Thứ ba 16/07/2024 19:57Thứ ba 16/07/2024 19:57 Hotline: 0326.050.977Hotline: 0326.050.977 Email: toasoan@tapchihuucovietnam.vnEmail: toasoan@tapchihuucovietnam.vn

Tag

Nghề nông Quảng Ngãi qua ca dao, dân ca: [Bài 1] Ai ơi chớ phụ nghề nông

Tăng
aa
Giảm
Chia sẻ Facebook
Bình luận
In bài viết
'Dĩ nông vi bản', nông nghiệp giữ một vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế của địa phương, với sự đóng góp công sức của người nông dân qua nhiều thế hệ

Ai ơi chớ phụ nghề nông

Đồng cao ruộng thấp ra công cấy cày

Quảng Ngãi là một tỉnh nằm trong vùng duyên hải Nam Trung bộ, địa hình không bằng phẳng, bị chia cắt bởi những gò, đồi, các nhánh núi đâm ngang ra biển, độ dốc tương đối lớn, nghiêng từ tây sang đông. Các con sông ở đây đều phát nguyên từ vùng núi và cao nguyên phía tây, có lưu lượng lớn về mùa mưa, nhưng lại trở nên khô kiệt vào mùa nắng hạn. Những dải đồng bằng phù sa sông chạy song song với những đồng bằng hẹp đất bạc màu nằm dưới chân các dãy đồi thấp là tài nguyên chủ yếu cho sản xuất nông nghiệp.

Cánh đồng lúa Cà Ty (xã Tịnh Trà, huyện Sơn Tịnh).

Cánh đồng lúa Cà Ty (xã Tịnh Trà, huyện Sơn Tịnh).

Chịu ảnh hưởng trực tiếp của chế độ khí hậu nhiệt đới gió mùa của khu vực duyên hải miền Trung, hằng năm, có từ hai đến ba cơn bão đổ bộ trực tiếp và nhiều đợt áp thấp nhiệt đới kéo theo mưa lớn, gây thiệt hại nặng cho sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, với đức tính cần cù, chịu khó, sáng tạo, người nông dân Quảng Ngãi đã biết khắc phục những bất lợi của thiên nhiên, chăm lo cấy cày, trồng trọt, đem lại cái ăn cái mặc, nuôi sống gia đình. “Dĩ nông vi bản”, nông nghiệp giữ một vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế của địa phương, với sự đóng góp công sức của người nông dân qua nhiều thế hệ:

Ai ơi chớ phụ nghề nông

Đồng cao ruộng thấp ra công cấy cày

Chân bùn tay lấm càng hay

Bây giờ vất vả, có ngày phong lưu.[1]

Người Việt di cư vào Quảng Ngãi sinh sống, lập nghiệp, đem kỹ thuật nông nghiệp từ Bắc bộ và Bắc Trung bộ áp dụng ở vùng đất mới, đồng thời tiếp thu, kế thừa một số ưu điểm trong kỹ thuật canh tác của người Chăm. Một đặc thù rất rõ của nông nghiệp Quảng Ngãi trong lịch sử là gắn liền với quá trình di dân, khai khẩn đất hoang và xây dựng những công trình thuỷ lợi đặc sắc, mà nổi bật là những guồng xe nước trên sông Vệ, sông Trà Khúc.

Sông Trà Khúc.

Sông Trà Khúc.

Đầu thế kỷ XV, thời nhà Hồ, sau khi có đất Cổ Lũy động (Quảng Ngãi), nhà nước phong kiến đã ra lệnh đưa dân vào khai khẩn, cấp trâu bò để họ cấy cày. Từ khi vua Lê Thánh Tông thiết lập đạo thừa tuyên Quảng Nam (nay là thành phố Đà Nẵng và các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định) đến thời các chúa Nguyễn, cư dân Việt tiếp tục di cư vào lập làng, khẩn đất.

Tuy là ngành sản xuất chính, nhưng do điều kiện về khí hậu, thời tiết, địa hình, kể cả điều kiện kỹ thuật thô sơ, nên sản xuất nông nghiệp ở Quảng Ngãi kéo dài rất lâu trong tình trạng chậm phát triển. Để có thể sinh tồn, người dân Quảng Ngãi đã phải lao động cực nhọc và chịu đựng cảnh thiếu thốn nhiều bề.

Trừ những trường hợp bất khả kháng như lụt bão, hạn hán, chẳng khi nào người nông dân chịu cho đất nghỉ. Quanh năm, suốt tháng, luân canh, xen canh, hết lúa đến khoai, hết khoai đến mía, hết mía đến bắp...

Do địa hình đồng bằng, gò đồi xen kẽ nên nhiều khi trên cùng một vùng mà nơi này gặt lúa, nơi kia cày ruộng, đằng trước phạt mía, đằng sau cuốc đất. Nhà nông chăm lo trồng tỉa nhưng vì phần lớn đất đai kém độ phì nên hàng năm thu hoạch không được bao nhiêu, thường dùng khoai, đậu ghế độn thêm vào cơm gạo mới đủ ăn.

Gặt về đạp lúa phơi rơm

Mồ hôi đổi lấy bát cơm hàng ngày

Sản phẩm chính của nông nghiệp Quảng Ngãi trong thời kỳ này là lúa, mía và các loại cây trồng khác như: mì, khoai lang, đậu phụng, dâu tằm...

Về thời vụ gieo trồng, người xưa đã biết dựa vào nông lịch để trồng các loại cây nông nghiệp trên từng vùng đất cao, đất thấp nên 4 mùa đều có gieo trồng, người làm nông ít khi rảnh rỗi.

Tháng Giêng thì lúa xanh già

Tháng hai lúa trổ, tháng ba lúa vàng

Tháng tư cuốc đất trồng lang

Tháng năm cày cuốc tiếng nàng hò lơ

Tháng sáu làm cỏ dọn bờ

Tháng bảy trổ cờ, tháng tám chín thơm

Gặt về đạp lúa phơi rơm

Mồ hôi đổi lấy bát cơm hàng ngày

Lúa khô giê sạch cất ngay

Chỗ cao ta để phòng ngày nước dâng

Mùa đông mưa bão nhiều lần

Nàng xay, chàng giã cùng ngân tiếng hò

Tháng mười cày cấy mưa to

Trông trời, trông đất cầu cho được mùa.

Ruộng trồng lúa thì có ruộng 1 vụ và ruộng 2 vụ. Các giống lúa trong thời kỳ này là ba trăng, trì trì, tàu núp, chiêm ngự, tám tháng (bát nguyệt)… Đây là những giống lúa địa phương có từ xa xưa, thích hợp với điều kiện tự nhiên của nhiều vùng, thường cao cây, gạo ngon nhưng năng suất thấp, dễ đổ ngã khi gặp mưa to, gió lớn. Ngoài ra, còn có các giống lúa như xâu chuỗi, lúa vung, lúa tiễn, lúa cự, lúa cúc, lúa bông rinh, nếp tiêu, nếp ngự...

Đật đầu mối công trình thủy lợi Thạch Nham.

Đật đầu mối công trình thủy lợi Thạch Nham.

Tùy theo địa hình và nguồn nước tưới mà cây lúa ở đồng bằng được gieo cấy vào nhiều vụ khác nhau trong năm. Thường thì tháng 2 gieo mạ cấy lúa bát ngoạt (nguyệt), tháng 8 cấy lúa tàu núp, tháng 10 cấy lúa ba trăng, bông rinh, tháng chạp cấy lúa trì trì. Đồng gieo thiếu nước thì ngâm hạt thóc giống cho chớm mầm rồi gieo trực tiếp lên ruộng; đồng lúa nước thì gieo hạt thóc đã ủ nảy mầm để thành những luống mạ, sau đó nhổ mạ đem cấy xuống ruộng nước:

Anh lấy vợ trước anh có con trước

Em lấy chồng sau em có con sau

Lúa đen trổ trước phơi màu

Trì trì trổ muộn hai màu giống nhau.

Ngoài lúa, các loại ngô (bắp), sắn (củ mì) và khoai lang cũng là nguồn lương thực của người dân Quảng Ngãi. Ngô, sắn và nhất là khoai lang được trồng ở khắp nơi trong tỉnh, tập trung ở các vùng đất xám bạc màu, đất cát pha ven biển. Khoai lang các loại là món hàng chủ lực ở chợ Đình (Sơn Tịnh). Làng Long Phụng (Mộ Đức) được biết đến với giống khoai nhiều tinh bột, thơm ngon có tiếng:

Củ lang mỏng vỏ đỏ da

Ai về Long Phụng theo ta thì về.

[1] Lê Hồng Khánh. “Ca dao Quảng Ngãi- sưu tầm, chọn lọc, chú giải, bình luận”, NXB Thông tin và Truyền thông, HN, 2014. (Những câu ca dao sử dụng trong bài viết đều trích từ cuốn sách này).

nongnghiep.vn

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Tây Ninh quyết tâm đưa thương hiệu mì vươn tầm quốc tế

Tây Ninh quyết tâm đưa thương hiệu mì vươn tầm quốc tế

Tây Ninh đang đẩy mạnh phát triển cây mì với mục tiêu không chỉ nghiên cứu, lai tạo giống mới mà còn vươn tới sản xuất thương mại, đưa thương hiệu mì địa phương chinh phục thị trường trong và ngoài nước.
Hòa Bình: Rau hữu cơ, VietGAP mang lại giá trị kinh tế cao

Hòa Bình: Rau hữu cơ, VietGAP mang lại giá trị kinh tế cao

Mô hình rau hữu cơ, VietGAP tại Hòa Bình cho thấy tiềm năng kinh tế vượt trội, mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp hiệu quả, thân thiện với môi trường và đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng.
Đắk Lắk: Hơn 1.000 ha cây trồng bị mất trắng do hạn hán, thiếu nước

Đắk Lắk: Hơn 1.000 ha cây trồng bị mất trắng do hạn hán, thiếu nước

Mùa khô năm 2024, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nắng nóng xảy ra trên diện rộng, ảnh hưởng tới 27.284 ha cây trồng các loại trong đó có 1.453 ha bị mất trắng vì thiếu nước.
Nông dân Ai Cập đua nhau tìm kiếm

Nông dân Ai Cập đua nhau tìm kiếm 'vàng đen' giữa sa mạc

Nông nghiệp trở thành "vàng đen" giữa sa mạc khi người dân Ai Cập và nhà đầu tư đổ xô tìm kiếm cơ hội trong bối cảnh kinh tế khó khăn.
Bài toán kinh tế tuần hoàn từ "rác" thành "vàng"

Bài toán kinh tế tuần hoàn từ "rác" thành "vàng"

Hàng trăm triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp đang bị lãng phí tại Việt Nam, trong khi đây có thể là "mỏ vàng" cho ngành phân bón hữu cơ và nền nông nghiệp xanh.
Huyện Đắk Mil, Đắk Nông: Người dân bị thiệt hại về tài sản do thiên tai

Huyện Đắk Mil, Đắk Nông: Người dân bị thiệt hại về tài sản do thiên tai

Trận giông lốc kèm mưa đá trên địa bàn huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông đã gây thiệt hại lớn về nhà ở và hoa màu của người dân.
Cà phê Việt "khát" nguồn cung

Cà phê Việt "khát" nguồn cung

Giá cà phê tại Việt Nam đột ngột tăng cao do nguồn cung thiếu hụt nghiêm trọng, đe dọa đến hoạt động xuất khẩu và gây khó khăn lớn cho các doanh nghiệp trong ngành.
Kon Tum thành lập 73 tổ khuyến nông cộng đồng

Kon Tum thành lập 73 tổ khuyến nông cộng đồng

UBND tỉnh Kon Tum vừa chỉ đạo việc tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khuyến nông cộng đồng trên địa bàn tỉnh.
Giông lốc tàn phá Đắk Lắk, gần 100 tấn sầu riêng mất trắng

Giông lốc tàn phá Đắk Lắk, gần 100 tấn sầu riêng mất trắng

Giông lốc kinh hoàng chiều 6/7 đã tàn phá huyện Cư M'gar, Đắk Lắk, khiến gần 100 tấn sầu riêng bị thiệt hại, hàng trăm hộ dân tại xã Ea Tar rơi vào cảnh trắng tay, vườn tược tan hoang, giấc mơ đổi đời từ vụ mùa sầu riêng tan thành mây khói.
Nông nghiệp An Giang 2024 tăng trưởng trong khó khăn

Nông nghiệp An Giang 2024 tăng trưởng trong khó khăn

Mặc dù đối mặt với nắng nóng, sâu bệnh, và cháy rừng, ngành nông nghiệp An Giang vẫn duy trì đà tăng trưởng, khẳng định vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương.
Thế giới "đứng ngồi không yên" trước nguy cơ thiếu phân bón

Thế giới "đứng ngồi không yên" trước nguy cơ thiếu phân bón

Chính sách tạm dừng xuất khẩu phân bón do Trung Quốc áp đặt nhằm đối phó với lo ngại về thiếu hụt nguồn cung phục vụ sản xuất và nạn đầu cơ nhằm đẩy giá tăng cao.
Chương trình 1719: "Cứu cánh" cho nông nghiệp vùng cao Lào Cai

Chương trình 1719: "Cứu cánh" cho nông nghiệp vùng cao Lào Cai

Dù còn nhiều khó khăn trong giải ngân, Chương trình mục tiêu quốc gia 1719 đã và đang đổi mới nông nghiệp vùng cao Lào Cai, giúp đồng bào dân tộc thiểu số nâng cao thu nhập, thoát nghèo bền vững.
XEM THÊM
Based on MasterCMS Ultimate Edition 2024 v2.9
Quay về đầu trang
Giao diện máy tính