Phân bón hữu cơ là nguồn dinh dưỡng tự nhiên giúp cải thiện sức khỏe đất đai.

Phân bón là nguồn dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng, đóng vai trò như "thức ăn" giúp cây sinh trưởng, phát triển mạnh mẽ và đạt năng suất tối ưu. Trong nông nghiệp hiện đại, phân bón cung cấp cho cây các nguyên tố đa lượng (như đạm, lân, kali) và vi lượng (như canxi, magie, sắt) không thể thiếu cho quá trình quang hợp, trao đổi chất và kiến tạo nên các bộ phận của cây.

Hai loại phân bón chủ yếu được sử dụng rộng rãi là phân hữu cơ và phân vô cơ (phân hóa học). Mỗi loại mang đến những ưu điểm và hạn chế riêng, tác động khác nhau đến cây trồng và môi trường xung quanh.

Phân bón hữu cơ

Phân bón hữu cơ được tạo ra từ các nguồn gốc tự nhiên như phân chuồng, rác thải thực vật, bã động vật và các phụ phẩm nông nghiệp khác. Quá trình phân hủy tự nhiên của các chất hữu cơ này tạo ra các chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng như nitơ, phốt pho, kali và các vi chất khác.

Phân bón hữu cơ mang lại nhiều lợi ích cho cây trồng và môi trường. Với khả năng cung cấp dinh dưỡng ổn định và lâu dài, các chất dinh dưỡng trong phân bón hữu cơ được giải phóng từ từ, giúp cây trồng hấp thụ một cách ổn định và lâu dài, tránh tình trạng dư thừa hay thiếu hụt dinh dưỡng đột ngột. Ngoài ra, phân bón hữu cơ còn giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng cường độ tơi xốp, khả năng giữ nước và thoát nước của đất, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của rễ cây.

Đồng thời, phân bón hữu cơ cung cấp môi trường sống lý tưởng cho các vi sinh vật có lợi trong đất, giúp phân giải chất hữu cơ và cải thiện độ phì nhiêu của đất. Đặc biệt, phân bón hữu cơ không chứa các hóa chất độc hại, không gây ô nhiễm đất và nước, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm nổi bật, phân bón hữu cơ cũng tồn tại một số hạn chế mà người nông dân cần lưu ý để sử dụng hiệu quả và an toàn.

Một trong những nhược điểm lớn nhất của phân bón hữu cơ là thời gian tác dụng chậm. Do các chất dinh dưỡng tồn tại ở dạng chưa sẵn có cho cây trồng hấp thụ ngay, chúng cần thời gian để phân hủy thành dạng đơn giản hơn. Quá trình này có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, khiến hiệu quả của phân bón không thể hiện rõ rệt ngay lập tức. Điều này có thể gây khó khăn cho những người nông dân cần cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng cho cây trồng trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng.

Ngoài ra, hàm lượng dinh dưỡng trong phân bón hữu cơ thường không đồng đều do nguồn gốc từ các vật liệu tự nhiên khác nhau. Điều này gây khó khăn cho việc kiểm soát chính xác lượng dinh dưỡng cung cấp cho cây trồng, có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.

Một hạn chế khác của phân bón hữu cơ là chi phí sản xuất và vận chuyển thường cao hơn so với phân bón vô cơ. Quá trình sản xuất phân bón hữu cơ đòi hỏi nhiều công sức và thời gian, từ việc thu gom, xử lý đến ủ hoai mục các nguyên liệu hữu cơ. Do phân bón hữu cơ có khối lượng lớn và thường chứa nhiều nước, chi phí vận chuyển cũng cao hơn so với phân bón vô cơ.

Bên cạnh đó, mặc dù phân bón hữu cơ được coi là thân thiện với môi trường, nhưng nếu không được xử lý đúng cách, chúng vẫn có thể gây ô nhiễm. Phân chuồng chưa được ủ hoai mục kỹ lưỡng có thể chứa các vi khuẩn gây bệnh và gây ô nhiễm nguồn nước. Việc sử dụng quá nhiều phân bón hữu cơ cũng có thể dẫn đến dư thừa dinh dưỡng, gây ô nhiễm đất và nước.

Một số loại phân bón hữu cơ, đặc biệt là phân chuồng chưa được xử lý, có thể có mùi hôi khó chịu, gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh và sức khỏe con người. Ngoài ra, phân bón hữu cơ cũng có thể chứa hạt giống cỏ dại và mầm bệnh, gây khó khăn cho việc kiểm soát cỏ dại và sâu bệnh trong quá trình canh tác.

Phân bón vô cơ

Phân bón vô cơ là nguồn dinh dưỡng dễ hấp thu cho cây trồng, mang đến hiệu quả nhanh chóng.

Phân bón vô cơ, hay còn gọi là phân bón hóa học, là loại phân bón được sản xuất từ các khoáng chất tự nhiên hoặc hóa chất tổng hợp. Phân bón vô cơ chứa các chất dinh dưỡng ở dạng muối khoáng, dễ hòa tan trong nước và được cây trồng hấp thụ nhanh chóng. Các loại phân bón vô cơ phổ biến bao gồm phân đạm (urê), phân lân (superphosphate) và phân kali (kali clorua), cung cấp các nguyên tố thiết yếu như nitơ, phốt pho và kali cho cây trồng.

Phân bón vô cơ, với nguồn gốc từ khoáng chất tự nhiên hoặc hóa chất tổng hợp, mang đến những ưu điểm vượt trội về khả năng cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng và chính xác cho cây trồng. Điểm mạnh nổi bật của phân bón vô cơ là khả năng giải phóng nhanh các chất dinh dưỡng ở dạng muối khoáng hòa tan, giúp cây trồng dễ dàng hấp thụ qua rễ. Nhờ đó, cây trồng có thể tiếp nhận các dưỡng chất thiết yếu như nitơ, phốt pho, kali và các vi lượng khác một cách nhanh chóng, thúc đẩy quá trình sinh trưởng và phát triển mạnh. Điều này đặc biệt hữu ích trong các giai đoạn cây cần dinh dưỡng cao như giai đoạn tăng trưởng mạnh, ra hoa, đậu quả hoặc khi cây trồng gặp tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, phân bón vô cơ được sản xuất theo quy trình công nghiệp, cho phép kiểm soát chính xác hàm lượng các chất dinh dưỡng trong từng loại phân. Nhờ đó, người nông dân có thể lựa chọn loại phân bón phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng cụ thể của từng loại cây trồng và từng giai đoạn sinh trưởng. Việc cung cấp dinh dưỡng một cách chính xác không chỉ giúp cây trồng phát triển tối ưu mà còn tránh lãng phí phân bón và giảm thiểu nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Ngoài ra, phân bón vô cơ còn có rất nhiều chủng loại và công thức khác nhau, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người nông dân. Có thể kể đến các loại phân đơn như phân đạm (urê, SA), phân lân (super lân, DAP), phân kali (kali clorua, kali sunfat) và các loại phân hỗn hợp như NPK, phân bón vi lượng... Mỗi loại phân bón có tỷ lệ các chất dinh dưỡng khác nhau, phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng và loại cây trồng cụ thể.

Hơn thế nữa, phân bón vô cơ thường ở dạng bột hoặc hạt, dễ dàng vận chuyển, bảo quản và sử dụng. Người nông dân có thể dễ dàng bón phân bằng các phương pháp như rải, trộn vào đất hoặc hòa tan trong nước để tưới.

Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón vô cơ cần được thực hiện một cách thận trọng và có kiểm soát. Lạm dụng hoặc sử dụng không đúng cách có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho đất và môi trường. Việc bón quá nhiều phân bón vô cơ, vượt quá khả năng hấp thụ của cây trồng, không chỉ gây lãng phí mà còn tạo ra dư thừa các chất dinh dưỡng trong đất. Các chất dinh dưỡng dư thừa này có thể bị rửa trôi do mưa hoặc tưới tiêu, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Đặc biệt, nitơ và phốt pho dư thừa trong nước có thể gây ra hiện tượng phú dưỡng, làm tăng sinh khối tảo, làm giảm lượng oxy trong nước và gây hại cho các sinh vật thủy sinh.

Bên cạnh đó, phân bón vô cơ thường có tính axit, việc sử dụng lâu dài và quá mức có thể làm giảm độ pH của đất, gây ra hiện tượng đất chua. Đất chua không chỉ ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây trồng mà còn làm giảm hoạt động của các vi sinh vật có lợi trong đất, gây mất cân bằng hệ sinh thái đất. Hơn nữa, việc sử dụng phân bón vô cơ liên tục trong thời gian dài có thể làm đất trở nên chai cứng do thiếu hụt chất hữu cơ, giảm khả năng giữ nước và thoát nước, ảnh hưởng đến sự phát triển của rễ cây và làm giảm năng suất cây trồng.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là một số loại phân bón vô cơ có thể chứa các tạp chất như kim loại nặng (cadmium, chì, thủy ngân...) hoặc các chất độc hại khác. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các tạp chất này có thể tích tụ trong đất và cây trồng, gây nguy hiểm cho sức khỏe con người và động vật.

Để tận dụng lợi ích của phân bón vô cơ mà vẫn đảm bảo an toàn cho môi trường và sức khỏe đất, cần sử dụng đúng liều lượng, kết hợp với phân bón hữu cơ và áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường như bón phân đúng thời điểm, tưới tiêu hợp lý, và sử dụng các loại phân bón có khả năng giải phóng chậm.

Số liệu thống kê cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong xu hướng sử dụng phân bón trên toàn cầu. Theo Research and Markets, từ năm 2015 đến 2023, tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ đã tăng gấp đôi, từ 5% lên 10%, với mức tăng trưởng trung bình hàng năm ấn tượng là 6%. Trong khi đó, mặc dù phân bón vô cơ vẫn chiếm ưu thế với 90% thị phần, tốc độ tăng trưởng đã chậm lại đáng kể, chỉ còn dưới 2% mỗi năm. Điều này cho thấy người nông dân và người tiêu dùng đang ngày càng quan tâm đến các giải pháp nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.

Tại Việt Nam, mặc dù phân bón vô cơ vẫn chiếm ưu thế với khoảng 75% tổng lượng phân bón được sử dụng, theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, nhưng những năm gần đây đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể trong sản xuất và sử dụng phân bón hữu cơ. Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, năm 2022, khối lượng phân bón hữu cơ sản xuất đạt 2,91 triệu tấn, tăng 13,9% so với năm 2021. Điều này phản ánh nỗ lực của chính phủ và người dân trong việc thúc đẩy nông nghiệp xanhvà giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Vật tư nông nghiệp không rõ nguồn gốc tràn lan chợ vùng cao

Cần đẩy mạnh phát triển phân bón hữu cơ

Phân bón giả tràn lan trên thị trường