Bác Hồ là tấm gương sáng về lấy dân làm gốc. Tranh minh hoạ

Từ triết lý “dân vi bản” trong tư tưởng phương Đông, đến quan điểm “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” của Nguyễn Trãi, và được kế thừa, phát triển sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh, lấy dân làm gốc không chỉ là giá trị đạo lý, mà còn là nguyên tắc căn bản bảo đảm sự bền vững của quốc gia. Trong bối cảnh phát triển mới, khi đất nước đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen, việc đặt người dân ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách càng mang ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp phát triển nhanh, bền vững và bao trùm.

Lấy dân làm gốc - nền tảng của sức mạnh quốc gia

Lịch sử đã chứng minh, mọi thành công hay thất bại của quốc gia đều gắn chặt với lòng dân. Khi chính sách hợp lòng dân, vì lợi ích của dân, thì xã hội ổn định, quốc gia hưng thịnh; ngược lại, khi xa rời nhân dân, coi nhẹ quyền và lợi ích chính đáng của dân, thì khủng hoảng và suy thoái là điều khó tránh khỏi. Lấy dân làm gốc trước hết là thừa nhận vai trò chủ thể của nhân dân trong quá trình phát triển. Nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà còn là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất, giá trị tinh thần và sức mạnh tổng hợp của quốc gia. Mọi nguồn lực phát triển, suy cho cùng, đều bắt nguồn từ dân, do dân và vì dân.

Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tư tưởng lấy dân làm gốc càng được cụ thể hóa bằng nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Nhà nước tồn tại để phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân và lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo hiệu quả quản lý.

Người dân - trung tâm của hoạch định chính sách

Đặt người dân ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách không chỉ là khẩu hiệu mang tính chính trị, mà phải được thể hiện rõ ràng trong tư duy và phương thức hoạch định chính sách. Mỗi chủ trương, chính sách ban hành cần trả lời thấu đáo những câu hỏi cốt lõi: chính sách đó mang lại lợi ích gì cho người dân? có nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân hay không? có tạo thêm cơ hội phát triển công bằng cho mọi nhóm xã hội hay không?

Trong thực tiễn, không ít chính sách dù xuất phát từ ý định tốt, nhưng do thiếu góc nhìn từ phía người dân, thiếu tham vấn và phản biện xã hội, nên khi triển khai đã gặp nhiều vướng mắc, thậm chí gây bức xúc. Điều này cho thấy, lấy dân làm gốc đòi hỏi quá trình xây dựng chính sách phải dựa trên nhu cầu thực tiễn, tiếng nói và nguyện vọng chính đáng của nhân dân, chứ không chỉ từ góc nhìn quản lý hành chính. Việc tăng cường cơ chế tham vấn, đối thoại, lấy ý kiến nhân dân trước khi ban hành chính sách không chỉ giúp chính sách sát thực hơn, mà còn tạo sự đồng thuận xã hội – yếu tố then chốt để chính sách đi vào cuộc sống.

Lấy dân làm gốc trong phát triển kinh tế

Trong phát triển kinh tế, đặt người dân ở vị trí trung tâm đồng nghĩa với việc hướng tới tăng trưởng bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Tăng trưởng kinh tế không chỉ được đo bằng tốc độ GDP, mà quan trọng hơn là mức sống, thu nhập, cơ hội việc làm, khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản của người dân. Một nền kinh tế lấy dân làm gốc là nền kinh tế tạo điều kiện để người dân tham gia sâu rộng vào quá trình sản xuất, kinh doanh và hưởng thành quả phát triển. Điều đó đòi hỏi phải phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân, kinh tế hộ gia đình, kinh tế hợp tác; đồng thời hỗ trợ người dân nâng cao năng lực, kỹ năng, tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, lấy dân làm gốc còn thể hiện ở việc đầu tư cho giáo dục, đào tạo, nâng cao kỹ năng lao động, đặc biệt là kỹ năng số và kỹ năng thích ứng. Khi người dân được trang bị đầy đủ tri thức và cơ hội, họ sẽ trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ nhất cho phát triển.

Lấy dân làm gốc trong quản lý và cung cấp dịch vụ công

Một biểu hiện quan trọng của tư tưởng lấy dân làm gốc là xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo. Quản lý nhà nước không phải để “quản” dân, mà để phục vụ dân, tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp trong đời sống và hoạt động kinh tế – xã hội. Chuyển đổi số trong khu vực công, xây dựng chính phủ số, chính quyền số chính là công cụ hữu hiệu để hiện thực hóa tư tưởng này. Khi thủ tục hành chính được đơn giản hóa, minh bạch hóa, dịch vụ công được cung cấp nhanh chóng, thuận tiện, người dân sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí, đồng thời tăng niềm tin vào bộ máy nhà nước.

Lấy dân làm gốc cũng đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải thực sự “gần dân, hiểu dân, trọng dân”, có tinh thần trách nhiệm, đạo đức công vụ và năng lực thực thi hiệu quả. Mỗi hành vi nhũng nhiễu, vô cảm hay thiếu trách nhiệm đều làm xói mòn lòng tin của nhân dân, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực quản lý và sự ổn định xã hội.

Phát huy quyền làm chủ và vai trò giám sát của nhân dân

Đặt người dân ở trung tâm không thể tách rời việc bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Khi người dân có điều kiện tham gia vào quá trình ra quyết định, giám sát và phản biện xã hội, chất lượng quản trị quốc gia sẽ được nâng cao. Cơ chế dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng cần được thực hiện thực chất, không hình thức. Việc minh bạch thông tin, công khai ngân sách, dự án đầu tư, quy hoạch phát triển không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là biểu hiện của sự tôn trọng nhân dân. Khi người dân được trao quyền và có trách nhiệm, họ sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích chung, tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng và xã hội.

Lấy dân làm gốc - điều kiện của phát triển bền vững

Phát triển bền vững không thể đạt được nếu thiếu sự đồng thuận và ủng hộ của nhân dân. Mọi chiến lược dài hạn về kinh tế, xã hội, môi trường đều cần dựa trên lợi ích hài hòa giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Khi người dân thấy rõ mình là trung tâm, là chủ thể và là người hưởng lợi thực sự từ phát triển, họ sẽ sẵn sàng chung tay, đồng hành cùng nhà nước trong thực hiện các mục tiêu lớn. Ngược lại, nếu người dân chỉ là đối tượng bị tác động, không được lắng nghe và tôn trọng, thì ngay cả những chính sách đúng cũng khó thành công.

Lấy dân làm gốc, đặt người dân ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách không chỉ là truyền thống quý báu, mà còn là yêu cầu tất yếu của phát triển hiện đại. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, tư tưởng này càng cần được quán triệt sâu sắc và thể hiện nhất quán trong mọi chủ trương, chính sách và hành động. Khi người dân thực sự được coi là trung tâm, là mục tiêu và là động lực của phát triển, thì mọi nguồn lực xã hội sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, tạo nền tảng vững chắc để đất nước phát triển nhanh, bền vững và phồn vinh./.