng và thiếu sức cạnh tranh trên thị trường. Chính vì vậy, tỉnh Điện Biên đã xác định việc thu hút đầu tư vào nông nghiệp không chỉ là giải pháp tình thế mà là chiến lược cốt lõi để hiện đại hóa nông thôn.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngành đang dồn toàn lực phối hợp với các địa phương rà soát quỹ đất, quy hoạch vùng nguyên liệu và thiết lập các cơ chế, chính sách đặc thù. Tỉnh kiên trì mục tiêu ưu tiên các dự án ứng dụng công nghệ cao, tập trung vào chế biến sâu nhằm khắc phục triệt để tình trạng xuất khẩu thô hoặc bán sản phẩm tươi với giá trị thấp.

Từ đầu năm đến nay, thị trường đầu tư tại Điện Biên trở nên sôi động hơn bao giờ hết khi ghi nhận sự đổ bộ của hàng loạt “đại bàng” trong ngành nông nghiệp như Tập đoàn TH, Him Lam, Detech hay Cát Quế. Các doanh nghiệp này đã nhanh chóng triển khai các bước khảo sát, lựa chọn địa điểm để hiện thực hóa kế hoạch xây dựng 10 nhà máy chế biến nông sản hiện đại.

Các dự án này không dàn trải mà tập trung trọng điểm vào những sản phẩm có lợi thế tuyệt đối của tỉnh là mắc ca và cà phê đặc sản. Đi kèm với việc xây dựng nhà máy, bài toán bao tiêu sản phẩm cũng được giải quyết bằng những cam kết mạnh mẽ.

Điển hình như Tập đoàn TH cam kết đồng hành cùng 14.000 héc-ta mắc ca, Hiệp hội Mắc ca Việt Nam đăng ký liên kết tiêu thụ khoảng 50.000 héc-ta, hay Công ty Cát Quế với quy mô 50.000 héc-ta cà phê. Ngay cả những loại cây ăn quả như dứa và chanh leo cũng đã có đơn vị như Doveco đặt hàng hàng nghìn héc-ta. Những con số này chính là sự đảm bảo vững chắc nhất cho đầu ra của sản phẩm, giúp người nông dân xóa bỏ rào cản tâm lý sợ rủi ro để mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo định hướng của chính quyền.

Khơi thông nguồn lực đất đai và đột phá trong chăn nuôi tập trung

Để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nhà đầu tư, tỉnh Điện Biên đã chỉ đạo các sở, ngành phối hợp chặt chẽ để xác định 45 vị trí chiến lược với quy mô hàng nghìn héc-ta đất sạch. Quỹ đất này được phân bổ khoa học cho các phân khúc từ nhà máy chế biến, trang trại chăn nuôi công nghệ cao đến các vùng sản xuất phân bón và dược liệu quý. Sự chuẩn bị chu đáo về mặt bằng chính là “thảm đỏ” thực thụ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, trong lĩnh vực chăn nuôi, Điện Biên đang chứng kiến một sự bứt phá ngoạn mục. Hiện đã có 7 doanh nghiệp lớn tiến hành nghiên cứu và đầu tư các hệ thống trang trại tập trung trên diện tích hơn 600 héc-ta. Dự kiến, khi các dự án này đi vào vận hành ổn định, quy mô tổng đàn lợn của tỉnh sẽ đạt khoảng 1,19 triệu con mỗi năm, một con số khổng lồ tương đương gấp 3,6 lần tổng đàn hiện có của toàn tỉnh hiện nay. Điều này không chỉ đáp ứng nhu cầu thực phẩm tại chỗ mà còn đưa Điện Biên trở thành một trong những trung tâm cung ứng thịt thương phẩm lớn cho khu vực phía Bắc.

Mặc dù vận hội đang đến rất gần, song chính quyền tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức còn tồn tại. Phần lớn hoạt động sản xuất của người dân vẫn mang tính tự phát, hạ tầng phục vụ giao thương tại các vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế và trình độ áp dụng khoa học kỹ thuật chưa đồng đều.

Để hóa giải những nút thắt này, Điện Biên đã ban hành các văn bản chỉ đạo mới nhất, nhấn mạnh vào việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung phải gắn liền với “địa chỉ” tiêu thụ là các nhà máy. Trong đó, cây mắc ca được xác định là cây trồng chiến lược mang tính đột phá. Dự án vùng nguyên liệu mắc ca của Tập đoàn TH triển khai từ năm 2023 với quy mô hơn 18.000 héc-ta là minh chứng sống động cho tư duy này.

Với sự kết hợp giữa 4.000 héc-ta vùng lõi và 14.000 héc-ta liên kết trực tiếp với hộ dân, mô hình này đảm bảo quyền lợi hài hòa giữa hai bên. Đầu năm nay, đề xuất xây dựng nhà máy chế biến mắc ca quy mô 5 héc-ta tại xã Tuần Giáo tiếp tục khẳng định cam kết đầu tư dài hạn và bài bản của doanh nghiệp vào địa phương.

Tầm nhìn chỉ đạo và chiến lược phát triển bền vững của tỉnh

Để hiện thực hóa những cam kết trên giấy thành những giá trị thực tế trên đồng ruộng, tỉnh Điện Biên đã ban hành những văn bản chỉ đạo quyết liệt và sát thực tế hơn bao giờ hết. Theo tinh thần chỉ đạo mới nhất, tỉnh yêu cầu các ngành chức năng không chỉ dừng lại ở việc thu hút đầu tư mà phải thực hiện phương châm “đồng hành cùng doanh nghiệp”. Điều này đồng nghĩa với việc các sở, ban, ngành phải trực tiếp xuống cơ sở để tháo gỡ từng nút thắt về giải phóng mặt bằng, hỗ trợ thủ tục pháp lý và đặc biệt là đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông kết nối vùng nguyên liệu.

Tỉnh xác định rõ rằng, nếu không có hệ thống đường giao thông thuận tiện và công trình thủy lợi kiên cố, các nhà đầu tư dù có thiện chí đến đâu cũng khó lòng triển khai dự án hiệu quả. Bên cạnh đó, văn bản chỉ đạo cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp, coi đây là công cụ quan trọng để minh bạch hóa thông tin, giúp nông sản Điện Biên có thể truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe.

Mục tiêu dài hạn mà Điện Biên hướng tới là xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp hàng hóa hiện đại, nơi doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân là những thực thể gắn bó hữu cơ trong một chuỗi giá trị bền vững. Lãnh đạo tỉnh kỳ vọng rằng khi các chuỗi liên kết này vận hành trơn tru, giá trị nông sản sẽ tăng trưởng theo cấp số nhân và thu nhập của người nông dân sẽ không còn phụ thuộc vào sự may rủi của thời tiết hay thương lái. Nông nghiệp sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là trụ cột của nền kinh tế địa phương, đóng góp quan trọng vào sự ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội nơi biên cương.

Với quỹ đất trù phú, chính sách nhất quán và sự đồng lòng của chính quyền cùng doanh nghiệp, Điện Biên đang hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành điểm sáng về phát triển nông nghiệp bền vững của vùng Tây Bắc, biến những khát vọng thịnh vượng trên cánh đồng thành hiện thực ấm no cho mỗi gia đình nông dân. Sự kiên định trong tư duy đổi mới và hành động quyết liệt trong chỉ đạo sẽ là chìa khóa để Điện Biên tự tin mở cánh cửa hội nhập, đưa nông sản địa phương vươn xa trên bản đồ kinh tế cả nước và quốc tế.