Nóng lên toàn cầu: 100 năm biến đổi khí hậu

Nhiệt độ Trái Đất đã tăng lên trong 100 năm qua, với mức tăng rõ rệt nhất trong những thập kỷ gần đây.

Trái Đất đang nóng lên với tốc độ đáng báo động, kéo theo những biến đổi khí hậu nghiêm trọng ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của môi trường và đời sống con người. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), kể từ sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, lượng khí thải CO2 từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch đã tăng gần 28 lần, từ khoảng 1,3 tỷ tấn lên hơn 36 tỷ tấn mỗi năm. Sự gia tăng khí CO2 và các khí nhà kính khác từ hoạt động của con người, như đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, sản xuất công nghiệp và nông nghiệp, đã khiến biến đổi khí hậu diễn ra nhanh hơn, với những biểu hiện rõ ràng như băng tan, mực nước biển dâng, nhiệt độ toàn cầu tăng và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng.

Trong 100 năm qua, nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 1,1 độ C. Mức tăng này không đồng đều, với Bắc Cực là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, ghi nhận sự ấm lên 2-3 độ C so với mức trung bình. Giai đoạn 1900-1970 chứng kiến sự tăng nhiệt độ chậm hơn, khoảng 0,2-0,3 độ C. Tuy nhiên, từ những năm 1970, tốc độ tăng nhiệt đã tăng tốc đáng kể, trùng với sự phát triển kinh tế và công nghiệp hóa nhanh chóng trên toàn cầu. Giai đoạn 1970-2010, nhiệt độ toàn cầu tăng thêm khoảng 0,7 độ C. Và giai đoạn 2010 đến nay là những năm nóng nhất trong lịch sử hiện đại, với năm 2016 và 2020 là hai năm nóng kỷ lục, nhiệt độ toàn cầu cao hơn khoảng 1,2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Sự nóng lên toàn cầu gây ra hiện tượng tan chảy băng ở các vùng cực và sông băng trên toàn thế giới, khiến mực nước biển dâng cao. Từ năm 1901 đến 2018, mực nước biển đã tăng khoảng 20 cm và dự đoán có thể tăng thêm từ 0,3 đến 1,1 mét vào cuối thế kỷ 21 nếu không có biện pháp kiểm soát khí thải hiệu quả. Đại dương, với vai trò là bể chứa nhiệt khổng lồ, đã hấp thụ hơn 90% năng lượng dư thừa do khí nhà kính giữ lại trong Trái Đất. Nhiệt độ của đại dương tiếp tục tăng và đạt mức cao kỷ lục vào năm 2023. Mực nước biển trung bình toàn cầu cũng đạt mức kỷ lục trong 12 năm liên tiếp, hiện cao khoảng 101,4 mm so với mức trung bình của năm 1993, đe dọa các khu vực ven biển và các đảo quốc.

Sự ấm lên của Trái Đất đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán, lũ lụt, bão lớn... xuất hiện ngày một nhiều hơn với cường độ mạnh hơn. Lượng mưa toàn cầu tăng trung bình khoảng 1% mỗi thập kỷ, nhưng sự phân bố không đồng đều, gây ra lũ lụt ở một số khu vực, đặc biệt là ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, và hạn hán nghiêm trọng ở những nơi khác. Nghiên cứu cho thấy tần suất hạn hán đã tăng 29% từ năm 1980 đến 2010, tần suất bão nhiệt đới tăng 30% kể từ giữa thế kỷ 20, với cường độ ngày càng mạnh và lượng mưa trong các trận bão lũ cũng tăng đáng kể do lượng hơi nước trong khí quyển tăng cao khi nhiệt độ tăng. Các hiện tượng thời tiết cực đoan này gây ra thiệt hại lớn về người và tài sản, ảnh hưởng đến an ninh lương thực, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng.

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động sâu rộng đến các hệ sinh thái trên Trái Đất. Nhiều loài động thực vật không thể thích nghi kịp với những thay đổi nhanh chóng của môi trường, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng. Các nhà khoa học ước tính rằng khoảng một triệu loài có nguy cơ tuyệt chủng trong tương lai gần do biến đổi khí hậu. Các hệ sinh thái quan trọng như rừng, rạn san hô và vùng đất ngập nước đang bị suy thoái nghiêm trọng do nhiệt độ tăng, nước biển dâng, axit hóa đại dương và các hiện tượng thời tiết cực đoan, kéo theo sự suy giảm đa dạng sinh học và mất cân bằng sinh thái.

Biến đổi khí hậu đang diễn ra với tốc độ đáng báo động, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đến môi trường và cuộc sống của con người. Cần có những hành động quyết liệt trên quy mô toàn cầu để giảm thiểu khí thải nhà kính, chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch, bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái, và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

100 tỷ USD "chữa cháy" cho Trái Đất

Nam Cực xanh hóa: Vẻ đẹp hiểm nguy từ biến đổi khí hậu

Cảnh báo mưa lớn kỷ lục ở Đông Nam Á