Chấp hành nghiêm là tạo sinh kế lâu dài

Hệ thống thẻ vàng và thẻ đỏ của EU được thiết lập như một cơ chế để xác định và đối phó với các quốc gia không tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế về khai thác IUU. Mục tiêu chính của hệ thống này không phải là trừng phạt mà là khuyến khích và hỗ trợ các quốc gia cải thiện hệ thống quản lý nghề cá, đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm và tuân thủ pháp luật trong hoạt động khai thác hải sản.

Thẻ vàng (Yellow Card): Được ban hành khi EU xác định một quốc gia có những thiếu sót trong hệ thống pháp lý, quản lý hoặc kiểm soát nghề cá, dẫn đến nguy cơ hoặc bằng chứng về hoạt động khai thác IUU. Thẻ vàng là một cảnh báo chính thức, yêu cầu quốc gia bị cảnh báo phải có những hành động cụ thể và kịp thời để khắc phục các vấn đề đã được chỉ ra. EU sẽ tiến hành đối thoại và hợp tác kỹ thuật với quốc gia đó để hỗ trợ quá trình cải thiện.

Thẻ đỏ (Red Card): Được ban hành khi EU đánh giá rằng quốc gia bị thẻ vàng không có những tiến triển đáng kể trong việc giải quyết các vấn đề IUU, hoặc khi bằng chứng về hoạt động khai thác IUU nghiêm trọng và có hệ thống được phát hiện. Thẻ đỏ đồng nghĩa với việc EU áp đặt lệnh cấm nhập khẩu toàn bộ các sản phẩm hải sản khai thác từ quốc gia đó vào thị trường EU. Đây là một biện pháp trừng phạt kinh tế rất nặng nề, có thể gây ra những tổn thất lớn cho ngành xuất khẩu hải sản của quốc gia bị thẻ đỏ.

90,53% tàu cá đã thực hiện đánh dấu theo quy định. Ảnh minh họa: fistenet.gov.vn

Hệ thống thẻ vàng và thẻ đỏ của EU đã chứng minh được tác động và hiệu quả đáng kể trong việc thúc đẩy các quốc gia trên thế giới cải thiện quản lý nghề cá và chống lại khai thác IUU. Việc bị EU cảnh báo bằng thẻ vàng hoặc thẻ đỏ đã tạo ra sự chú ý lớn từ chính phủ, ngành công nghiệp và dư luận xã hội ở các quốc gia liên quan. Nó buộc các quốc gia phải coi vấn đề IUU là một ưu tiên hàng đầu và có những hành động quyết liệt để giải quyết. Để tránh hoặc thoát khỏi thẻ vàng và thẻ đỏ, nhiều quốc gia đã phải tiến hành rà soát, sửa đổi và ban hành mới các văn bản pháp luật về quản lý nghề cá, tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và kiểm soát, thiết lập hệ thống giám sát tàu cá hiệu quả hơn (ví dụ như lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS).

Hệ thống thẻ của EU cũng khuyến khích sự hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong việc chia sẻ thông tin, phối hợp tuần tra và thực thi pháp luật trên biển, nhằm ngăn chặn các hoạt động khai thác IUU mang tính xuyên quốc gia. Để đáp ứng yêu cầu của EU và các thị trường khó tính khác, các quốc gia đã đầu tư vào việc cải thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc hải sản, đảm bảo rằng các sản phẩm được xuất khẩu có nguồn gốc hợp pháp và bền vững. Mặc dù mục tiêu chính là bảo vệ nguồn lợi hải sản, thẻ vàng và đặc biệt là thẻ đỏ có tác động kinh tế rất lớn đến các quốc gia xuất khẩu hải sản. Lệnh cấm nhập khẩu vào thị trường EU có thể gây ra thiệt hại hàng tỷ đô la, ảnh hưởng đến sinh kế của hàng triệu người lao động trong ngành. Chính áp lực kinh tế này đã trở thành một động lực mạnh mẽ để các quốc gia hành động.

Việt Nam đã từng phải đối mặt với thẻ vàng từ EU vào năm 2017 do những tồn tại trong công tác chống khai thác IUU. Trong suốt những năm qua, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực đáng kể để khắc phục các khuyến nghị của EU, từ hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường kiểm soát tàu cá, thực hiện truy xuất nguồn gốc đến nâng cao nhận thức cho cộng đồng ngư dân. Mặc dù vẫn còn nhiều thách thức, những nỗ lực này đã cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng một ngành khai thác hải sản bền vững và có trách nhiệm.

Ngư dân tích cực thực hiện IUU

Bài học kinh nghiệm từ trường hợp của Việt Nam và nhiều quốc gia khác cho thấy rằng hệ thống thẻ vàng và thẻ đỏ của EU là một công cụ hiệu quả để thúc đẩy các quốc gia hành động chống lại khai thác IUU. Tuy nhiên, để đạt được kết quả bền vững, cần có sự cam kết mạnh mẽ từ chính phủ, sự tham gia tích cực của ngành công nghiệp và cộng đồng ngư dân, cũng như sự hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác. Mặc dù đã đạt được những thành công nhất định, việc chống lại khai thác IUU vẫn còn nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác bất hợp pháp ngày càng tinh vi và phức tạp, đòi hỏi các biện pháp quản lý và kiểm soát phải không ngừng được cải tiến và tăng cường.

Trong tương lai, hệ thống thẻ vàng và thẻ đỏ có thể tiếp tục được hoàn thiện và mở rộng phạm vi áp dụng. Các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác có thể học hỏi kinh nghiệm từ EU để xây dựng các cơ chế tương tự, tạo ra một mặt trận thống nhất chống lại khai thác IUU trên toàn cầu. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các quốc gia trong việc chia sẻ thông tin, thực thi pháp luật và hỗ trợ các quốc gia đang phát triển nâng cao năng lực quản lý nghề cá. Thẻ vàng và thẻ đỏ của EU không chỉ là những công cụ hành chính mà còn là những lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với các quốc gia có hoạt động khai thác hải sản không bền vững. Chúng thể hiện quyết tâm của một thị trường lớn trong việc bảo vệ đại dương và đảm bảo nguồn lợi hải sản cho tương lai.

Dù mang lại những khó khăn kinh tế trước mắt, những biện pháp cứng rắn này là cần thiết để xây dựng một ngành khai thác hải sản có trách nhiệm hơn, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học biển và đảm bảo sinh kế lâu dài cho cộng đồng ngư dân trên toàn thế giới. Sự tuân thủ và cải thiện hệ thống quản lý nghề cá không chỉ giúp các quốc gia tránh được những "án phạt" kinh tế mà còn đóng góp vào nỗ lực chung bảo vệ "lá phổi xanh" của hành tinh./.