Ô nhiễm nhựa trên mặt đất

Vật liệu thay thế nhựa cần đáp ứng nhiều tiêu chí quan trọng, bao gồm khả năng phân hủy sinh học (biodegradability), khả năng tái chế (recyclability), tính bền vững của nguồn gốc nguyên liệu, chi phí sản xuất cạnh tranh và các tính chất cơ học, hóa học phù hợp với các ứng dụng khác nhau. Hiện nay, các nhà khoa học trên khắp thế giới đang nỗ lực khám phá và phát triển nhiều loại vật liệu tiềm năng, mỗi loại mang những ưu điểm và nhược điểm riêng.

Một trong những hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn là sử dụng vật liệu sinh học (bioplastics). Bioplastics được sản xuất từ các nguồn tài nguyên tái tạo như tinh bột ngô, mía đường, cellulose, dầu thực vật và thậm chí cả vi khuẩn. Một số loại bioplastics có khả năng phân hủy sinh học hoàn toàn trong điều kiện tự nhiên hoặc công nghiệp, giúp giảm thiểu lượng rác thải nhựa tích tụ. Ví dụ, polylactic acid (PLA), được sản xuất từ tinh bột hoặc đường, là một loại bioplastic phổ biến được sử dụng trong sản xuất bao bì thực phẩm, đồ dùng một lần và sợi dệt. Polyhydroxyalkanoates (PHAs), được tạo ra bởi vi khuẩn, cũng có khả năng phân hủy sinh học tốt và có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Ô nhiễm nhựa trên biển

Một hướng tiếp cận khác là tận dụng phế thải nông nghiệp và lâm nghiệp. Các vật liệu như bã mía, vỏ trấu, xơ dừa, mùn cưa và các loại cellulose khác có thể được chế biến thành các loại vật liệu có tính chất tương tự như nhựa, chẳng hạn như tấm ép, vật liệu composite và thậm chí là màng mỏng. Việc sử dụng phế thải không chỉ giúp giảm thiểu lượng chất thải mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp và lâm nghiệp. Ví dụ, các nhà nghiên cứu đã phát triển thành công các loại bao bì phân hủy sinh học từ bã mía và màng phủ nông nghiệp từ tinh bột sắn.

Ngoài ra, các nhà khoa học cũng đang khám phá tiềm năng của vật liệu có nguồn gốc từ biển, chẳng hạn như chitin và chitosan, được chiết xuất từ vỏ tôm, cua và các loài giáp xác khác. Chitin và chitosan có khả năng phân hủy sinh học, kháng khuẩn và có nhiều ứng dụng tiềm năng trong bao bì, y tế và nông nghiệp.

Các loại vật liêu thay thế nhựa thân thiện với môi trương

Một lĩnh vực nghiên cứu thú vị khác là phát triển vật liệu composite sinh học, kết hợp các vật liệu sinh học với các chất gia cường tự nhiên như sợi thực vật (lanh, gai dầu, tre) để cải thiện độ bền cơ học và các tính chất khác. Các vật liệu composite này có thể được ứng dụng trong sản xuất đồ nội thất, vật liệu xây dựng và các bộ phận ô tô.

Tuy nhiên, việc chế tạo và ứng dụng rộng rãi các vật liệu thay thế nhựa vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Chi phí sản xuất của nhiều loại vật liệu thay thế nhựa hiện vẫn còn cao hơn so với nhựa truyền thống, gây khó khăn trong việc cạnh tranh trên thị trường. Tính chất cơ học và độ bền của một số vật liệu thay thế nhựa có thể chưa đáp ứng được yêu cầu của một số ứng dụng cụ thể. Khả năng sản xuất quy mô lớn và đảm bảo nguồn cung ổn định của nguyên liệu đầu vào cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Hạ tầng công nghiệp và quy trình tái chế cho các vật liệu thay thế nhựa vẫn còn đang trong giai đoạn phát triển và cần được đầu tư hơn nữa.

Sản phẩm đựng thực phẩm làm từ bã mía dễ phân hủy trong tự nhiên

Để vượt qua những thách thức này và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang sử dụng vật liệu thay thế nhựa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, các nhà quản lý và người tiêu dùng. Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, khuyến khích đầu tư vào sản xuất và xây dựng hạ tầng tái chế cho vật liệu thay thế nhựa. Các nhà nghiên cứu cần tập trung vào việc phát triển các vật liệu mới có chi phí sản xuất cạnh tranh, tính chất vượt trội và khả năng sản xuất quy mô lớn. Doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư vào công nghệ sản xuất và ứng dụng vật liệu thay thế nhựa trong sản phẩm của mình. Người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức về tác hại của ô nhiễm nhựa và ủng hộ các sản phẩm được làm từ vật liệu thân thiện với môi trường.

Việc chế tạo vật liệu mới thay thế nhựa không chỉ là một giải pháp kỹ thuật mà còn là một hành động vì môi trường và tương lai của hành tinh. Mặc dù con đường phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng với sự đổi mới không ngừng và sự chung tay của cả cộng đồng, chúng ta hoàn toàn có thể hướng tới một thế giới ít nhựa hơn, xanh hơn và bền vững hơn. Sự sáng tạo trong khoa học vật liệu chính là chìa khóa để mở ra một kỷ nguyên mới, nơi các vật liệu có nguồn gốc tự nhiên và khả năng phân hủy sinh học sẽ đóng vai trò trung tâm trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, thay thế cho những loại nhựa gây ô nhiễm và tồn tại dai dẳng./.