Công nghệ đốt rác phát điện là quá trình chuyển đổi năng lượng từ rác thải thành điện năng. Quá trình này bao gồm việc đốt cháy rác thải để tạo ra hơi nước, hơi nước này sẽ được truyền tới làm quay tuabin hơi có gắn máy phát điện, khi tuabin hơi chuyển động quay máy phát điện sẽ tạo ra điện năng.

Lượng rác thải khổng lồ, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM, chưa được tận dụng làm nguồn năng lượng. Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết, 71% chất thải rắn sinh hoạt được chôn lấp, chỉ 16% chế biến phân compost và 13% đốt, đốt kết hợp thu hồi năng lượng. Đốt rác phát điện là công nghệ tối ưu, được nhiều nước phát triển áp dụng, giảm ô nhiễm và thu hồi năng lượng.

Công nghệ này phù hợp với kinh tế tuần hoàn, biến rác thải thành tài nguyên tái tạo. Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc xử lý rác thải bằng phương pháp đốt kết hợp thu hồi năng lượng còn rất hạn chế. Một số nhà máy đốt rác phát điện đã hoạt động ở Hà Nam, Cần Thơ, Quảng Bình. Nhiều địa phương đang triển khai dự án như Vĩnh Tân (Đồng Nai), Sóc Sơn (Hà Nội), Trạm Thản (Phú Thọ), Củ Chi (TP.HCM).

Ông Phạm Nguyên Hùng, Chủ tịch HĐQT PECC1, cho rằng đầu tư nhà máy điện rác đòi hỏi vốn lớn, nhưng doanh nghiệp gặp nhiều rào cản chính sách. Quyết định 31/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hỗ trợ giá mua điện, nhưng dự án phải theo quy hoạch ngành điện, gây khó khăn. Tiềm năng rất lớn nhưng có quá ít nhà đầu tư.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng chỉ ra rằng, giá mua điện mới áp dụng cho dự án đốt chất thải rắn trực tiếp và khí thu hồi từ bãi chôn lấp. Các công nghệ mới như khí hóa phát điện, lên men Biogas phát điện chưa được quy định rõ ràng. Thủ tục đầu tư phức tạp, kéo dài cũng là rào cản lớn. Đầu tư xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo hình thức PPP mất 1-2 năm để chọn nhà đầu tư, chưa kể các thủ tục xây dựng, môi trường khác.

Chiến lược Phát triển năng lượng tái tạo của Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý chất thải cho mục đích năng lượng lên 30% vào năm 2030 và 70% vào năm 2050. Các chuyên gia kiến nghị: Chính phủ cần rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật, quy trình, thủ tục liên quan đến quản lý chất thải sinh hoạt đô thị. Cụ thể hóa chính sách ưu đãi đầu tư. Mở cơ chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính để tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư. Bộ Công Thương cần phối hợp với các bộ, ngành liên quan hoàn thiện các quy định để thúc đẩy dự án phát điện từ chất thải rắn./.