Chị Ngân Thị Luật, bản Son hàng ngày thu hoạch cam bán cho thương lái.

Hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn

Khu Cao Sơn gồm ba bản Son, Bá và Mười, nằm trên địa hình đồi dốc, đất canh tác trước đây chủ yếu trồng ngô. Tuy nhiên, do điều kiện thổ nhưỡng hạn chế, đất bạc màu, năng suất cây trồng không cao nên thu nhập của người dân nhiều năm liền ở mức thấp. Trước yêu cầu đổi mới sản xuất nông nghiệp, xã Cổ Lũng đã định hướng người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, trong đó lựa chọn cây cam làm cây trồng chủ lực, phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương.

Khoảng 10 năm trước, toàn bộ diện tích đất sản xuất ở Cao Sơn gần như chỉ trồng ngô. Với đặc điểm địa hình dốc, thiếu nước tưới ổn định, năng suất ngô không cao, mỗi năm người dân chỉ thu được vài chục triệu đồng. Thu nhập bấp bênh khiến nhiều hộ gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống và đầu tư tái sản xuất.

Trước thực tế đó, xã Cổ Lũng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Trên cơ sở đánh giá điều kiện thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường, các giống cây ăn quả có giá trị kinh tế cao được đưa vào trồng thử nghiệm, trong đó cây cam Canh và cam Cao Phong cho thấy sự phù hợp và khả năng thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên của khu vực.

Gia đình chị Bùi Thị Duy, bản Son, là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi từ trồng ngô sang trồng cam. Năm 2020, chị đầu tư trồng 700 gốc cam trên diện tích đất canh tác của gia đình. Quá trình chăm sóc được thực hiện theo hướng tận dụng nguồn phân chuồng sẵn có, kết hợp làm cỏ, xới gốc định kỳ. Sau 5 năm, vườn cam bắt đầu cho thu hoạch ổn định.

Bà Hà Thị Nơi, bản Bá trồng thử nghiệm 100 gốc cam canh đang cho thu hoạch năng suất cao.

Theo chia sẻ của chị Duy, trước đây trồng ngô mỗi năm chỉ mang lại khoảng 15 triệu đồng, không đủ trang trải chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, năm nay vườn cam cho thu hoạch với giá bán tại vườn 20.000 đồng/kg, tổng thu nhập đạt khoảng 100 triệu đồng. So với cây ngô, cây cam ít tốn công lao động hơn, ít sâu bệnh, giúp gia đình có thêm thời gian phát triển các hoạt động kinh tế khác.

Cùng với gia đình chị Duy, nhiều hộ dân khác ở Cao Sơn cũng mạnh dạn chuyển đổi. Bà Hà Thị Nơi, bản Bá, bắt đầu trồng cam từ năm 2016 với quy mô thử nghiệm 100 gốc. Thời điểm đó, điều kiện giao thông còn nhiều khó khăn, đường bê tông chưa được đầu tư, vợ chồng bà phải gùi giống, phân bón qua quãng đường đồi dốc dài hơn 1km. Dù vất vả, nhưng nhờ kiên trì chăm sóc, cây cam đã sinh trưởng tốt và cho thu hoạch ổn định.

Đến nay, gia đình bà Nơi đã mở rộng diện tích lên 300 gốc cam. Mỗi năm, vườn cam mang lại thu nhập trên 60 triệu đồng, giúp gia đình có nguồn thu ổn định hơn, không còn phụ thuộc vào cây ngô như trước.

Chị Bùi Thị Duy, bản Son cho biết: hàng năm gia đình chị thu nhập hàng trăm triệu đồng từ vườn cam canh hơn 700 gốc.

Hình thành vùng cam hàng hóa

Không chỉ các hộ trung niên, lớp trẻ ở khu Cao Sơn cũng tích cực tham gia phát triển cây cam. Tiêu biểu là chị Ngân Thị Luật, bản Son, hiện đang trồng khoảng 1.000 gốc cam. Với sản lượng hằng năm trên 15 tấn, vườn cam của gia đình chị mang lại thu nhập trên 300 triệu đồng. Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả kinh tế của cây cam so với các loại cây trồng truyền thống trước đây.

Theo chị Luật, vào mùa cam chín, nhiều người từ các địa phương lân cận đến tham quan, mua cam trực tiếp tại vườn. Nhận thấy tiềm năng phát triển lâu dài, chị mong muốn tiếp tục mở rộng diện tích trồng cam, đồng thời kết hợp phát triển dịch vụ tham quan, trải nghiệm vườn cam nhằm gia tăng giá trị sản phẩm và đa dạng hóa nguồn thu.

Sự phát triển của cây cam ở Cao Sơn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho từng hộ gia đình mà còn góp phần hình thành vùng sản xuất tập trung. Trên diện tích khoảng 30ha, các vườn cam liền vùng, liền thửa đang từng bước tạo nên vùng cam hàng hóa, thuận lợi cho việc chăm sóc, thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm.

Cam chính vụ được bán cho thương lái, bên cạnh đó du khách đến tham quan trải nghiệm tại vườn đang tạo ra tiềm năng lớn trong phát triển du lịch cộng đồng.

Đánh giá về mô hình này, ông Lê Văn Hoài, Chủ tịch UBND xã Cổ Lũng cho biết, việc chuyển đổi từ cây ngô sang cây cam là hướng đi đúng đắn, phù hợp với điều kiện tự nhiên cũng như chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp của địa phương. Cây cam đã giúp nhiều hộ dân nâng cao thu nhập, góp phần giảm nghèo bền vững và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới.

Hiện nay, xã Cổ Lũng tiếp tục khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng cam theo hướng tập trung, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Song song với đó, địa phương chú trọng đầu tư hạ tầng giao thông, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc, thu hoạch và tiêu thụ cam.

Sau mỗi vụ thu hoạch, cây cam sẽ được bón phân chuồng ủ hoai mục vào gốc nhằm tăng khả năng sinh trưởng và phát triển.

Trong định hướng lâu dài, xã Cổ Lũng hướng tới xây dựng thương hiệu cam địa phương gắn với phát triển du lịch trải nghiệm nông nghiệp. Đây được xem là hướng đi phù hợp, vừa nâng cao giá trị sản phẩm, vừa tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững.

Từ những nương ngô kém hiệu quả, Cao Sơn hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới với những vườn cam xanh tốt, trĩu quả. Kết quả bước đầu của mô hình trồng cam không chỉ khẳng định hiệu quả của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng mà còn mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao đời sống cho người dân vùng cao xã Cổ Lũng.