NIFAM: Lan tỏa lối sống xanh từ thực phẩm và dinh dưỡng

Chương trình “Hành trình dinh dưỡng cùng NIFAM” tạo không gian kết nối giữa người tiêu dùng, học sinh, phụ huynh và người sản xuất, góp phần lan tỏa kiến thức về dinh dưỡng, thực phẩm an toàn và lối sống xanh. Ảnh: VOAA

Trong bối cảnh vấn đề an toàn thực phẩm, chất lượng bữa ăn và dinh dưỡng đô thị ngày càng được quan tâm, NIFAM đang mở ra một hướng tiếp cận mới bằng cách kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, giáo dục cộng đồng và trải nghiệm thực tế tại nơi sản xuất.

Thông qua các hoạt động phân tích môi trường thực phẩm, mô hình hóa can thiệp dinh dưỡng, giám sát thực tế và tổ chức các chuyến farm tour tới vùng sản xuất, NIFAM góp phần xây dựng cầu nối giữa người sản xuất, người tiêu dùng và tri thức về nông nghiệp bền vững. Từ đó, dự án hướng tới mục tiêu giúp người dân đô thị hiểu đúng về thực phẩm, lựa chọn bữa ăn có trách nhiệm và từng bước hình thành lối sống xanh, lành mạnh.

Nghiên cứu liên ngành hướng tới cải thiện dinh dưỡng đô thị

NIFAM là nghiên cứu liên ngành về “Dự báo và giám sát can thiệp dinh dưỡng”, do Viện Khoa học thực vật và Bảo tồn tài nguyên INRES thuộc Đại học Bonn phối hợp với Đại học Y tế công cộng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Viện Nghiên cứu Rau quả, Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển Nông nghiệp Hữu cơ (gọi tắt là CODAS), thuộc Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA), và Viện Nghiên cứu Sinh thái và Chính sách xã hội SPERI cùng thực hiện.

Mục tiêu của nghiên cứu là xác định và dự báo các can thiệp hiệu quả về chi phí nhằm cải thiện bền vững chế độ ăn uống của cư dân đô thị Hà Nội, qua đó góp phần giảm tình trạng suy dinh dưỡng dưới các hình thức khác nhau. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong bối cảnh đô thị hóa đang làm thay đổi mạnh mẽ thói quen ăn uống, mô hình tiêu dùng và khả năng tiếp cận thực phẩm của người dân.

Không chỉ dừng lại ở việc khuyến nghị người tiêu dùng “ăn sạch” hay “ăn lành mạnh”, NIFAM đặt vấn đề dinh dưỡng trong một hệ sinh thái rộng hơn. Đó là môi trường thực phẩm, khả năng tiếp cận thực phẩm an toàn, thói quen mua sắm, hiểu biết của người tiêu dùng, cách chế biến trong gia đình, cũng như mối liên hệ giữa người tiêu dùng đô thị với người sản xuất nông nghiệp.

Trong khuôn khổ nghiên cứu, các đối tác cùng triển khai phân tích môi trường thực phẩm tại Hà Nội, lựa chọn các quyết định can thiệp, thực hiện mô hình hóa và giám sát can thiệp để đưa ra những dự báo dinh dưỡng khả thi. Cách làm này giúp các giải pháp không chỉ dựa trên cảm tính hay các hoạt động tuyên truyền đơn lẻ, mà được đặt trên nền tảng nghiên cứu, có đánh giá về khả năng tác động, chi phí và tính bền vững.

Nói cách khác, NIFAM không chỉ quan tâm người dân đang ăn gì, mà còn tìm hiểu vì sao họ lựa chọn thực phẩm đó, điều gì ảnh hưởng đến bữa ăn hằng ngày và đâu là điểm có thể can thiệp để cải thiện chất lượng dinh dưỡng một cách thực tế nhất. Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng của NIFAM: kết hợp giữa nghiên cứu học thuật với thực hành xã hội, giữa phân tích chính sách với giáo dục tiêu dùng, giữa dinh dưỡng với nông nghiệp bền vững.

Các hoạt động farm tour trong khuôn khổ NIFAM đưa phụ huynh, học sinh và người tiêu dùng tới tận nơi sản xuất, qua đó tìm hiểu về thực phẩm hữu cơ, dinh dưỡng gia đình và tiêu dùng có trách nhiệm. Ảnh: VOAA

Từ farm tour đến giáo dục tiêu dùng thực phẩm sạch

Song song với các hoạt động nghiên cứu, CODAS tập trung phổ biến kiến thức, giáo dục nhận thức về thực phẩm và dinh dưỡng cho người tiêu dùng ở nhiều thế hệ. Hoạt động này được triển khai thông qua sự phối hợp với trường học, các chuỗi thực phẩm sạch trên địa bàn Hà Nội và các tổ chức xã hội - nghề nghiệp liên quan.

Trong thực tế, kiến thức về thực phẩm an toàn và dinh dưỡng không chỉ dành cho một nhóm đối tượng nhất định. Người nội trợ cần hiểu để lựa chọn thực phẩm cho gia đình; giáo viên và phụ huynh cần hiểu để định hướng thói quen ăn uống cho trẻ em; học sinh cần được tiếp cận từ sớm để hình thành nhận thức đúng về đất, cây trồng, bữa ăn và sức khỏe.

Để tạo hứng khởi và tăng tính thực hành cho hoạt động giáo dục tiêu dùng, NIFAM cùng các chuỗi thực phẩm tổ chức những chuyến đi đưa các bà nội trợ, giáo viên, phụ huynh và học sinh tới tận nơi sản xuất. Tại đây, người tham gia được nghe nông dân chia sẻ cách làm ra sản phẩm, tìm hiểu quá trình chuẩn bị đất, chăm sóc cây trồng, bảo vệ hệ sinh thái vườn, thu hoạch và đưa sản phẩm tới người tiêu dùng.

Các hình ảnh được chia sẻ từ chương trình cho thấy không khí cởi mở, giàu tính kết nối: trẻ em quan sát và chạm vào cây trồng, gia đình cùng thu hoạch nông sản, người tiêu dùng trò chuyện với người sản xuất, các nhóm tham quan cùng chia sẻ cảm nhận về thực phẩm sạch, môi trường xanh và lối sống bền vững.

Chính trải nghiệm trực tiếp này giúp khái niệm “hữu cơ” trở nên dễ hiểu hơn. Thay vì chỉ là một nhãn hàng trên kệ thực phẩm, hữu cơ được cảm nhận qua đất, qua vườn, qua quy trình sản xuất và qua câu chuyện của những người làm nông.

Một trong những nội dung quan trọng trong các hoạt động của NIFAM là giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa các khái niệm đang xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường như thực phẩm hữu cơ, thực phẩm tự nhiên, thực phẩm sinh thái, healthy, OCOP và các nhóm sản phẩm được quảng bá là an toàn, sạch, lành mạnh.

Thông qua hoạt động giáo dục và trải nghiệm, NIFAM giúp người tiêu dùng tiếp cận các khái niệm này một cách cụ thể hơn. Khi được đến tận nơi sản xuất, nghe giải thích từ nông dân và đơn vị chuyên môn, người tham gia có thể hiểu vì sao minh bạch quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kiến thức dinh dưỡng lại có vai trò quan trọng trong lựa chọn thực phẩm.

Người tiêu dùng, phụ huynh và học sinh tham quan khu sản xuất trong khuôn khổ hoạt động farm tour của NIFAM, qua đó tìm hiểu trực tiếp về quy trình canh tác, thực phẩm sạch và nông nghiệp bền vững.

Lan tỏa lối sống xanh từ vườn đến bàn ăn

Bên cạnh việc tìm hiểu về nơi sản xuất, NIFAM còn chú trọng các kiến thức cơ bản về vai trò dinh dưỡng của thực phẩm, kinh nghiệm cân bằng dinh dưỡng trong bữa ăn gia đình và cách chế biến để bảo toàn dinh dưỡng tối ưu. Một chế độ ăn bền vững còn cần sự đa dạng nhóm thực phẩm, cân bằng khẩu phần, lựa chọn phù hợp với nhu cầu của từng lứa tuổi và phương pháp chế biến hợp lý.

Thông qua các hoạt động do CODAS triển khai, người tiêu dùng có thêm cơ hội hiểu rằng dinh dưỡng không chỉ nằm ở việc chọn mua sản phẩm đắt tiền hay được gắn nhãn “sạch”, mà nằm ở cách kết hợp thực phẩm hằng ngày. Rau củ, trái cây, ngũ cốc, đạm, chất béo và các nhóm vi chất đều cần được nhìn nhận trong tổng thể bữa ăn gia đình.

Đặc biệt, với nhóm phụ huynh và học sinh, việc giáo dục dinh dưỡng từ trải nghiệm thực tế có thể giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ sớm. Khi trẻ hiểu một củ cà rốt, một bó rau hay một quả bí được tạo ra như thế nào, các em có thể trân trọng hơn giá trị của thực phẩm và có thái độ tích cực hơn với bữa ăn.

Thông điệp xuyên suốt được NIFAM và VOAA nhấn mạnh là “hữu cơ” không chỉ là phương pháp canh tác. Hữu cơ còn là cách con người đối xử với đất, cách lựa chọn thực phẩm và cách xây dựng một cộng đồng có trách nhiệm hơn với thế hệ tương lai.

Từ góc nhìn này, các hoạt động của NIFAM không đơn thuần là những buổi tham quan nông trại. Đó là một hình thức giáo dục cộng đồng, nơi người tham gia được học từ thiên nhiên, lắng nghe người sản xuất, hiểu hơn về hệ sinh thái canh tác và nhận thức rõ hơn tác động của lựa chọn tiêu dùng.

Tại Hà Nội, nơi nhu cầu về thực phẩm sạch và thực phẩm an toàn ngày càng tăng, những mô hình như NIFAM có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng tiêu dùng đô thị. Người tiêu dùng không chỉ cần sản phẩm tốt, mà còn cần thông tin đúng, trải nghiệm thật và khả năng phân biệt các lựa chọn trên thị trường.

Thông qua sự tham gia của trường học, chuỗi thực phẩm sạch, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các đơn vị nghiên cứu, NIFAM góp phần tạo ra một mạng lưới kết nối đa chiều. Trong mạng lưới đó, người sản xuất có thêm cơ hội chia sẻ câu chuyện và quy trình sản xuất; người tiêu dùng có thêm kiến thức để lựa chọn; trẻ em được giáo dục sớm về thực phẩm và thiên nhiên; còn các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả các can thiệp dinh dưỡng.

VOAA cho rằng thay đổi bắt đầu từ những trải nghiệm thật. Với NIFAM, trải nghiệm đó không chỉ là một chuyến đi về nông trại, mà là quá trình giúp người tiêu dùng nhìn lại mối quan hệ giữa bản thân với thực phẩm.

Khi tận mắt chứng kiến cách cây trồng được chăm sóc, khi trực tiếp nghe người nông dân nói về đất, nước, mùa vụ và những yêu cầu trong sản xuất an toàn, người tiêu dùng có cơ sở rõ hơn để hiểu giá trị của sản phẩm. Từ đó, lựa chọn tiêu dùng không còn chỉ dựa trên giá cả, hình thức hay quảng cáo, mà dựa trên nhận thức về sức khỏe, môi trường và trách nhiệm cộng đồng.

Từ nghiên cứu can thiệp dinh dưỡng đến giáo dục cộng đồng, từ phân tích môi trường thực phẩm đến tổ chức farm tour, NIFAM đang cho thấy một cách tiếp cận tổng thể đối với vấn đề thực phẩm và dinh dưỡng đô thị. Dự án không chỉ hướng đến việc cải thiện bữa ăn của cư dân Hà Nội, mà còn góp phần hình thành một hệ sinh thái thực phẩm bền vững hơn, nơi sản xuất, tiêu dùng, giáo dục và nghiên cứu được kết nối với nhau.

Trong hệ sinh thái đó, “hữu cơ” không chỉ là tiêu chuẩn sản xuất, mà còn là một lối sống: tôn trọng đất, trân trọng thực phẩm, lựa chọn có hiểu biết và hành động có trách nhiệm với cộng đồng. Từ những khu vườn xanh, những buổi học ngoài trời, những chuyến tham quan thực tế và các hoạt động chia sẻ kiến thức, NIFAM đang từng bước đưa nông nghiệp hữu cơ đến gần hơn với đời sống hằng ngày của người dân đô thị.

Trải nghiệm tại Mục Đồng farm: Giúp học sinh trường Genesis hiểu rõ giá trị của nông nghiệp hữu cơ với cuộc sống Đến Mục Đồng farm, các em học sinh của trường THCS Genesis Nam Từ Liêm được tham quan trang trại sản xuất sữa hữu cơ ...

Đồng hành cùng người tiêu dùng trong nhận diện thực phẩm hữu cơ Trước nhu cầu ngày càng tăng về thực phẩm an toàn và minh bạch, việc trang bị kiến thức về phương pháp sản xuất đạt ...

NIFAM góp phần thúc đẩy môi trường thực phẩm sạch tại Hà Nội Không chỉ dừng ở một nghiên cứu liên ngành về dinh dưỡng, NIFAM đang từng bước đưa kiến thức về thực phẩm, dinh dưỡng và ...