Tập huấn thâm canh trám đen, hướng tới vùng nguyên liệu gắn với tiêu thụ

Toàn cảnh lớp tập huấn kỹ thuật trồng thâm canh trám đen lấy quả gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại xã Kim Bảng.

Ngày 14/8, tại xã Kim Bảng, Trung tâm Khuyến nông Nghệ An tổ chức lớp tập huấn ngoài mô hình về “Kỹ thuật trồng thâm canh trám đen lấy quả gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm”, với sự tham gia của các hộ dân có nhu cầu trồng mới, mở rộng diện tích và phát triển cây trám đen trên địa bàn.

Tham dự lớp tập huấn có bà Nguyễn Thị Khương, Chủ tịch Hội Nông dân xã Kim Bảng; ông Hoàng Văn Vinh, cán bộ Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Kim Bảng cùng các hộ gia đình quan tâm đến phát triển cây trám đen.

Việc tổ chức lớp tập huấn ngay tại cơ sở được kỳ vọng giúp người dân tiếp cận đầy đủ hơn quy trình kỹ thuật, hạn chế tình trạng phát triển cây trồng theo kinh nghiệm, tự phát; qua đó tạo nền tảng để cây trám đen từng bước trở thành cây trồng hàng hóa có giá trị, phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương.

Ông Nguyễn Sỹ Hùng, cán bộ Trung tâm Khuyến nông Nghệ An, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phát triển cây trám đen ghép lấy quả.

Chuyển giao kỹ thuật từ giống đến bảo quản sau thu hoạch

Trong hai ngày 14 và 15/8, học viên được cán bộ Trung tâm Khuyến nông Nghệ An hướng dẫn 4 nhóm nội dung chính, gồm: đặc điểm và những yêu cầu cơ bản trong phát triển cây trám đen; kỹ thuật lựa chọn giống và tạo cây ghép; kỹ thuật trồng, chăm sóc trám đen ghép lấy quả; kỹ thuật thu hái, sơ chế và bảo quản quả sau thu hoạch.

Các nội dung do ông Nguyễn Sỹ Hùng, cán bộ Trung tâm Khuyến nông Nghệ An trực tiếp truyền đạt và hướng dẫn.

Trong đó, lựa chọn giống được xác định là một trong những khâu quan trọng bởi đây là cây lâu năm, thời gian khai thác kéo dài. Việc sử dụng cây giống bảo đảm chất lượng, có đặc tính tốt và phù hợp với mục tiêu lấy quả sẽ tác động trực tiếp đến sinh trưởng, thời gian cho quả cũng như năng suất, chất lượng sản phẩm sau này.

Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, trám đen ghép là cây đa tác dụng và có thể được bố trí trồng tập trung hoặc phân tán tùy điều kiện đất đai. Cây ghép có khả năng cho quả sớm hơn so với phương thức nhân giống truyền thống; trong điều kiện chăm sóc phù hợp, cây có thể bắt đầu bói quả sau khoảng 3 năm. Đối với trồng tập trung, tài liệu kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia hướng dẫn mật độ khoảng 500 - 600 cây/ha tùy cự ly, đồng thời đặc biệt lưu ý việc tạo tán thấp, rộng ngay trong những năm đầu để thuận lợi cho chăm sóc và thu hoạch.

Trong 2 - 3 năm đầu khi cây chưa khép tán, người trồng cũng có thể bố trí một số cây ngắn ngày hoặc cây cải tạo đất phù hợp để tận dụng diện tích, hạn chế xói mòn và tạo thêm nguồn thu. Việc chăm sóc cần kết hợp quản lý cỏ dại, bón phân cân đối, tạo tán và theo dõi sâu bệnh để cây sinh trưởng ổn định.

Đáng chú ý, nội dung tập huấn không dừng ở kỹ thuật sản xuất mà tiếp tục đi đến khâu thu hái, sơ chế và bảo quản. Đây là mắt xích quan trọng đối với trám đen bởi quả tươi có thời gian bảo quản không dài, chất lượng sản phẩm dễ bị ảnh hưởng nếu thu hái, vận chuyển và xử lý sau thu hoạch không đúng cách.

Theo hướng dẫn của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, trám đen thường bước vào thời kỳ thu hoạch trong khoảng tháng 8 – 9. Quả đạt độ chín khi màu vỏ chuyển sang đen; quá trình thu hái cần nhẹ nhàng, tránh làm ảnh hưởng đến những quả chưa đạt độ chín trên cùng chùm.

Học viên được hướng dẫn từ khâu lựa chọn giống, trồng, chăm sóc đến thu hái, sơ chế và bảo quản quả trám đen.

Không chỉ trồng cây mà phải tính đến thị trường

Phát biểu tại lớp tập huấn, bà Nguyễn Thị Khương, Chủ tịch Hội Nông dân xã Kim Bảng nhấn mạnh việc đưa cây trám đen vào sản xuất cần được thực hiện theo hướng thâm canh, tuân thủ quy trình kỹ thuật và gắn với liên kết trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Theo đó, mục tiêu không đơn thuần là tăng thêm một loại cây trồng trên địa bàn mà phải hướng tới khai thác hiệu quả điều kiện đất đai, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng đơn vị sản xuất.

Yêu cầu gắn sản xuất với thị trường càng có ý nghĩa khi trám đen vốn là một trong những nông sản đặc trưng của vùng Thanh Chương trước đây.

Tại khu vực Thanh Chương cũ, cây trám từ lâu đã gắn với sinh kế của nhiều hộ dân. Riêng các khu vực Cát Ngạn, Hạnh Lâm, Tam Đồng hiện có khoảng 1.000 cây trám lâu năm và khoảng 5.000 cây trám ghép. Những năm thuận lợi, sản lượng toàn vùng có thể đạt hàng trăm tấn.

Giá trị của loại cây này cũng không còn dừng lại ở việc bán quả tươi. Trám đen đã được đưa vào chế biến để kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường. Từ sự phối hợp giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất, sản phẩm trám đen muối Thanh Chương đã được công nhận OCOP 3 sao từ năm 2019, tạo thêm hướng nâng giá trị cho nguồn nguyên liệu tại địa phương.

Trước đó, Trung tâm Khuyến nông Nghệ An cũng đã triển khai mô hình trồng thâm canh cây trám đen gắn với tiêu thụ sản phẩm trên địa bàn xã Hoa Quân. Đây là cơ sở thực tiễn cho thấy hoạt động chuyển giao kỹ thuật đang từng bước được gắn với yêu cầu xây dựng vùng nguyên liệu và đầu ra thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất.

Phát triển cây trám đen gắn với kỹ thuật thâm canh và đầu ra ổn định được kỳ vọng tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Bài toán sản xuất bền vững sau những mùa thiên tai

Lớp tập huấn tại Kim Bảng càng có ý nghĩa khi vụ trám năm 2026 tại nhiều vùng sản xuất của Nghệ An đang chịu tác động rõ rệt từ thiên tai.

Sau những đợt mưa bão trong năm 2025, hàng nghìn cây trám tại khu vực miền núi của tỉnh bị gãy đổ, bật gốc hoặc suy kiệt. Nhiều cây còn sống nhưng khả năng sinh trưởng, ra hoa và đậu quả giảm mạnh, khiến sản lượng vụ năm nay tại một số vùng chỉ còn một phần nhỏ so với những năm trước.

Tại xã Tam Đồng, vùng có nhiều trám thuộc Thanh Chương cũ, tổng sản lượng năm nay được ước tính chỉ còn khoảng 10% so với những năm bình thường. Có những cây trước đây cho hàng tạ quả nhưng vụ này chỉ còn vài chục kilôgam.

Nguồn cung giảm khiến giá trám tăng mạnh. Khảo sát thị trường cho thấy, trám đen đang được bán ở mức khoảng 150.000 - 200.000 đồng/kg, trong khi năm 2025 phổ biến khoảng 110.000 - 150.000 đồng/kg. Tuy vậy, mức tăng giá không đủ bù lại sự sụt giảm lớn về sản lượng của nhiều hộ trồng.

Thực tế này cho thấy phát triển cây trám đen trong giai đoạn tới cần được nhìn nhận trên cả ba phương diện: giống và kỹ thuật canh tác; khả năng thích ứng, phục hồi trước điều kiện thời tiết bất lợi; và tổ chức chuỗi tiêu thụ sản phẩm.

Nếu chỉ mở rộng số lượng cây nhưng thiếu nguồn giống tốt, quy trình chăm sóc đồng bộ hoặc đầu ra ổn định, người sản xuất vẫn có thể phải đối mặt với rủi ro về năng suất và thị trường. Ngược lại, việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng thống nhất quy trình kỹ thuật và có đơn vị thu mua, chế biến tham gia ngay từ đầu sẽ tạo điều kiện kiểm soát chất lượng và nâng cao giá trị sản phẩm.

Đây cũng là lý do nội dung “gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” được đặt song song với yêu cầu “trồng thâm canh” trong chương trình tập huấn tại Kim Bảng.

Quả trám đen là nông sản có giá trị kinh tế, mở ra thêm hướng đa dạng hóa cây trồng và nâng cao thu nhập cho người dân.

Từng bước hình thành vùng sản xuất trám đen hàng hóa

Sau lớp tập huấn, các hộ dân sẽ căn cứ vào quỹ đất, điều kiện đầu tư và khả năng tổ chức sản xuất của từng gia đình để triển khai trồng trám đen theo quy trình kỹ thuật đã được hướng dẫn.

Trước mắt, việc phát triển cần được tiến hành thận trọng, từ lựa chọn đất, giống, mật độ đến chăm sóc, tạo tán; đồng thời theo dõi khả năng sinh trưởng thực tế của cây tại từng khu vực trước khi mở rộng diện tích.

Song song với đó, vai trò của Hội Nông dân, cơ quan chuyên môn và hệ thống khuyến nông cơ sở sẽ có ý nghĩa trong việc tập hợp các hộ cùng sản xuất, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, kết nối cơ sở cung ứng giống có chất lượng và từng bước hình thành mối liên kết giữa người trồng với các đơn vị thu mua, sơ chế, chế biến.

Xã Kim Bảng hiện là địa phương mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập các xã Thanh Hà, Thanh Thủy và Kim Bảng trước đây; có diện tích tự nhiên hơn 183 km² và dân số gần 28.000 người. Việc lựa chọn những cây trồng phù hợp điều kiện sinh thái, có thị trường và có khả năng tạo sinh kế dài hạn vì vậy là một trong những hướng cần được quan tâm trong quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp ở địa phương.

Đối với cây trám đen, lợi thế không chỉ nằm ở giá trị của quả tươi mà còn ở khả năng phát triển các sản phẩm sơ chế, chế biến, xây dựng thương hiệu và liên kết với những vùng trám đã có truyền thống của khu vực Thanh Chương cũ.

Từ một lớp tập huấn kỹ thuật, điều quan trọng hơn là hình thành được tư duy sản xuất mới cho người dân: trồng theo quy trình, sản xuất theo nhu cầu thị trường và tổ chức đầu ra ngay từ khi xây dựng vùng nguyên liệu.

Nếu thực hiện đồng bộ các khâu từ giống, kỹ thuật, chăm sóc, thu hái, sơ chế đến liên kết tiêu thụ, cây trám đen có thêm cơ sở để trở thành một hướng phát triển kinh tế phù hợp tại Kim Bảng, góp phần đa dạng hóa cây trồng, nâng cao giá trị sản xuất và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.