Cá nóc Nhật Bản: Món ăn nguy hiểm ngày càng khó kiểm soát vì biến đổi khí hậu

Fugu là tên gọi chung cho nhiều loài cá nóc ăn được tại Nhật Bản, món ăn được ưa chuộng không chỉ vì hương vị tinh tế mà còn bởi mức độ nguy hiểm trong khâu chế biến

Fugu là tên gọi chung cho nhiều loài cá nóc ăn được tại Nhật Bản, món ăn được ưa chuộng không chỉ vì hương vị tinh tế mà còn bởi mức độ nguy hiểm trong khâu chế biến. Phần lớn các loài cá nóc chứa tetrodotoxin, một loại độc tố thần kinh cực mạnh, hiện chưa có thuốc giải, có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và tử vong chỉ với liều lượng khoảng 2 miligam.

Kể từ năm 1958, bất kỳ ai muốn chế biến cá nóc phục vụ thực khách đều phải trải qua kỳ sát hạch cấp phép kéo dài ít nhất hai năm, trong đó khoảng hai phần ba số người dự thi không đạt yêu cầu. Các đầu bếp được đào tạo để loại bỏ chính xác gan, buồng trứng, mắt và da, những bộ phận tập trung độc tố cao nhất, với độ chính xác gần như phẫu thuật. Tuy nhiên, quy trình an toàn đã được xây dựng suốt hàng thập kỷ nay đứng trước nguy cơ bị phá vỡ.

Theo hãng tin Reuters, tại một số vùng biển ngoài khơi tỉnh Miyagi, cách Tokyo khoảng 460km về phía đông bắc, cá nóc lai chiếm tới hơn 20% tổng sản lượng đánh bắt trong một số đợt khảo sát cuối tháng 6. Đáng lo ngại hơn, các cá thể lai thế hệ thứ hai gần như không thể phân biệt bằng mắt thường với cá bố mẹ thuần chủng, ngay cả với ngư dân và đầu bếp giàu kinh nghiệm, trong khi vị trí tích tụ độc tố ở cá lai lại không tuân theo quy luật thông thường của từng loài gốc.

Kể từ năm 1958, bất kỳ ai muốn chế biến cá nóc phục vụ thực khách đều phải trải qua kỳ sát hạch cấp phép kéo dài ít nhất hai năm, trong đó khoảng hai phần ba số người dự thi không đạt yêu cầu

Diễn biến này gây áp lực trực tiếp lên chuỗi cung ứng nông ngư nghiệp của Nhật Bản, từ khâu đánh bắt tự nhiên đến các trại nuôi chuyên biệt. Trong nỗ lực ứng phó, giới nghiên cứu và doanh nghiệp thủy sản đã đầu tư phát triển mô hình nuôi cá nóc không độc. Một nhóm nghiên cứu tại Đại học Nagasaki từng thu thập khoảng 5.000 cá thể cá nóc hổ được nuôi trong lồng lưới tại bảy tỉnh sản xuất trọng điểm gồm Nagasaki, Saga, Kumamoto, Kagoshima, Ehime, Wakayama và Shizuoka để kiểm nghiệm độc tính.

Kết quả cho thấy không phát hiện độc tố ở bất kỳ cá thể nào, minh chứng rằng việc kiểm soát chặt chẽ nguồn thức ăn và ngăn cá tiếp xúc với các loài mồi mang vi khuẩn sinh độc tố có thể tạo ra cá nóc an toàn tuyệt đối, kể cả ở gan, bộ phận vốn bị cấm tiêu thụ theo quy định hiện hành dù đã được nuôi nhân tạo.

Một nhóm nghiên cứu tại Đại học Nagasaki từng thu thập khoảng 5.000 cá thể cá nóc hổ được nuôi trong lồng lưới tại bảy tỉnh sản xuất trọng điểm để kiểm nghiệm độc tính

Dù vậy, hiện tượng cá lai xuất hiện ngày càng phổ biến trong tự nhiên cho thấy giải pháp nuôi trồng kiểm soát chỉ giải quyết được một phần vấn đề, bởi phần lớn sản lượng fugu tiêu thụ tại Nhật Bản vẫn đến từ đánh bắt tự nhiên.

Vào mùa cao điểm, giá cá nóc tươi có thể lên tới 265 USD mỗi kilogam, phản ánh giá trị kinh tế lớn mà ngành này mang lại cho các cộng đồng ngư dân ven biển, đặc biệt tại các trung tâm chế biến truyền thống như Shimonoseki.

Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cùng các cơ quan liên quan đang xúc tiến nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phân bố độc tố ở cá lai, đồng thời xem xét điều chỉnh quy định nhận diện loài trong quy trình cấp phép

Trước tình hình này, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cùng các cơ quan liên quan đang xúc tiến nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phân bố độc tố ở cá lai, đồng thời xem xét điều chỉnh quy định nhận diện loài trong quy trình cấp phép, nhằm bảo đảm an toàn cho cả người tiêu dùng lẫn sinh kế của ngành ngư nghiệp truyền thống trước tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái biển.