Nông dân xã Thạnh Phú, TP Cần Thơ thu hoạch lúa đông xuân. ẢNH: TÍN HUY

Nông dân đối diện nguy cơ lỗ vốn

Ghi nhận của phóng viên Báo SGGP trong những ngày qua, trên các cánh đồng tại vùng Đồng Tháp Mười (Tây Ninh), lúa đông xuân đang chín rộ, nhưng việc thu hoạch diễn ra thưa thớt. Trên một số thửa ruộng chưa kịp thu hoạch, lúa chín quá ngày khiến hạt rụng nhiều.

Nông dân Nguyễn Văn Lợi (xã Tân Hưng) cho biết, giá lúa Đài Thơm 8, OM18, OM5451 hiện chỉ được thương lái thu mua ở mức 5.500-6.000 đồng/kg, thấp hơn 600-1.000 đồng/kg so với vụ đông xuân 2024-2025. “Sau 1 tuần chờ giá nhỉnh lên nhưng không có kết quả, gia đình tôi vừa chấp nhận bán 3,5ha lúa OM18 với giá thấp. Trừ chi phí, vụ này huề vốn, nguyên nhân do giá lúa giảm mạnh, trong khi chi phí phân thuốc, tiền thuê máy thu hoạch tăng cao vì giá nhiên liệu nhảy múa gần đây”, ông Nguyễn Văn Lợi chia sẻ.

Ở An Giang và Đồng Tháp, hàng ngàn nông dân trồng lúa cũng trong tình trạng tương tự. Ông Đinh Văn Hoa (xã An Biên, tỉnh An Giang) cho hay, ông có 30 công lúa chín rộ vào ngày 10-3 nhưng thương lái không đến mua, dù đã ký hợp đồng và đặt cọc từ đầu vụ. “Họ cứ hứa hẹn, rồi điện thoại thương lượng, đề nghị giảm giá bán. Chứng kiến một số trường hợp, thương lượng không được, thương lái bỏ cọc, trong khi lúa chín chậm thu hoạch sẽ rụng hạt nhiều. Để tránh thất thu, tôi vừa đồng ý bán 5.800 đồng/kg, giảm 200 đồng/kg so với giá cọc”, ông Đinh Văn Hoa nói và dự báo, giá lúa đang trên đà giảm, cộng với chi phí thu hoạch lớn, vụ đông xuân này, không ít nông dân trồng lúa có nguy cơ lỗ vốn, nhất là với các hộ dân thuê đất trồng lúa.

Theo một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo, giá lúa giảm có nhiều nguyên nhân, trong đó chính yếu là do tác động từ xung đột ở Trung Đông, khiến giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí logistics và vận tải biển leo thang. Để giảm chi phí đầu tư và có lợi nhuận trong hoạt động, thương lái, doanh nghiệp xuất khẩu gạo buộc phải mua lúa với giá thấp.

Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ NN-MT, phân tích, việc giá lúa giảm không phải là vấn đề mới phát sinh trong năm nay mà đã xuất hiện trong nhiều năm qua. Vì vậy, các giải pháp hỗ trợ ngành hàng lúa gạo cần được duy trì thường xuyên, triển khai đồng bộ và kịp thời. Trước hết, các địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh chương trình phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại ĐBSCL, nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cần làm việc với các ngân hàng, tổ chức tín dụng để có cơ chế tín dụng với lãi suất phù hợp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thu mua, chế biến và xuất khẩu lúa gạo. Một giải pháp quan trọng khác là tổ chức thu mua tạm trữ lúa gạo trong những thời điểm nguồn cung tăng mạnh, nhất là vào mùa thu hoạch rộ, qua đó góp phần ổn định thị trường và hỗ trợ tiêu thụ cho nông dân. Các giải pháp này rất cần được các địa phương và các cơ quan liên quan triển khai quyết liệt, tổng hợp, báo cáo Chính phủ xem xét để kịp thời bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp trong quá trình thực hiện.

“Việc duy trì hệ thống giải pháp hỗ trợ ngành hàng lúa gạo có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm hiệu quả sản xuất, đồng thời hướng tới mục tiêu duy trì mức lợi nhuận tối thiểu khoảng 30% cho người trồng lúa”, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.

Trước diễn biến này, ngành nông nghiệp các địa phương vùng ĐBSCL đang triển khai nhiều giải pháp để hỗ trợ nông dân trồng lúa trên địa bàn. Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh An Giang, cho biết, đơn vị vừa phối hợp với Sở Công thương tỉnh tổ chức hội nghị liên kết và xúc tiến tiêu thụ lúa gạo với sự tham gia của 20 doanh nghiệp và 40 hợp tác xã tiêu biểu. Qua đó, nhiều hợp đồng thu mua lúa giữa nông dân với doanh nghiệp, nông dân với hợp tác xã đã được ký kết.

“Ngoài ra, chúng tôi cũng đã đề nghị Sở Công thương tỉnh An Giang tiếp tục phối hợp với Tổng Công ty Lương thực miền Nam và miền Bắc ký hợp đồng thu mua trực tiếp với hợp tác xã; UBND các xã, phường tổ chức giám sát tiến độ thu hoạch - tiêu thụ lúa, có phương án giải quyết ngay nếu có tình trạng lúa chín mà không có người mua. Tuyệt đối không để lúa chín nằm đồng do giá giảm”, ông Trần Thanh Hiệp khẳng định.

Nông dân xã Phú Tân, tỉnh An Giang thu hoạch lúa đông xuân. Ảnh: NAM KHÔI

“Tiếp sức” để doanh nghiệp thu mua lúa tạm trữ

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (TP Cần Thơ), nhận định, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu có nhiều biến động, chi phí vận chuyển và logistics tăng cao, việc thu mua lúa tạm trữ được xem là giải pháp hiệu quả để ổn định giá lúa. Để mở rộng thu mua lúa tạm trữ, các ngân hàng nên nới hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp lúa gạo.

Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam bố trí nguồn vốn với lãi suất hợp lý để hỗ trợ doanh nghiệp thu mua lúa hoặc có cơ chế tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp có năng lực thu mua lớn, tăng cường thu mua tạm trữ cho nông dân. “Theo tôi, cần triển khai nhanh vấn đề này. Trước mắt, có thể lập danh sách các doanh nghiệp kinh doanh, xuất khẩu gạo có nhu cầu mua lúa tạm trữ. Dựa vào đó, ngân hàng sẽ cho vay, có thể là ngắn hạn (6 tháng đến 1 năm) để tiêu thụ được lúa cho nông dân. Khi nguồn vốn dồi dào, doanh nghiệp sẽ chủ động trong thu mua, tiêu thụ, không phải bán vội bán vàng. Về phía nông dân, khi được doanh nghiệp ứng trước chi phí vật tư và có nơi tiêu thụ, đảm bảo giá tốt, sẽ vừa giảm được chi phí sản xuất, vừa tăng thu nhập, có thể ít nhất khoảng 30%”, ông Phạm Thái Bình kiến nghị.

Trong khi đó, đại diện Sở NN-MT tỉnh Tây Ninh cho biết, ngành nông nghiệp tỉnh đang tích cực hoàn thiện chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ lúa gạo giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc tổ chức sản xuất theo vùng nguyên liệu ổn định, gắn với hợp đồng bao tiêu và truy xuất nguồn gốc sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm rủi ro về đầu ra cho người trồng lúa.

Các chuyên gia lúa gạo đề xuất Bộ NN-MT phối hợp với cơ quan liên quan đẩy mạnh hơn nữa công tác đàm phán thương mại, mở rộng thị trường và tháo gỡ các rào cản kỹ thuật đối với gạo Việt Nam. Việc tăng cường trao đổi với các nước nhập khẩu, cập nhật kịp thời quy định về tiêu chuẩn chất lượng, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. Bên cạnh đó, nên phát huy vai trò của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong cung cấp thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ xúc tiến thương mại cho mặt hàng gạo. Tận dụng các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết cũng là giải pháp quan trọng để mở rộng thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.