Làng Xuân Nam được ví như “khu đậu sạch”, tiêu biểu cho mô hình làng du lịch nông nghiệp phát triển theo hướng sinh thái, bền vững.

Du lịch nông thôn: Không còn là “vệ tinh” của du lịch biển

Tại Hội nghị tổng kết Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới, tổ chức chiều 24/12, ông Văn Bá Sơn – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng khẳng định: du lịch nông nghiệp, nông thôn không phải là một xu hướng nhất thời, mà là hướng đi tất yếu trong chiến lược phát triển du lịch bền vững của thành phố.

Trong bối cảnh Đà Nẵng từng đối mặt với áp lực quá tải tại các điểm đến trung tâm, phụ thuộc lớn vào du lịch biển và tính mùa vụ cao, du lịch nông thôn được xem như “cánh tay nối dài”, giúp phân bổ lại dòng khách, kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng không gian trải nghiệm.

Với lợi thế địa hình đa dạng, trải dài từ biển – đồng bằng – trung du đến miền núi phía Tây, Đà Nẵng có dư địa lớn để phát triển du lịch nông thôn theo hướng sinh thái, cộng đồng và gắn với bảo tồn tài nguyên.

Sau 5 năm triển khai, chương trình đã mang lại nhiều kết quả rõ nét. Hàng loạt mô hình du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa – sinh thái được hình thành và ghi nhận ở tầm quốc gia, quốc tế.

Tiêu biểu, Làng rau Trà Quế được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2024”. Làng Cẩm Thanh được Tạp chí Forbes (Hoa Kỳ) xếp vào danh sách 50 ngôi làng đẹp nhất thế giới năm 2025, với lượng khách vượt mốc 1 triệu lượt mỗi năm. Nhiều làng nghề, làng du lịch cộng đồng đạt các giải thưởng ASEAN, Việt Nam và được công nhận sản phẩm OCOP từ 3–4 sao.

Du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm tại làng rau Trà Quế.

Theo bà Nguyễn Thị Trinh Phượng – Phó Trưởng phòng Quản lý Lữ hành, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, giai đoạn 2021–2025, toàn khu vực Đà Nẵng và Quảng Nam (cũ) đã xác định gần 170 tài nguyên có thể phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn, trong đó riêng Đà Nẵng có khoảng 40 tài nguyên.

Thành phố đã hỗ trợ trực tiếp 21 mô hình, với tổng kinh phí gần 28 tỉ đồng, thu hút hơn 4.000 hộ dân tham gia, tạo việc làm cho khoảng 4.500 lao động trực tiếp và 10.000 lao động gián tiếp. Doanh thu từ du lịch nông nghiệp, nông thôn năm 2025 ước đạt trên 300 tỉ đồng, chiếm khoảng 30% lượng khách tham quan tại các điểm du lịch của thành phố.

Quan trọng hơn, du lịch nông thôn đang tạo ra sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng. “Người dân bắt đầu hiểu rằng cảnh quan, rừng, nguồn nước và văn hóa bản địa chính là tài sản quý giá nhất của mình”, bà Phượng nhấn mạnh.

Khi cộng đồng trở thành trung tâm của phát triển du lịch bền vững

Tại hội nghị, nhiều ý kiến thống nhất rằng, điểm mấu chốt để du lịch nông thôn phát triển bền vững chính là vai trò trung tâm của cộng đồng.

Ông Lê Quốc Việt – Chủ nhiệm Câu lạc bộ điểm đến xứ Quảng cho rằng, du lịch nông thôn không thể phát triển theo tư duy sao chép hay chạy theo trào lưu. Mỗi địa phương cần xác định rõ sản phẩm mũi nhọn, dựa trên những giá trị bản địa sẵn có.

Ông ví quá trình này như một cuộc “đi tìm kho báu”, trong đó kho báu chính là tri thức canh tác, làng nghề, văn hóa tộc người và cảnh quan tự nhiên đã tồn tại từ lâu. Điều quan trọng là xây dựng những “nhịp cầu” kết nối – giữa doanh nghiệp du lịch đô thị và cộng đồng nông thôn, giữa hạ tầng hiện đại và lối sống truyền thống.

Chia sẻ từ thực tiễn, bà Đỗ Thị Huyền Trâm – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hòa Bắc cho biết, mô hình của địa phương không bắt đầu bằng câu hỏi “làm du lịch như thế nào”, mà là “người dân đang có gì”.

Người dân trực tiếp chia sẻ cách trồng trọt, nấu ăn, giữ rừng, kể câu chuyện về khu vườn, con suối, bữa cơm gia đình. Du khách đến để học cùng cộng đồng, trải nghiệm đời sống bản địa, chứ không chỉ tham quan. Sau mỗi hành trình, cộng đồng cùng ngồi lại đánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện cách làm.

Bên cạnh những kết quả tích cực, du lịch nông thôn Đà Nẵng vẫn đối mặt không ít thách thức: hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực còn thiếu và yếu, sản phẩm quy mô nhỏ lẻ, thiếu cơ chế tài chính phù hợp cho các mô hình du lịch học tập, trải nghiệm cộng đồng – vốn thiên về giá trị giáo dục hơn là dịch vụ thuần túy.

Giữ gìn kiến trúc cổ và nếp sống làng quê, làng cổ Phong Nam đang hình thành mô hình du lịch bền vững dựa vào cộng đồng.

Trên cơ sở đó, thành phố xác định các nhóm giải pháp trọng tâm cho giai đoạn tới: điều chỉnh quy hoạch phù hợp với không gian phát triển mới; đầu tư hạ tầng theo hướng xanh, bền vững; hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư và hỗ trợ cộng đồng; phát triển nguồn nhân lực tại chỗ; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, quảng bá và kết nối thị trường.

Đặc biệt, Đà Nẵng ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng quy mô phù hợp tại các vùng có lợi thế như Trà Quế, La Hường, Hòa Bắc, Bà Nà và khu vực miền núi phía Tây – nơi có hệ sinh thái rừng – suối – thác, dược liệu, văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số.

Với định hướng lấy cộng đồng làm trung tâm và phát triển bền vững làm kim chỉ nam, du lịch nông nghiệp, nông thôn được kỳ vọng sẽ tiếp tục trở thành động lực quan trọng, không chỉ đóng góp cho tăng trưởng du lịch mà còn góp phần xây dựng những vùng quê trù phú, văn minh, giữ gìn bản sắc và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Quan trọng hơn, đó là hành trình để du lịch Đà Nẵng phát triển hài hòa hơn – nơi giá trị kinh tế song hành cùng bảo tồn thiên nhiên, văn hóa và con người./.