Nghệ nhân cây cảnh tại xã Hồng Vân chia sẻ với khách về nghệ thuật sắp đặt và nghệ thuật tạo hình trên những cây cảnh sinh động (Ảnh Sỹ Tùng- Lê Hải)

Từ những người nông dân thuần túy quanh năm chân lấm tay bùn với cây lúa, củ khoai, người dân Hồng Vân đã bằng đôi bàn tay khéo léo và óc sáng tạo tinh tế để biến quê hương mình thành một "bảo tàng xanh", một hình mẫu tiêu biểu cho mô hình làng nghề sinh vật cảnh gắn liền với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm của Thủ đô Hà Nội.

Lịch sử hình thành và bước chuyển mình mang tính đột phá

Trước khi trở thành một làng nghề sinh vật cảnh trù phú như ngày nay, Hồng Vân vốn là một xã thuần nông mang đậm đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Người dân nơi đây sống dựa vào nông nghiệp, nhưng do địa hình vùng bãi ven sông Hồng thường xuyên chịu ảnh hưởng của mùa nước lên, hiệu quả kinh tế từ cây lúa, cây ngô không cao, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn.

Bước ngoặt lớn đến vào những năm đầu thế kỷ XXI, khi chính quyền và nhân dân xã Hồng Vân nhận thấy tiềm năng to lớn từ nghề trồng hoa, cây cảnh. Với lợi thế được phù sa sông Hồng bồi đắp, đất đai màu mỡ, nguồn nước dồi dào, người dân bắt đầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa các loại cây cảnh, cây thế, hoa màu cao cấp vào sản xuất.

Năm 2008, hai làng Cơ Giáo và Xâm Xuyên thuộc xã Hồng Vân chính thức được UBND thành phố Hà Nội công nhận là "Làng nghề sinh vật cảnh". Sự công nhận này không chỉ là phần thưởng cho những nỗ lực của người dân, mà còn là bệ phóng để Hồng Vân định hình một hướng đi hoàn toàn mới: Phát triển sinh vật cảnh gắn với du lịch sinh thái nông nghiệp bền vững. Người dân không chỉ bán cây, bán hoa đơn thuần mà họ bắt đầu "bán cảnh quan", "bán không gian sống" và bán cả những giá trị trải nghiệm văn hóa.

Bản sắc làng nghề: Nghệ thuật thổi "hồn" vào cây cỏ

Đến với làng nghề Hồng Vân, điều đầu tiên khiến du khách choáng ngợp chính là màu xanh ngút ngàn và rực rỡ sắc hoa trải dài từ đầu làng đến cuối ngõ. Không giống như một số làng nghề khác thường tập trung vào một loại sản phẩm nhất định, sinh vật cảnh Hồng Vân là sự tổng hòa mang tính đa dạng và chiều sâu nghệ thuật.

Tại Hồng Vân, đặc biệt là làng Cơ Giáo, du khách sẽ được chiêm ngưỡng những vườn bonsai, cây cảnh nghệ thuật có giá trị kinh tế và thẩm mỹ cực cao. Những gốc sanh, si, lộc vừng, tùng la hán, mai chiếu thủy... qua bàn tay uốn nắn, cắt tỉa tài hoa của các nghệ nhân đã trở thành những kiệt tác nghệ thuật sống động. Mỗi dáng cây (dáng trực, dáng huyền, dáng hoành, dáng thác đổ...) không chỉ đẹp về ngoại hình mà còn chứa đựng những triết lý nhân sinh sâu sắc về gia đình, cốt cách con người và tình yêu thiên nhiên. Nhiều tác phẩm tại đây đã đoạt giải cao tại các triển lãm sinh vật cảnh toàn quốc, có những cây được định giá lên tới hàng tỷ đồng.

Nếu như Cơ Giáo mạnh về cây thế, cây kiểng cổ thì làng Xâm Xuyên lại nổi tiếng với nghề trồng hoa nghệ thuật, cây công trình và cây nội thất. Người dân Hồng Vân đã nhạy bén nắm bắt xu hướng thị trường, chủ động thuần hóa và nhân giống nhiều loài hoa quý, các loại cây lá màu phục vụ cho việc trang trí đô thị, biệt thự và các dự án bất động sản lớn. Từ những thảm hoa rực rỡ theo mùa như hướng dương, hoa cải, hoa cúc cho đến những vườn hồng cổ Sa Pa, hồng ngoại ngào ngạt hương sắc, tất cả đều được chăm sóc bằng công nghệ cao, đảm bảo chất lượng tốt nhất khi ra thị trường.

Mô hình du lịch sinh thái nông nghiệp độc đáo

Điều làm nên thương hiệu khác biệt của Hồng Vân so với các làng hoa, cây cảnh khác của Hà Nội (như Tây Tựu hay Nghi Tàm) chính là việc quy hoạch bài bản để biến toàn bộ xã thành một điểm đến du lịch sinh thái hoàn chỉnh.

Chính quyền xã đã quy hoạch các tuyến phố, các khu vực sản xuất thành những không gian tham quan đặc sắc. Trục đường chính của xã được đặt tên là "Đường hoa", hai bên bờ kênh được kè đá, trồng hoa và cây xanh sạch đẹp. Các nhà vườn tại đây không đóng cửa bế biệt mà mở rộng cửa đón khách vào tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm làm nông nghiệp.

Đến với Hồng Vân, du khách không chỉ được ngắm cây mà còn được hòa mình vào nhiều hoạt động trải nghiệm hấp dẫn: Tự tay làm nghệ nhân: Du khách, đặc biệt là các bạn nhỏ, được các nghệ nhân hướng dẫn cách gieo hạt, chăm sóc hoa, cắt tỉa bonsai mini hoặc tự tay làm các sản phẩm thủ công từ nguyên liệu thiên nhiên.

Không gian check-in lý tưởng: Những mô hình "Con đường tình yêu", "Đảo hoa", "Khu vườn cổ tích" được dựng lên hài hòa giữa thiên nhiên, trở thành địa điểm chụp ảnh cưới, ảnh kỷ niệm yêu thích của giới trẻ Thủ đô.

Thưởng thức ẩm thực và nông sản sạch: Hồng Vân còn phát triển các sản phẩm trà thảo mộc (trà chùm ngây, trà đinh lăng), các món ăn đồng quê đặc sản và hệ thống homestay lưu trú thân thiện, đem lại cảm giác thư thái tuyệt đối cho du khách vào mỗi dịp cuối tuần.

Một góc khu sinh thái r với hàng chục loài hoa nở quanh năm, thu hút đông đảo du khách đến tham quan (Ảnh Sỹ Tùng- Lê Hải)

Giá trị kinh tế - xã hội và những con người thắp lửa

Sự phát triển của làng nghề sinh vật cảnh đã mang lại một luồng sinh khí mới, thay đổi toàn diện bộ mặt nông thôn và nâng cao vượt bậc đời sống của người dân Hồng Vân. Thu nhập bình quân đầu người của xã luôn nằm trong top đầu của huyện Thường Tín. Nhiều gia đình đã giàu lên nhanh chóng, xây dựng được những cơ ngơi khang trang nhờ vào nghề trồng cây cảnh và làm du lịch.

Thành công đó có đóng góp không nhỏ của những nghệ nhân, những người nông dân năng động, dám nghĩ dám làm. Họ không chỉ giữ lớp bí quyết nghề truyền thống mà còn rất nhạy bén với công nghệ. Nhiều chủ vườn tại Hồng Vân hiện nay đã ứng dụng công nghệ tưới tự động, canh tác trong nhà màng, nhà lưới và sử dụng mạng xã hội, livestream để quảng bá, bán sản phẩm sinh vật cảnh đi khắp mọi miền đất nước.

Không chỉ làm giàu cho bản thân, người dân Hồng Vân còn có ý thức rất cao trong việc bảo vệ môi trường. Tiêu chí "Xanh - Sạch - Đẹp" được đặt lên hàng đầu. Việc hạn chế phân bón hóa học, thay thế bằng các chế phẩm sinh học hữu cơ được các nhà vườn nghiêm túc thực hiện nhằm bảo vệ nguồn đất, nguồn nước và đảm bảo không gian sống trong lành cho cả cộng đồng lẫn du khách.

Nằm trong chiến lược phát triển du lịch phía Nam của Thủ đô Hà Nội, làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân đang đứng trước những cơ hội lớn để vươn xa hơn nữa. Định hướng của xã là tiếp tục nâng cao chất lượng các sản phẩm sinh vật cảnh nghệ thuật, đẩy mạnh liên kết với các công ty lữ hành để đưa Hồng Vân trở thành một điểm đến không thể bỏ qua trên bản đồ du lịch Hà Nội.

Đồng thời, làng nghề cũng đang hướng tới việc xây dựng thương hiệu quốc tế cho các tác phẩm bonsai Việt Nam, tham gia vào các hội chợ sinh vật cảnh thế giới để khẳng định tài năng và giá trị sáng tạo của người nghệ nhân Việt.

Làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân chính là một minh chứng sống động cho câu nói "Đất nở hoa". Bằng bàn tay, khối óc và tình yêu thiên nhiên cháy bỏng, người dân nơi đây đã biến một vùng đất bãi ven sông thành một thiên đường xanh, một miền quê đáng sống bậc nhất của Thủ đô.

Giữa một Hà Nội ồn ào và náo nhiệt, Hồng Vân như một nốt trầm xao xuyến, một khoảng lặng trong lành mời gọi bước chân du khách trở về để tìm lại sự cân bằng, để chiêm ngưỡng những nét đẹp tinh túy của nghệ thuật sinh vật cảnh và cảm nhận tình người đôn hậu, mến khách của người dân đất trăm nghề Thường Tín./.