Trung Á xây dựng kế hoạch tăng cường an ninh y tế và bền vững nông nghiệp

Kế hoạch mang tầm nhìn tới năm 2030 với nhiều kỳ vọng của CAREC

Lấy “Một sức khỏe” làm trọng tâm chiến lược khu vực

“One Health” là một cách tiếp cận liên ngành, đề cao mối liên hệ không thể tách rời giữa sức khỏe con người, động vật và môi trường. Tiếp cận này đang được coi là giải pháp then chốt để chuẩn bị, phòng ngừa và ứng phó với các mối đe dọa y tế phức tạp, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu gia tăng rủi ro bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới.

Trong khuôn khổ sáng kiến này, CAREC — một tổ chức thúc đẩy hợp tác môi trường và phát triển bền vững cho các nước Trung Á — đã bắt đầu xây dựng Kế hoạch Hành động Y tế Toàn diện khu vực (Regional One Health Action Plan – ROHAP). Kế hoạch được kỳ vọng sẽ tạo ra một khuôn khổ phối hợp hành động giữa các quốc gia trong khu vực, bao gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan.

Theo nội dung được công bố, kế hoạch đặt mục tiêu đối phó ba trọng tâm chính: phòng, phát hiện và ứng phó với các bệnh lây truyền từ động vật sang người (zoonotic diseases); kiểm soát và giảm thiểu kháng thuốc kháng sinh (AMR); và cải thiện an toàn thực phẩm thông qua cơ chế hợp tác khu vực toàn diện.

Việc hình thành một cơ chế phối hợp liên ngành xuyên quốc gia được xem là bước chuyển quan trọng. ROHAP không chỉ là một tài liệu chiến lược mà còn là nền tảng để thiết lập các hệ thống giám sát vùng, chuẩn hóa các quy trình phòng chống dịch và nâng cao năng lực xét nghiệm, điều tra dịch tễ và chia sẻ dữ liệu sớm giữa các quốc gia. Đặc biệt, kế hoạch này nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp các hệ thống giám sát sức khỏe con người, động vật và môi trường để phát hiện sớm những mối nguy mới và phản ứng kịp thời.

Phát biểu tại một hội nghị khu vực, đại diện CAREC nhấn mạnh rằng kế hoạch hành động không chỉ là sáng kiến mang tính kỹ thuật mà còn là biểu hiện của cam kết chính trị giữa các nước Trung Á trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững. CAREC sẽ đảm nhận vai trò điều phối chính, tạo diễn đàn để các bộ ngành y tế, nông nghiệp, môi trường và khoa học kỹ thuật trao đổi, phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm.

"One Health" với kỳ vọng đa dạng hoá mục tiêu của CAREC với nhiều yếu tố cốt lõi

Hợp tác quốc tế và nghĩa vụ triển khai

Sáng kiến ROHAP nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính từ Ngân hàng Thế giới thông qua Quỹ Chuẩn bị và Ứng phó Khủng hoảng Y tế (Health Emergency Preparedness and Response Program – HEPR). Theo tài liệu dự án, ngân quỹ này đóng vai trò then chốt trong việc thành lập cơ chế phối hợp khu vực, phát triển kế hoạch hành động và xây dựng nền tảng dữ liệu một sức khỏe để phục vụ giám sát và chia sẻ thông tin xuyên biên giới.

Trong giai đoạn đầu, dự án ưu tiên hỗ trợ xây dựng và vận hành Cơ cấu Điều phối Một Sức khỏe khu vực (Regional One Health Coordination Structure), cũng như phát triển Kế hoạch Hành động liên quan và nền tảng thông tin số để chia sẻ dữ liệu giám sát sức khỏe. Việc này bao gồm cả việc xác định các chỉ số đánh giá hoạt động, các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho lực lượng lao động liên ngành.

Một phần quan trọng khác là xây dựng chiến lược truyền thông và tăng cường nhận thức để đảm bảo rằng các bộ, ngành và cộng đồng hiểu rõ mối liên hệ giữa dịch bệnh động vật, môi trường và sức khỏe con người. Điều này giúp các quốc gia phát triển các hành động phòng ngừa dựa trên bằng chứng và giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch quy mô lớn.

Những nỗ lực này phản ánh xu hướng toàn cầu trong việc liên kết các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, môi trường và khoa học dữ liệu nhằm tạo nên một hệ sinh thái quản lý rủi ro y tế bền vững. Các chuyên gia trong khu vực đánh giá rằng hợp tác đa quốc gia trên nền tảng Một Sức khỏe không chỉ giúp nâng cao năng lực nội tại trong mỗi nước mà còn góp phần tạo ra một hệ thống phòng thủ thống nhất trước các mối đe dọa phức tạp như đại dịch, kháng thuốc và mất an toàn lương thực.

Tại một hội nghị trước đó, Ngân hàng Thế giới từng cho rằng đầu tư vào các hệ thống "Một sức khỏe" có thể mang lại lợi suất kinh tế đáng kể, đồng thời giảm thiểu tổn thất do các dịch bệnh và rủi ro liên quan tới sức khỏe môi trường, do đó, ROHAP không chỉ là mục tiêu y tế mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh kinh tế và xã hội của các quốc gia Trung Á.