Ba động lực cốt lõi để kinh tế tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới

“Nói ít - làm nhiều - làm đến cùng” là một thông điệp ngắn gọn nhưng hàm chứa tư duy đổi mới sâu sắc, phản ánh quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng trong việc đưa Nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Với Việt Nam, sau gần bốn thập kỷ đổi mới, nền kinh tế đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, song cũng đang đối diện với không ít thách thức: năng suất lao động tăng chậm, mô hình tăng trưởng còn phụ thuộc vào chiều rộng, dư địa tài nguyên và lao động giá rẻ ngày càng thu hẹp. Để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng nhanh và bền vững, hướng tới mức tăng trưởng hai con số trong những giai đoạn then chốt, cần nhận diện và kích hoạt ba động lực căn bản: động lực thể chế – cải cách, động lực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, và động lực thị trường - con người.

Thể chế và cải cách: Động lực nền tảng mở đường cho tăng trưởng

Lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy, không quốc gia nào có thể duy trì tăng trưởng cao nếu thiếu một thể chế kinh tế hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Thể chế chính là “đường ray” để các nguồn lực vận hành thông suốt, quyết định chi phí giao dịch, mức độ an toàn của đầu tư và khả năng phân bổ nguồn lực xã hội.

Đối với Việt Nam, cải cách thể chế tiếp tục là động lực nền tảng và có ý nghĩa quyết định. Trước hết, đó là cải cách mạnh mẽ môi trường đầu tư - kinh doanh theo hướng giảm thủ tục hành chính, xóa bỏ rào cản không cần thiết, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và quyền tài sản hợp pháp của doanh nghiệp, người dân. Khi chi phí tuân thủ pháp luật giảm, niềm tin thị trường được củng cố, dòng vốn trong và ngoài nước sẽ được khơi thông mạnh mẽ hơn.

Thứ hai, cải cách thể chế phải gắn với đổi mới mô hình quản trị nhà nước. Một nhà nước kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm sẽ tạo ra “lực đẩy vô hình” cho tăng trưởng. Việc phân cấp, phân quyền hợp lý cho địa phương, đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, sẽ giúp khai thác tốt hơn tiềm năng từng vùng, từng ngành.

Thứ ba, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cần tập trung vào các thị trường nhân tố sản xuất: đất đai, vốn, lao động, khoa học công nghệ. Khi các thị trường này vận hành đồng bộ, minh bạch, nguồn lực sẽ được phân bổ theo tín hiệu thị trường, thay vì mệnh lệnh hành chính, qua đó nâng cao hiệu quả toàn nền kinh tế. Có thể nói, nếu coi tăng trưởng hai con số là một “cuộc đua đường dài”, thì cải cách thể chế chính là việc dọn đường, mở lối, tạo mặt bằng thuận lợi để các động lực khác bứt phá.

Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo: Động lực đột phá của tăng trưởng chiều sâu

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực then chốt, quyết định khả năng bứt phá của mỗi nền kinh tế. Tăng trưởng hai con số không thể dựa mãi vào mở rộng vốn đầu tư hay khai thác tài nguyên, mà phải dựa vào năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cao.

Động lực khoa học công nghệ trước hết thể hiện ở chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu. Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa trong sản xuất, quản lý và dịch vụ sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh. Những ngành như công nghiệp chế biến - chế tạo, nông nghiệp công nghệ cao, logistics thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh… chính là không gian mới cho tăng trưởng nhanh.

Đổi mới sáng tạo cũng cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, mà là một hệ sinh thái toàn diện, nơi doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm, nhà nước giữ vai trò kiến tạo, các viện trường và tổ chức khoa học là bệ đỡ tri thức. Khi doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho R&D, đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm mới, nền kinh tế sẽ hình thành các chuỗi giá trị nội địa có hàm lượng tri thức cao, giảm phụ thuộc vào gia công, lắp ráp.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững đang mở ra một không gian tăng trưởng hoàn toàn mới. Công nghệ năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, sản xuất sạch hơn không chỉ giúp giảm phát thải, bảo vệ môi trường mà còn tạo ra các ngành nghề, thị trường và việc làm mới. Nếu biết tận dụng xu thế này, Việt Nam có thể vừa đạt tốc độ tăng trưởng cao, vừa nâng cao chất lượng tăng trưởng. Rõ ràng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là “động cơ phản lực” giúp nền kinh tế tăng tốc, vượt qua giới hạn của các nguồn lực truyền thống.

Thị trường và con người: Động lực nội sinh bền vững nhất

Nếu thể chế là nền tảng, công nghệ là đột phá, thì thị trường và con người chính là động lực nội sinh lâu dài và bền vững nhất cho tăng trưởng hai con số. Một nền kinh tế chỉ có thể tăng trưởng nhanh khi vừa khai thác tốt thị trường, vừa phát huy tối đa tiềm năng con người. Về thị trường, Việt Nam sở hữu lợi thế lớn với quy mô dân số hơn 100 triệu người, tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, nhu cầu tiêu dùng không ngừng gia tăng. Việc phát triển mạnh thị trường trong nước, thúc đẩy tiêu dùng nội địa, kết hợp với mở rộng thị trường xuất khẩu thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, sẽ tạo “hai chân kiềng” vững chắc cho tăng trưởng.

Thị trường không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm, mà còn là không gian cạnh tranh, sàng lọc và thúc đẩy đổi mới. Khi cạnh tranh lành mạnh được bảo đảm, doanh nghiệp buộc phải nâng cao năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm và hiệu quả hoạt động. Đây chính là áp lực tích cực để nền kinh tế vận động năng động hơn.

Về con người, nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định thành bại của chiến lược tăng trưởng nhanh. Đầu tư cho giáo dục, đào tạo, nâng cao kỹ năng lao động, đặc biệt là kỹ năng số, kỹ năng đổi mới sáng tạo, sẽ trực tiếp nâng cao năng suất lao động – chìa khóa của tăng trưởng hai con số. Đồng thời, cần xây dựng môi trường làm việc, cơ chế đãi ngộ đủ sức thu hút và giữ chân nhân tài, khuyến khích tinh thần khởi nghiệp, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới.

Con người không chỉ là nguồn lực sản xuất, mà còn là chủ thể sáng tạo, là trung tâm của phát triển. Khi mỗi người dân có cơ hội phát huy năng lực, cống hiến và hưởng thành quả phát triển, động lực tăng trưởng sẽ trở nên bền vững và lan tỏa sâu rộng trong xã hội. Tăng trưởng kinh tế hai con số không phải là điều không tưởng, nhưng cũng không thể đạt được bằng những giải pháp ngắn hạn hay đơn lẻ. Ba động lực: cải cách thể chế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, thị trường và con người có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, tạo thành “kiềng ba chân” vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững.

Khi thể chế được cải cách mạnh mẽ, công nghệ trở thành động lực đột phá, thị trường vận hành thông suốt và con người được đặt ở vị trí trung tâm, nền kinh tế sẽ có đủ nội lực để bứt phá, hướng tới những nấc thang phát triển cao hơn. Đó không chỉ là con đường để đạt tăng trưởng hai con số, mà còn là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng phát triển phồn vinh, hùng cường trong dài hạn./.