Một công trình xây dựng trái phép vi phạm trong lĩnh vực đất đai tại Huế

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất sửa đổi quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, trong đó đáng chú ý là việc tăng mạnh thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã, cho phép mức phạt tiền tối đa lên tới 250 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm đất đai.

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 123/2024/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã chỉ được xử phạt tối đa 5 triệu đồng, trong khi thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp huyện là 100 triệu đồng. Sự chênh lệch lớn này khiến nhiều địa phương cho rằng cấp xã - nơi trực tiếp quản lý đất đai và phát hiện vi phạm đầu tiên - lại thiếu công cụ pháp lý đủ mạnh để xử lý kịp thời.

Tăng mạnh thẩm quyền xử phạt ở cấp cơ sở

Trong dự thảo nghị định sửa đổi, Chủ tịch UBND cấp xã không chỉ được phạt tiền đến 250 triệu đồng mà còn có thể áp dụng nhiều biện pháp xử lý bổ sung. Các quyền này bao gồm: Phạt cảnh cáo; Tịch thu giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc giấy tờ giả liên quan đến sử dụng đất; Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề liên quan đến dịch vụ tư vấn đất đai; Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục hiện trạng đất ban đầu hoặc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai...

Xây dựng sai phép trên đất nông nghiệp có thể sẽ để lại nhiều nguy cơ, hệ luỵ

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi này xuất phát từ thực tế nhiều quy định hiện hành chưa đủ rõ ràng hoặc chưa bao quát hết các hành vi vi phạm, đặc biệt là các trường hợp lấn chiếm đất, sử dụng đất sai mục đích hoặc tranh chấp trong quá trình sử dụng đất. Bên cạnh đó, việc áp dụng các quy định pháp luật còn thiếu thống nhất giữa các địa phương, dẫn đến khó khăn trong xử lý vi phạm.

Dự thảo cũng được xây dựng nhằm bảo đảm đồng bộ với Luật Đất đai 2024 và Luật Xử lý vi phạm hành chính, đồng thời phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong quản lý đất đai hiện nay.

Thực tiễn vi phạm đất đai vẫn phức tạp

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, trong quá trình triển khai quy định xử phạt hiện hành, nhiều địa phương vẫn gặp khó khăn khi xác định hành vi vi phạm, đặc biệt đối với các khái niệm như “lấn đất”, “chiếm đất” hoặc các trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích. Điều này dẫn đến tình trạng cách hiểu và áp dụng pháp luật chưa thống nhất, gây khó khăn cho việc xử lý vi phạm.

Thực tiễn vi phạm về đất đai vẫn còn diễn biến phức tạp

Trong khi đó, cấp xã lại là cấp chính quyền gần dân nhất, thường xuyên tiếp nhận phản ánh và phát hiện các vi phạm đất đai ngay từ ban đầu. Tuy nhiên, với mức phạt tối đa chỉ 5 triệu đồng như hiện nay, nhiều trường hợp vi phạm nghiêm trọng buộc phải chuyển lên cấp huyện xử lý, khiến quá trình xử lý kéo dài và giảm hiệu quả răn đe.

Tăng quyền cần đi kèm cơ chế kiểm soát

Việc nâng thẩm quyền xử phạt cho Chủ tịch UBND cấp xã lên 250 triệu đồng được nhiều chuyên gia đánh giá là một bước thay đổi lớn trong quản lý đất đai ở cơ sở. Nếu được áp dụng hiệu quả, quy định này có thể giúp xử lý vi phạm nhanh hơn, hạn chế tình trạng xây dựng trái phép hoặc lấn chiếm đất kéo dài.

Tuy nhiên, việc trao quyền xử phạt với mức tiền lớn cho cấp xã cũng đặt ra nguy cơ lạm quyền nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ. Trong thực tế, cấp xã là nơi phát sinh nhiều tranh chấp đất đai và cũng là cấp gần với người dân nhất. Nếu quy trình kiểm tra, thanh tra và khiếu nại không rõ ràng, quyền lực xử phạt lớn có thể dẫn tới tình trạng áp dụng tùy tiện hoặc phát sinh tiêu cực.

Xây dựng công trình trên đất nông nghiệp là dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật

Vì vậy, cùng với việc tăng thẩm quyền xử phạt, nhiều ý kiến cho rằng cần bổ sung các cơ chế bảo đảm minh bạch như: quy trình lập biên bản chặt chẽ, hệ thống giám sát của các cấp hoặc thanh tra chuyên ngành, cũng như quyền khiếu nại, khởi kiện rõ ràng cho người dân.

Trong bối cảnh vi phạm đất đai ngày càng phức tạp, việc trao thêm quyền cho chính quyền cơ sở có thể là giải pháp cần thiết. Nhưng để chính sách phát huy hiệu quả, quyền lực phải luôn đi kèm với trách nhiệm và cơ chế kiểm soát đủ mạnh./.