Cuộc chiến chống ô nhiễm không khí: Thách thức lớn đối với Châu Á và thế giới

Ô nhiễm không khí ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống người dân Châu Á.

Trên toàn cầu, mối lo về ô nhiễm không khí ngày càng trở nên quan tâm hàng đầu, đặc biệt là tại khu vực Châu Á. Báo cáo mới nhất từ tổ chức theo dõi chất lượng không khí IQAir cho thấy vấn đề này đang lan rộng và ảnh hưởng đến hàng tỷ người dân.

Trong số 10 thành phố có mức độ ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất trên thế giới, có đến 9 thành phố nằm tại Ấn Độ. Sự gia tăng đột ngột của ô nhiễm không khí đã khiến khoảng 1,33 tỷ người phải đối mặt với mức độ bụi mịn PM2.5 vượt quá nhiều lần so với mức khuyến nghị của WHO. Thủ đô New Delhi, với chỉ số PM2.5 lên đến 523 mcg/m3, đã trở thành một trong những thành phố ô nhiễm nhất thế giới.

Tình trạng này gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho cuộc sống hàng ngày của người dân. Giao thông tắc nghẽn, việc hủy hoặc hoãn hàng trăm chuyến bay, việc đóng cửa trường học để bảo đảm sức khỏe của học sinh chỉ là một phần nhỏ của những tác động tiêu cực mà ô nhiễm không khí gây ra.

Bên cạnh Ấn Độ, nhiều quốc gia khác trong khu vực cũng đối mặt với vấn đề ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Trung Quốc, sau nhiều năm triển khai các biện pháp chống ô nhiễm, vẫn phải ghi nhận mức độ ô nhiễm không khí tăng cao. Mumbai và Kolkata cũng nằm trong danh sách 10 thành phố ô nhiễm nhất thế giới, với chỉ số AQI thường xuyên vượt quá ngưỡng cho phép.

Vấn đề ô nhiễm không khí không chỉ là một thách thức đối với sức khỏe mà còn là một vấn đề cấp bách đòi hỏi sự chú ý và hành động quyết liệt từ các nhà lãnh đạo và cộng đồng toàn cầu. Để đối phó với tình trạng này, cần phải có sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia, các tổ chức quốc tế, và cộng đồng dân cư để tìm ra các giải pháp hiệu quả và bền vững, nhằm bảo vệ sức khỏe và môi trường sống cho tất cả mọi người.

Theo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) ở Phần Lan, Bắc Kinh đã ghi nhận mức độ ô nhiễm không khí PM2.5 vượt quá tiêu chuẩn quốc gia gấp đôi, đồng thời tỷ lệ này cũng tăng lên trên cả nước. Tình trạng này diễn ra gần cuối năm khi có 13 trong số 31 tỉnh thành phố không đạt tiêu chuẩn quốc gia về PM2.5 và 11 tỉnh thành phố không đạt được tiêu chuẩn quốc gia về ozone.

Trung Quốc, với danh hiệu là quốc gia phát thải nhiều khí gây hiệu ứng nhà kính nhất thế giới, gặp nhiều lo ngại khi số dự án xây dựng nhà máy điện than được phê duyệt tăng lên, đặt ra câu hỏi về khả năng đạt được mục tiêu giảm phát thải vào giai đoạn 2026-2030 và mức trung hòa carbon vào năm 2060.

Trong vùng Đông Nam Á, Thái Lan và Lào đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng trầm trọng. Trong mùa khô, nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng đột ngột, gây ra nguy cơ lớn đối với sức khỏe của cộng đồng. Các nguyên nhân chính bao gồm cả các yếu tố tự nhiên như cháy rừng và yếu tố con người như hoạt động công nghiệp và thả khói. Điều này đặt ra một thách thức nghiêm trọng, cần sự hợp tác chặt chẽ từ cộng đồng quốc tế và các biện pháp cụ thể từ các quốc gia trong khu vực để giải quyết vấn đề này và bảo vệ sức khỏe cho cả cộng đồng.

Trong khi tình hình ô nhiễm không khí ở Trung Quốc cũng gây ra lo ngại lớn. Trong năm vừa qua, điều kiện thời tiết không thuận lợi đã khiến nồng độ PM2.5 tăng ở nhiều nơi, đặc biệt là ở các thành phố Hohhot (Nội Mông), Quý Dương (Quý Châu) và Lan Châu (Cam Túc), với mức tăng lần lượt là 26,3%, 19,2% và 12,6% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận vai trò của con người trong việc gây ra ô nhiễm môi trường tại các thành phố này. Các hoạt động hằng ngày, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp và nông nghiệp, đóng một phần quan trọng trong việc làm tăng ô nhiễm không khí. Trung Quốc, với cơ cấu công nghiệp nặng, đã gặp phải nhiều thách thức trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng không khí.

Vấn đề còn nghiêm trọng hơn ở các thành phố như Thái Nguyên ở tỉnh Sơn Tây, nơi công nghiệp nặng phát triển mạnh mẽ và phụ thuộc nhiều vào năng lượng than. Khó khăn trong việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia về chất lượng không khí đã khiến tình hình ô nhiễm tại đây trở nên đáng lo ngại.

Bên cạnh đó, việc gia tăng sản xuất công nghiệp sau khi các biện pháp phòng chống dịch COVID-19 được dỡ bỏ đã góp phần vào việc tăng cường ô nhiễm không khí tại Trung Quốc.

Nhu cầu năng lượng tăng lên ở Ấn Độ cũng đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến môi trường. Để đáp ứng nhu cầu này, nhiên liệu hóa thạch vẫn đang được sử dụng rất nhiều, đặc biệt là trong các nhà máy nhiệt điện. Những hoạt động này đều góp phần vào việc tăng ô nhiễm không khí đô thị.

Giao thông ngày càng tăng cũng góp phần vào tình trạng ô nhiễm, với lượng phương tiện thải ra môi trường một lượng khí thải đáng kể. Ngoài ra, các hoạt động hàng ngày như nấu ăn, sưởi ấm bằng sinh khối, và tái chế rác thải đều tạo ra các chất gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến không khí, đất và nước.

Ô nhiễm không khí tại đô thị gây ra tác động nghiêm trọng đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống, được coi là "sát thủ thầm lặng" vì tác động kéo dài. WHO ước tính mỗi năm có 7 triệu người mất vì ô nhiễm không khí, gây ra nhiều bệnh như hen suyễn, viêm phế quản, ung thư và suy nhược thần kinh.

Ông Philip J. Landrigan từ Đại học Boston ước tính ô nhiễm không khí gây mất khoảng 1,67 triệu sinh mạng ở Ấn Độ mỗi năm, và gây thiệt hại kinh tế lên đến 36,8 tỷ USD. Gần 93% trẻ em dưới 15 tuổi trên thế giới phải hít phải không khí ô nhiễm, làm giảm chỉ số IQ và tăng nguy cơ mắc bệnh tim, tiểu đường và các bệnh hô hấp khi trưởng thành.

Giải quyết ô nhiễm không khí ở đô thị là một nhiệm vụ cấp bách, không chỉ để bảo vệ sức khỏe mà còn để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững.