Sau khi san lấp lượng lớn đất phế thải, mặt bằng được san gạt để làm nhà xưởng có quy mô lớn.

Hệ lụy sinh thái

Thực trạng xâm hại đất nông nghiệp không chỉ là một vụ vi phạm trật tự xây dựng đơn lẻ mà là hệ quả của sự buông lỏng có tính hệ thống, nơi lợi ích kinh doanh của một số cá nhân đã ngang nhiên đánh đổi tài nguyên quốc gia và sinh kế của người dân.

Ghi nhận tại xã Đại Thanh cho thấy, hàng chục nghìn mét vuông đất canh tác và mặt nước nuôi trồng thủy sản đang bị san lấp một cách công khai. Khu vực phía sau Trường THCS Vĩnh Quỳnh, vốn là vùng đệm sinh thái, nay bị biến thành bãi ‘đất chết’ phủ đầy đất đá, phế thải xây dựng trở thành nơi đóng đô của hàng loạt nhà xưởng và kho bãi quy mô lớn.

Xe tải, xe tự chế chở vật liệu ra vào liên tục, biến không gian yên bình thành một công trường lộn xộn, ô nhiễm tiếng ồn và bụi. Việc chia lô, san gạt diễn ra rầm rộ công khai cho thấy một quy trình ‘biến đất’ có tổ chức, bất tuân các quy định pháp luật.

Phía sau câu chuyện này còn kéo theo hệ lụy kép về mặt sinh thái. Hoạt động san lấp ao hồ đã phá vỡ cân bằng tự nhiên, làm xáo trộn hệ thống điều hòa và tiêu thoát nước, dẫn đến nguy cơ ngập úng cục bộ khi mưa lớn. Đất nông nghiệp bị nén chặt, thoái hóa, độ phì nhiêu giảm sút, triệt tiêu khả năng sản xuất lâu dài.

Nguồn nước ngầm và mặt nước cũng đối mặt nguy cơ ô nhiễm nặng nề do phế thải, hóa chất. Về mặt xã hội, sinh kế truyền đời của người dân bị đe dọa, không gian sống bị xâm hại nghiêm trọng bởi ô nhiễm và sự nhếch nhác của các công trình trái phép.

Xe đổ phế thải, rác thải lấp hết diện tích đất mặt nước. Đủ loại phế thải xây dựng gây ô nhiễm môi trường và nguồn nước.

Quy định có nhưng vẫn khó thực thi

Xét trên bình diện pháp lý, có thể thấy, các hành vi xây dựng nhà kho, nhà xưởng trên đất nông nghiệp tại Đại Thanh vi phạm Điều 12, Nghị định 91/2019/NĐ-CP về vi phạm sử dụng đất nông nghiệp với mức phạt hành chính từ 5 - 50 triệu đồng. Cùng với đó, hành vi đổ phế thải, gây ô nhiễm cũng vi phạm Điều 16 Nghị định 155/2016/NĐ-CP. Đáng lưu ý hơn, nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, các vi phạm này có thể bị xử lý hình sự theo Điều 235 Bộ luật Hình sự 2015.

Nhận thức rõ tính chất nghiêm trọng của vấn đề, Thành phố Hà Nội đã và đang có nhiều chỉ đạo quyết liệt. Trước đó, UBND TP Hà Nội đã ban hành Công điện 04/CĐ-UBND (và nhiều văn bản chỉ đạo khác như Công văn số 8669/VP-TTDLCNS) yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi san lấp, lấn chiếm trái phép, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu các địa phương trong việc giám sát và ngăn chặn.

Thời gian qua, theo báo cáo từ Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), thành phố đã xử lý khoảng 28.913 trường hợp vi phạm về quản lý đất đai, đạt hơn 57% tổng số vi phạm cần xử lý trong một giai đoạn nhất định cho thấy nỗ lực chấn chỉnh vi phạm đất đai. Đặc biệt, HĐND TP. Hà Nội đã thông qua quy định tăng mức phạt lên 2 lần so với mức phạt chung của Chính phủ đối với 71 hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai theo Luật Thủ đô 2024 nhằm tăng tính răn đe.

Tuy nhiên, thực trạng tồn tại kéo dài và quy mô vi phạm tại xã Đại Thanh cho thấy, tính răn đe của pháp luật chưa tương xứng với lợi nhuận thu được từ việc chiếm dụng đất và quan trọng hơn, sự quyết tâm từ cấp thành phố đang mờ nhạt ở cấp cơ sở.

Hàng loạt nhà xưởng đã được xây dựng trên đất nông nghiệp ở xã Đại Thanh. Dấu hiệu vi phạm pháp luật về xây dựng cần được các cơ quan chức năng kiểm tra và xử lý

​Bảo vệ từng tấc đất nông nghiệp, từng mặt nước ao hồ, chính là bảo vệ sinh kế, bảo vệ môi trường sống và quan trọng hơn hết là bảo vệ tính nghiêm minh của luật pháp và trả lại sự công bằng cho môi trường và cộng đồng tại xã Đại Thanh nói riêng và Thủ đô nói chung.