ki-niem-15-voaa
Thứ tư 18/11/2026 06:02Thứ tư 18/11/2026 06:02 Hotline: 0326.050.977Hotline: 0326.050.977 Email: toasoan@tapchihuucovietnam.vnEmail: [email protected]

Tag

Nghề nông Quảng Ngãi qua ca dao, dân ca: [Bài 1] Ai ơi chớ phụ nghề nông

Tăng
aa
Giảm
Chia sẻ Facebook
Bình luận
In bài viết
'Dĩ nông vi bản', nông nghiệp giữ một vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế của địa phương, với sự đóng góp công sức của người nông dân qua nhiều thế hệ

Ai ơi chớ phụ nghề nông

Đồng cao ruộng thấp ra công cấy cày

Quảng Ngãi là một tỉnh nằm trong vùng duyên hải Nam Trung bộ, địa hình không bằng phẳng, bị chia cắt bởi những gò, đồi, các nhánh núi đâm ngang ra biển, độ dốc tương đối lớn, nghiêng từ tây sang đông. Các con sông ở đây đều phát nguyên từ vùng núi và cao nguyên phía tây, có lưu lượng lớn về mùa mưa, nhưng lại trở nên khô kiệt vào mùa nắng hạn. Những dải đồng bằng phù sa sông chạy song song với những đồng bằng hẹp đất bạc màu nằm dưới chân các dãy đồi thấp là tài nguyên chủ yếu cho sản xuất nông nghiệp.

Cánh đồng lúa Cà Ty (xã Tịnh Trà, huyện Sơn Tịnh).

Cánh đồng lúa Cà Ty (xã Tịnh Trà, huyện Sơn Tịnh).

Chịu ảnh hưởng trực tiếp của chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa của khu vực duyên hải miền Trung, hằng năm, có từ hai đến ba cơn bão đổ bộ trực tiếp và nhiều đợt áp thấp nhiệt đới kéo theo mưa lớn, gây thiệt hại nặng cho sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, với đức tính cần cù, chịu khó, sáng tạo, người nông dân Quảng Ngãi đã biết khắc phục những bất lợi của thiên nhiên, chăm lo cấy cày, trồng trọt, đem lại cái ăn cái mặc, nuôi sống gia đình. “Dĩ nông vi bản”, nông nghiệp giữ một vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế của địa phương, với sự đóng góp công sức của người nông dân qua nhiều thế hệ:

Ai ơi chớ phụ nghề nông

Đồng cao ruộng thấp ra công cấy cày

Chân bùn tay lấm càng hay

Bây giờ vất vả, có ngày phong lưu.[1]

Người Việt di cư vào Quảng Ngãi sinh sống, lập nghiệp, đem kỹ thuật nông nghiệp từ Bắc bộ và Bắc Trung bộ áp dụng ở vùng đất mới, đồng thời tiếp thu, kế thừa một số ưu điểm trong kỹ thuật canh tác của người Chăm. Một đặc thù rất rõ của nông nghiệp Quảng Ngãi trong lịch sử là gắn liền với quá trình di dân, khai khẩn đất hoang và xây dựng những công trình thuỷ lợi đặc sắc, mà nổi bật là những guồng xe nước trên sông Vệ, sông Trà Khúc.

Sông Trà Khúc.

Sông Trà Khúc.

Đầu thế kỷ XV, thời nhà Hồ, sau khi có đất Cổ Lũy động (Quảng Ngãi), nhà nước phong kiến đã ra lệnh đưa dân vào khai khẩn, cấp trâu bò để họ cấy cày. Từ khi vua Lê Thánh Tông thiết lập đạo thừa tuyên Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng và các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) đến thời các chúa Nguyễn, cư dân Việt tiếp tục di cư vào lập làng, khẩn đất.

Tuy là ngành sản xuất chính, nhưng do điều kiện về khí hậu, thời tiết, địa hình, kể cả điều kiện kỹ thuật thô sơ, nên sản xuất nông nghiệp ở Quảng Ngãi kéo dài rất lâu trong tình trạng chậm phát triển. Để có thể sinh tồn, người dân Quảng Ngãi đã phải lao động cực nhọc và chịu đựng cảnh thiếu thốn nhiều bề.

Trừ những trường hợp bất khả kháng như lụt bão, hạn hán, chẳng khi nào người nông dân chịu cho đất nghỉ. Quanh năm, suốt tháng, luân canh, xen canh, hết lúa đến khoai, hết khoai đến mía, hết mía đến bắp...

Do địa hình đồng bằng, gò đồi xen kẽ nên nhiều khi trên cùng một vùng mà nơi này gặt lúa, nơi kia cày ruộng, đằng trước phạt mía, đằng sau cuốc đất. Nhà nông chăm lo trồng tỉa nhưng vì phần lớn đất đai kém độ phì nên hàng năm thu hoạch không được bao nhiêu, thường dùng khoai, đậu ghế độn thêm vào cơm gạo mới đủ ăn.

Gặt về đạp lúa phơi rơm

Mồ hôi đổi lấy bát cơm hàng ngày

Sản phẩm chính của nông nghiệp Quảng Ngãi trong thời kỳ này là lúa, mía và các loại cây trồng khác như: mì, khoai lang, đậu phụng, dâu tằm...

Về thời vụ gieo trồng, người xưa đã biết dựa vào nông lịch để trồng các loại cây nông nghiệp trên từng vùng đất cao, đất thấp nên 4 mùa đều có gieo trồng, người làm nông ít khi rảnh rỗi.

Tháng Giêng thì lúa xanh già

Tháng hai lúa trổ, tháng ba lúa vàng

Tháng tư cuốc đất trồng lang

Tháng năm cày cuốc tiếng nàng hò lơ

Tháng sáu làm cỏ dọn bờ

Tháng bảy trổ cờ, tháng tám chín thơm

Gặt về đạp lúa phơi rơm

Mồ hôi đổi lấy bát cơm hàng ngày

Lúa khô giê sạch cất ngay

Chỗ cao ta để phòng ngày nước dâng

Mùa đông mưa bão nhiều lần

Nàng xay, chàng giã cùng ngân tiếng hò

Tháng mười cày cấy mưa to

Trông trời, trông đất cầu cho được mùa.

Ruộng trồng lúa thì có ruộng 1 vụ và ruộng 2 vụ. Các giống lúa trong thời kỳ này là ba trăng, trì trì, tàu núp, chiêm ngự, tám tháng (bát nguyệt)… Đây là những giống lúa địa phương có từ xa xưa, thích hợp với điều kiện tự nhiên của nhiều vùng, thường cao cây, gạo ngon nhưng năng suất thấp, dễ đổ ngã khi gặp mưa to, gió lớn. Ngoài ra, còn có các giống lúa như xâu chuỗi, lúa vung, lúa tiễn, lúa cự, lúa cúc, lúa bông rinh, nếp tiêu, nếp ngự...

Đật đầu mối công trình thủy lợi Thạch Nham.

Đật đầu mối công trình thủy lợi Thạch Nham.

Tùy theo địa hình và nguồn nước tưới mà cây lúa ở đồng bằng được gieo cấy vào nhiều vụ khác nhau trong năm. Thường thì tháng 2 gieo mạ cấy lúa bát ngoạt (nguyệt), tháng 8 cấy lúa tàu núp, tháng 10 cấy lúa ba trăng, bông rinh, tháng chạp cấy lúa trì trì. Đồng gieo thiếu nước thì ngâm hạt thóc giống cho chớm mầm rồi gieo trực tiếp lên ruộng; đồng lúa nước thì gieo hạt thóc đã ủ nảy mầm để thành những luống mạ, sau đó nhổ mạ đem cấy xuống ruộng nước:

Anh lấy vợ trước anh có con trước

Em lấy chồng sau em có con sau

Lúa đen trổ trước phơi màu

Trì trì trổ muộn hai màu giống nhau.

Ngoài lúa, các loại ngô (bắp), sắn (củ mì) và khoai lang cũng là nguồn lương thực của người dân Quảng Ngãi. Ngô, sắn và nhất là khoai lang được trồng ở khắp nơi trong tỉnh, tập trung ở các vùng đất xám bạc màu, đất cát pha ven biển. Khoai lang các loại là món hàng chủ lực ở chợ Đình (Sơn Tịnh). Làng Long Phụng (Mộ Đức) được biết đến với giống khoai nhiều tinh bột, thơm ngon có tiếng:

Củ lang mỏng vỏ đỏ da

Ai về Long Phụng theo ta thì về.

[1] Lê Hồng Khánh. “Ca dao Quảng Ngãi- sưu tầm, chọn lọc, chú giải, bình luận”, NXB Thông tin và Truyền thông, HN, 2014. (Những câu ca dao sử dụng trong bài viết đều trích từ cuốn sách này).

nongnghiep.vn

Bài liên quan

Nông dân Quảng Ngãi làm giàu từ nghề ươm cây giống

Nông dân Quảng Ngãi làm giàu từ nghề ươm cây giống

Từ hộ trồng ớt nhỏ lẻ, ông Nguyễn Cư (xã Tịnh Châu, TP. Quảng Ngãi) đã vươn lên trở thành chủ cơ sở ươm cây giống quy mô lớn, cung ứng cho nhiều tỉnh miền Trung – Tây Nguyên. Không chỉ làm giàu cho bản thân, ông còn lan tỏa tri thức, hỗ trợ bà con nông dân sản xuất hiệu quả, từng bước cải thiện sinh kế bền vững từ chính mảnh đất quê hương.

CÁC TIN BÀI KHÁC

Trồng khoai lang cao sản - Hướng đi mang lại thu nhập cao cho nông dân

Trồng khoai lang cao sản - Hướng đi mang lại thu nhập cao cho nông dân

Thu hoạch khoảng 20 tấn khoai lang trên diện tích 1,3 ha, gia đình chị Nguyễn Thị Nho và anh Nguyễn Văn Xứng, bon Đăk Huýt, xã Quảng Trực, tỉnh Lâm Đồng, ước đạt doanh thu 250 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí, gia đình dự kiến thu lãi hơn 100 triệu đồng.
Yên Hòa phát triển cây dược liệu gắn với sinh kế người dân

Yên Hòa phát triển cây dược liệu gắn với sinh kế người dân

Từ những mô hình trồng khôi nhung tía, sa nhân tím, xã Yên Hòa, tỉnh Nghệ An đang từng bước lựa chọn cây dược liệu phù hợp để phát triển vùng nguyên liệu. Định hướng của địa phương là gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và sử dụng hợp lý đất đai, tạo thêm nguồn thu cho người dân.
Phú Thọ khuyến khích phát triển kinh tế vườn gắn với liên kết tiêu thụ

Phú Thọ khuyến khích phát triển kinh tế vườn gắn với liên kết tiêu thụ

Thăm mô hình trồng bưởi của Hợp tác xã bưởi Xuân Thủy tại xã Xuân Viên, đoàn công tác tỉnh Phú Thọ do Chủ tịch UBND tỉnh Trần Duy Đông làm trưởng đoàn ghi nhận hiệu quả sản xuất, đồng thời định hướng nâng chất lượng sản phẩm, tăng liên kết và nhân rộng những mô hình phù hợp với điều kiện địa phương.
Nguyễn Huy Phong và khát vọng tạo giá trị mới cho trà Việt

Nguyễn Huy Phong và khát vọng tạo giá trị mới cho trà Việt

Với Nguyễn Huy Phong, người sáng lập AlphaTea, xây dựng thương hiệu trà là hành trình kết nối chất lượng nguyên liệu, văn hóa vùng miền với nhu cầu thưởng thức hiện đại. Khát vọng anh theo đuổi là đưa trà Việt đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và quốc tế, đồng thời góp phần nâng giá trị cây chè.
Cựu chiến binh làm kinh tế, tiếp sức sinh kế cho người khó khăn

Cựu chiến binh làm kinh tế, tiếp sức sinh kế cho người khó khăn

Xây dựng cơ sở sản xuất bồn chứa nước tại xã Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk, cựu chiến binh Phạm Văn Khẩn còn dành nguồn lực hỗ trợ học sinh nghèo, trao bò giống và giúp đỡ các gia đình khó khăn. Mô hình của ông vừa đón đoàn đại biểu Hội Cựu chiến binh TP. Hà Nội và tỉnh Đắk Lắk đến tham quan, trao đổi kinh nghiệm.
Hưng Yên thử nghiệm trồng sâm bố chính theo phương pháp hữu cơ

Hưng Yên thử nghiệm trồng sâm bố chính theo phương pháp hữu cơ

Mô hình trồng 1,6 ha sâm bố chính tại xã Long Hưng, tỉnh Hưng Yên đang chuẩn bị thu hoạch. Kết quả sản xuất sẽ là căn cứ đánh giá năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, phục vụ việc xem xét phát triển vùng nguyên liệu dược liệu tại địa phương.
Bí thư xã livestream bán quýt, mở thêm đầu ra cho nông sản Vân Sơn

Bí thư xã livestream bán quýt, mở thêm đầu ra cho nông sản Vân Sơn

Khoảng 2.000 đơn đặt mua, tương ứng hơn 10 tấn quýt, được ghi nhận sơ bộ sau phiên livestream kéo dài 8 giờ của Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn (Phú Thọ) Nguyễn Duy Tư. Từ hoạt động giới thiệu sản phẩm ngay tại vườn, người trồng quýt có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng và làm quen với phương thức bán hàng trên nền tảng số.
Gây dựng đàn vịt bầu Quỳ, giữ giống đặc sản miền Tây Nghệ An

Gây dựng đàn vịt bầu Quỳ, giữ giống đặc sản miền Tây Nghệ An

Từ việc tìm mua vịt tại các hộ dân, anh Nguyễn Xuân An, xã Quỳ Châu, Nghệ An, từng bước gây dựng đàn vịt bầu Quỳ sinh sản, cung cấp con giống cho người chăn nuôi. Mô hình vừa tạo thu nhập cho gia đình, vừa góp phần gìn giữ giống vật nuôi bản địa.
Cựu chiến binh Đăk Ơ học cách làm kinh tế từ những vườn cây ở Bom Bo

Cựu chiến binh Đăk Ơ học cách làm kinh tế từ những vườn cây ở Bom Bo

Đến tận vườn cà phê, sầu riêng, trao đổi với người sản xuất và tìm hiểu cách tổ chức câu lạc bộ làm kinh tế giỏi, cán bộ, hội viên Hội Cựu chiến binh xã Đăk Ơ, tỉnh Đồng Nai có thêm kinh nghiệm để phát triển sản xuất, hỗ trợ nhau nâng cao thu nhập.
Quảng Ninh: Phát triển kinh tế hộ, tạo động lực xây dựng nông thôn mới bền vững

Quảng Ninh: Phát triển kinh tế hộ, tạo động lực xây dựng nông thôn mới bền vững

Từ nguồn vốn tín dụng chính sách đến việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, nhiều hộ dân tại Ba Chẽ và Đầm Hà (Quảng Ninh) đang từng bước khai thác hiệu quả lợi thế địa phương, nâng cao thu nhập và ổn định sinh kế. Những mô hình kinh tế hộ này góp phần tạo động lực cho chương trình xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, bền vững.
Lâm Đồng đẩy mạnh hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển nông nghiệp an toàn, bền vững

Lâm Đồng đẩy mạnh hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển nông nghiệp an toàn, bền vững

Thông qua hoạt động tuyên truyền, tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật và hỗ trợ các mô hình liên kết sản xuất, ngành nông nghiệp Lâm Đồng đang từng bước phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao giá trị nông sản và bảo vệ môi trường.
Sơn La nâng giá trị nông sản bằng sản xuất xanh

Sơn La nâng giá trị nông sản bằng sản xuất xanh

Đổi mới kỹ thuật canh tác, đầu tư công nghệ và liên kết tiêu thụ đang giúp các mô hình nông nghiệp tại Sơn La nâng cao hiệu quả. Để phát triển lâu dài, việc mở rộng sản xuất cần đi cùng kiểm soát chất lượng, đáp ứng yêu cầu chứng nhận và bảo đảm đầu ra.
XEM THÊM
dam-ca-mau-chi-vi-hoa
Based on MasterCMS Ultimate Edition 2026 v2.9
Quay về đầu trang
Giao diện máy tính