Phát thải mê-tan từ sản xuất lúa gạo hiện chiếm tỷ lệ lớn trong tổng phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp. Ảnh: biosilico.vn

Theo các nghiên cứu của ngành nông nghiệp và các tổ chức quốc tế, ruộng lúa ngập nước liên tục là môi trường thuận lợi để hình thành khí mê-tan (CH₄). Khi đất bị ngập trong thời gian dài, lượng oxy trong đất giảm mạnh, tạo điều kiện cho các vi sinh vật yếm khí phân hủy chất hữu cơ và sinh ra khí mê-tan. Đây là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần so với khí CO₂ trong chu kỳ 100 năm.

Phát thải mê-tan từ sản xuất lúa gạo hiện chiếm tỷ lệ lớn trong tổng phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp. Chính vì vậy, việc thay đổi phương thức canh tác đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải của Việt Nam. Trong số các giải pháp đang được triển khai, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ được đánh giá mang lại hiệu quả rõ rệt. Thay vì duy trì mực nước ngập liên tục trên ruộng lúa, phương pháp này cho phép mặt ruộng khô tự nhiên trong một khoảng thời gian nhất định giữa các lần tưới trước khi cấp nước trở lại. Việc luân phiên giữa giai đoạn ngập và khô giúp oxy khuếch tán vào đất, hạn chế hoạt động của vi sinh vật yếm khí, nguyên nhân chính tạo ra khí mê-tan.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, kỹ thuật AWD có thể giúp giảm từ 30 - 50% lượng phát thải khí mê-tan so với phương pháp canh tác truyền thống. Một số mô hình triển khai tốt còn đạt mức giảm cao hơn tùy điều kiện thổ nhưỡng và quy trình quản lý nước. Không chỉ giảm phát thải, phương pháp này còn giúp tiết kiệm từ 15 - 30% lượng nước tưới, đặc biệt phù hợp trong bối cảnh nguồn nước ngày càng chịu áp lực do hạn hán và biến đổi khí hậu.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, nông dân sau khi áp dụng tưới ngập khô xen kẽ đã ghi nhận nhiều lợi ích rõ rệt. Ruộng lúa thông thoáng hơn, bộ rễ phát triển khỏe, cây lúa cứng cáp và hạn chế đổ ngã khi gặp mưa gió. Bên cạnh đó, việc giảm số lần bơm nước cũng góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất như điện, nhiên liệu và nhân công. Hiện nay, nhiều địa phương trên cả nước đang đẩy mạnh nhân rộng mô hình tưới ngập khô xen kẽ gắn với sản xuất lúa chất lượng cao và giảm phát thải. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng thuộc Đề án phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp xanh hiện nay, tưới ngập khô xen kẽ không chỉ là giải pháp kỹ thuật đơn thuần mà còn là bước chuyển trong tư duy sản xuất của người nông dân. Từ mục tiêu tăng năng suất, ngành nông nghiệp đang hướng tới mô hình sản xuất hiệu quả hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn và thân thiện hơn với môi trường. Việc nhân rộng các mô hình canh tác lúa giảm phát thải như AWD được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu trong tương lai.