Cần Thơ thúc đẩy canh tác lúa thông minh, hướng đến giảm phát thải

Cán bộ phụ trách MRV kiểm tra ống theo dõi mực nước tại ruộng trình diễn mô hình canh tác lúa thông minh, phát thải thấp. Ảnh: ĐVCC

Đổi mới phương thức canh tác để nâng cao giá trị hạt gạo

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm của cả nước. Những năm gần đây, sản lượng lúa của vùng luôn duy trì ổn định từ 24-25 triệu tấn, chiếm hơn 50% sản lượng lúa và khoảng 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành hàng lúa gạo ĐBSCL vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục để hướng đến phát triển bền vững. Thực tế, nhiều biện pháp canh tác vẫn chưa thật sự hiệu quả khi lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học còn được sử dụng nhiều, trong khi nguồn nước chưa được khai thác hợp lý. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí đầu vào, tiềm ẩn nguy cơ suy giảm tài nguyên mà còn góp phần làm tăng phát thải khí nhà kính.

Theo tài liệu, lượng phát thải khí nhà kính từ lĩnh vực nông nghiệp hiện chiếm gần 30% tổng lượng phát thải của cả nước, riêng hoạt động trồng lúa chiếm tới 48% lượng phát thải của ngành nông nghiệp. Trong khi đó, diện tích sản xuất lúa đạt các chứng nhận còn ở mức thấp, chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiều thị trường nhập khẩu.

Trước yêu cầu phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu, ngành Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là thực hiện Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.

Song song đó, ngành chức năng tăng cường tập huấn, hướng dẫn nông dân áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như “1 phải, 5 giảm”, “3 giảm, 3 tăng” và kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ nhằm giảm phát thải khí mê-tan. Thành phố cũng đẩy mạnh phát triển nông nghiệp tuần hoàn, cơ giới hóa, chuyển đổi số, mở rộng diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng, tổ chức lại sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo và hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP. Cần Thơ phối hợp cùng Công ty TNHH Bayer Việt Nam và Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền II khảo sát mô hình canh tác lúa thông minh và phát thải thấp. Ảnh: ĐVCC.

Đồng hành nhân rộng mô hình canh tác lúa thông minh

Nhằm góp phần nhân rộng các mô hình canh tác lúa thông minh và phát thải thấp, những năm qua, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP. Cần Thơ đã phối hợp với Công ty TNHH Bayer Việt Nam, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cùng các đối tác triển khai các mô hình trình diễn “Canh tác lúa thông minh và phát thải thấp”.

Các mô hình áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật từ khâu gieo sạ đến chăm sóc cây lúa. Trong đó, máy sạ cụm được sử dụng để giảm lượng giống gieo sạ; kỹ thuật bón phân vùi kết hợp với sạ cụm giúp hạn chế thất thoát phân bón, đặc biệt là phân đạm do bốc hơi hoặc bị rửa trôi khi gặp mưa lớn sau bón.

Theo đánh giá của đơn vị triển khai, phương pháp này còn giúp bộ rễ phát triển sâu, cây lúa cứng cây, hạn chế đổ ngã, đồng thời giảm từ 1-2 lần bón phân trong mỗi vụ, qua đó tiết kiệm đáng kể chi phí lao động.

Đặc biệt, quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD) được áp dụng hiệu quả giúp tiết kiệm nước tưới, giảm chi phí bơm nước nhưng vẫn bảo đảm cây lúa sinh trưởng khỏe, bộ rễ phát triển tốt, ít sâu bệnh, giảm số nhánh vô hiệu. Quan trọng hơn, kỹ thuật này góp phần giảm từ 40-60% lượng phát thải khí mê-tan, đóng góp tích cực vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất nông nghiệp.

Từng bước xây dựng nền tảng đo đếm phát thải

Bên cạnh việc triển khai các mô hình canh tác, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP. Cần Thơ còn phối hợp với Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) và Viện Môi trường Nông nghiệp thực hiện dự án CORE “Bù đắp cacbon từ ngành lúa gạo tại Việt Nam”.

Dự án hướng đến xây dựng và hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) cho ngành lúa gạo. Đây là điều kiện cần thiết để Việt Nam có thể đo lường chính xác lượng giảm phát thải khí nhà kính.

Thông qua quá trình thử nghiệm và chuẩn hóa quy trình MRV, dự án tạo nền tảng để người trồng lúa và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị từng bước tiếp cận cơ hội thương mại hóa kết quả giảm phát thải, hướng đến nguồn thu từ tín chỉ carbon trong tương lai.

Mô hình trình diễn tạo sức lan tỏa trong sản xuất

Trong năm 2026, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp TP. Cần Thơ triển khai mô hình tại bốn điểm trên địa bàn các xã, phường gồm xã Long Phú, xã Xà Phiên và phường Mỹ Quới.

Tại các điểm trình diễn, đơn vị đã lắp đặt thiết bị đo mực nước bằng cảm biến nhằm theo dõi mực nước trên ruộng, đồng thời hỗ trợ tham chiếu số liệu trong quá trình thực hiện quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD).

Hiện các ruộng trong mô hình đang ở giai đoạn từ 35-50 ngày sau sạ. Theo ghi nhận, lúa sinh trưởng tốt, nở bụi, có nhiều chồi hữu hiệu và chưa ghi nhận sâu bệnh.

Không chỉ mang lại hiệu quả về mặt kỹ thuật, các mô hình còn trở thành điểm tham quan, học tập cho nông dân trong và ngoài khu vực. Qua đó, góp phần củng cố niềm tin vào quy trình canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, tạo động lực để người dân mạnh dạn áp dụng vào sản xuất, từng bước nhân rộng mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn thành phố./.