Nông dân xã Phục Hoà thu hoạch mía nguyên liệu. Ảnh Quốc Sơn.

Trước đây, phần lớn người nông dân trong tỉnh sản xuất theo hình thức tự phát, thiếu sự liên kết nên thường xảy ra tình trạng cung - cầu mất cân đối. Vì thế chất lượng sản phẩm không đồng đều, đầu ra bấp bênh, tình trạng “được mùa mất giá” thường diễn ra, khiến người sản xuất chịu nhiều thiệt hại và không yên tâm đầu tư lâu dài.

Từ thực tế đó, để nâng cao hiệu quả sản xuất và ổn định đầu ra, việc xây dựng mô hình liên kết theo chuỗi giá trị là tất yếu. Tham gia chuỗi liên kết, người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất, áp dụng quy trình đồng bộ, chú trọng nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm. Trong quá trình xây dựng chuỗi liên kết, các doanh nghiệp và hợp tác xã (DN&HTX) giữ vai trò là “cầu nối” quan trọng giữa người sản xuất với thị trường, đồng thời kết nối DN với người tiêu dùng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và gia tăng giá trị sản phẩm.

Nhằm phát triển bền vững vùng nguyên liệu mía của tỉnh, Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị, triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ các hộ trồng mía tại các xã vùng nguyên liệu. Theo ông Nông Văn Trình, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng, thực hiện liên kết chuỗi giá trị, Công ty ký hợp đồng liên kết sản xuất với các hộ trồng mía và cam kết thu mua toàn bộ sản phẩm theo hợp đồng. Đồng thời ứng trước phân bón; cung ứng giống mía mới năng suất, chất lượng cao; tổ chức hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch, giúp người dân chủ động sản xuất, nâng cao hiệu quả và giá trị sản phẩm, yên tâm gắn bó lâu dài với cây mía.

Niên vụ 2025 – 2026, Công ty ký hợp đồng liên kết với 3.489 hộ trồng mía tại các xã vùng nguyên liệu của tỉnh, với tổng diện tích 1.620 ha. Ứng trước cho các hộ 675 tấn phân bón, tổng trị giá 9 tỷ 866 triệu đồng; 800 tấn mía giống trị giá 919 triệu đồng. Hỗ trợ kỹ thuật canh tác; sửa chữa, vá lấp đường nội vùng phục vụ vận chuyển nguyên liệu, tổng kinh phí hơn 382 triệu đồng. Sản lượng mía thu mua đạt 99.441 tấn, với giá thu mua bình quân ổn định ở mức 1.293 đồng/kg.

Tổ dân phố Bó Pu, xã Phục Hoà, hiện có 45/62 hộ trồng 28 ha mía. Tham gia chuỗi liên kết, các hộ được Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng ứng trước phân bón, mía giống và tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật trồng, chăm sóc mía. Đặc biệt, toàn bộ sản phẩm đều được Công ty cam kết thu mua nên người dân rất yên tâm phát triển sản xuất.

Ông Lý Văn Hiếu, Tổ trưởng Tổ dân phố Bó Pu cho biết, khi tham gia liên kết chuỗi giá trị, các hộ tập trung trồng mía theo đúng hướng dẫn kỹ thuật nên năng suất, chất lượng mía được nâng cao. Toàn bộ sản phẩm được Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng thu mua, bao tiêu nên người dân không còn lo đầu ra. Thu nhập vì thế ổn định hơn, nhiều hộ có nguồn thu từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Nhờ cây mía, đời sống của người dân trong tổ dân phố được cải thiện và nâng cao.

Hợp tác xã Dâu tằm Cách Linh, xã Bế Văn Đàn phát triển nghề trồng dâu, nuôi tằm bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế. Ảnh Quốc Sơn.

Không chỉ hỗ trợ sản xuất, liên kết chuỗi giá trị còn bao gồm các khâu từ cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng đến chế biến, đóng gói và tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đó, sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng tốt nhu cầu thị trường, đồng thời tạo niềm tin cho người tiêu dùng thông qua tem truy xuất nguồn gốc, nhãn mác và thương hiệu rõ ràng. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao tính cạnh tranh và hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững.

Trong quá trình đó, các DN&HTX đã phát huy vai trò trung tâm trong việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết. Thông qua đó, các hộ dân được liên kết thành vùng sản xuất tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất nên giảm được chi phí đầu vào và nâng cao năng suất. DN&HTX còn trực tiếp ký kết hợp đồng, bao tiêu sản phẩm, giúp người dân yên tâm đầu tư mở rộng sản xuất và ổn định đầu ra.

Hiệu quả của mô hình liên kết chuỗi giá trị đang thể hiện rõ nét tại nhiều địa phương trong tỉnh. Thông qua sự tham gia của các DN&HTX trong việc hỗ trợ giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, nhiều mô hình sản xuất đã phát huy hiệu quả, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hoá như vùng nguyên liệu thuốc lá, mía, sắn, trúc sào, quế, hồi...

HTX Dâu tằm Cách Linh, xã Bế Văn Đàn, đã triển khai chuỗi liên kết gắn với hỗ trợ kỹ thuật canh tác và bao tiêu sản phẩm. Đến nay đã cung ứng khoảng 60 vạn cây dâu giống cho các hộ tại các xã Thị Hoa, Hạ Lang, Vinh Quý, Bế Văn Đàn, Thạch An, Phục Hoà, Độc Lập, Quảng Uyên, góp phần phát triển khoảng 20 ha vùng trồng dâu tằm. Nhờ tham gia chuỗi liên kết, nhiều hộ không chỉ được hỗ trợ giống và kỹ thuật mà còn có đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Chia sẻ về hiệu quả tham gia mô hình chuỗi liên kết, bà Mã Thị Lệ, thành viên HTX Dâu tằm Cách Linh cho biết: “Trước đây, khi trồng cây dâu nuôi tằm, sản phẩm làm ra phải tự tìm thương lái để bán, thường bị ép giá, thậm chí có thời điểm không tiêu thụ được. Từ khi tham gia HTX và liên kết chuỗi giá trị, tôi được hướng dẫn kỹ thuật, cung ứng cây giống nên năng suất cao hơn nhiều so với trước. Sản phẩm làm ra đều được HTX thu mua nên rất yên tâm sản xuất”.

Cán bộ kỹ thuật Công ty TNHH Vạn Phúc Xanh 559 hướng dẫn người trồng kỹ thuật chăm sóc cây giang lấy lá. Ảnh Quốc Sơn.

Mô hình liên kết sản xuất cũng đang mang lại hiệu quả tích cực với nhiều loại cây trồng mới. Điển hình như gia đình ông Đàm Văn Giang, xóm Nà Bó, xã Hạnh Phúc, được Công ty TNHH Vạn Phúc Xanh 559, xã Trà Lĩnh hỗ trợ kỹ thuật và cung ứng giống để trồng 1.200 cây giang lấy lá trên diện tích 2 ha vườn đồi từ năm 2024. Đến năm 2025 đã cho thu hoạch, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho gia đình,

Theo ông Giang, cây giang tuy là cây trồng mới nhưng dễ trồng, dễ chăm sóc, phù hợp với tập quán canh tác của người dân địa phương. Qua thực tế sản xuất, cây giang từng bước khẳng định hiệu quả và giá trị kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập. “Được Công ty TNHH Vạn Phúc Xanh 559 hỗ trợ kỹ thuật canh tác, cung ứng cây giống và bao tiêu sản phẩm lá giang tươi với giá ổn định 10 nghìn đồng/kg nên gia đình tôi rất yên tâm”, ông Giang chia sẻ.

Mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị đang trở thành hướng đi quan trọng nhằm gia tăng giá trị sản phẩm và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Bà Bế Thị Ánh Tuyết, Giám đốc Công ty TNHH Vạn Phúc Xanh 559 cho rằng, để sản phẩm đứng vững trên thị trường cần xây dựng chuỗi liên kết sản xuất bền vững. Khi tham gia chuỗi giá trị, sản phẩm không chỉ được nâng cao chất lượng mà còn gia tăng giá trị, bảo đảm nguồn gốc xuất xứ, xây dựng thương hiệu và từng bước tạo dựng được niềm tin đối với người tiêu dùng.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình xây dựng chuỗi liên kết sản xuất tại tỉnh Cao Bằng vẫn còn gặp khó. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, địa hình chia cắt, đất đai manh mún khiến việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật như VietGAP, GlobalGAP hay cơ giới hoá gặp không ít trở ngại. Phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ dưới dạng thô, thiếu thương hiệu và phụ thuộc nhiều vào thương lái.

Ngoài ra, nhiều HTX còn khó khăn về vốn, cơ sở hạ tầng khiến giá trị gia tăng của sản phẩm còn thấp, khả năng cạnh tranh trên thị trường chưa cao, trở thành rào cản đối với phát triển chuỗi giá trị nông sản. Mối quan hệ giữa DN, HTX và người sản xuất vẫn thiếu chặt chẽ, chưa bền vững. Tình trạng không thực hiện cam kết hợp đồng liên kết còn xảy ra; người dân bán sản phẩm ra ngoài khi giá tăng, trong khi DN hoặc HTX đôi lúc ép giá khi được mùa. Bên cạnh đó, năng lực quản trị của nhiều HTX còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng mở rộng liên kết sản xuất.

Nói về vai trò của Liên minh HTX trong xây dựng chuỗi giá trị, ông Trần Anh Dũng, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Cao Bằng khẳng định: “Liên minh HTX tỉnh luôn là “bà đỡ” hỗ trợ các HTX đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản trị; tạo điều kiện cho HTX tiếp cận các nguồn lực; hướng dẫn ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất và phân tích dữ liệu thị trường nhằm tối ưu chuỗi giá trị. Đồng thời, hỗ trợ các HTX xây dựng thương hiệu, thúc đẩy chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm địa phương trên nền tảng số và mở rộng liên kết tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, giúp các HTX từng bước chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại, tạo ra những sản phẩm địa phương có giá trị gia tăng cao. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị bền vững”.

Liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị không chỉ mở ra hướng phát triển hiệu quả cho nông nghiệp và kinh tế nông thôn mà còn thay đổi tư duy sản xuất của người dân, tăng cường sự gắn kết cộng đồng, nâng cao giá trị sản phẩm và tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Qua đó, từng bước khẳng định vị thế nông sản địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện sinh kế bền vững cho người dân.