Các cánh đồng lúa mỳ sử dụng công nghệ CRISPR. Ảnh: Theguardian

Các nhà khoa học tại Anh đã phát triển một giống lúa mì chỉnh sửa gen có khả năng giảm đáng kể nguy cơ hình thành chất gây ung thư trong thực phẩm nướng.

Nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Rothamsted thực hiện đã ứng dụng công nghệ CRISPR nhằm can thiệp chính xác vào ADN, tạo ra những thay đổi có kiểm soát đối với cây trồng.

Vấn đề xuất phát từ asparagine - axit amin tự nhiên trong lúa mì, có thể chuyển hóa thành acrylamide khi thực phẩm được nướng hoặc chiên ở nhiệt độ cao. Acrylamide là hợp chất được xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư, khiến nhiều quốc gia siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Để giải quyết, nhóm nghiên cứu đã sử dụng công nghệ CRISPR để “tắt” các gen liên quan đến quá trình tạ

o asparagine. Kết quả thử nghiệm thực địa trong 2 năm tại Anh cho thấy các dòng lúa mì chỉnh sửa gen có thể giảm mạnh hàm lượng chất này mà không ảnh hưởng đến năng suất.

Cụ thể, một dòng chỉnh sửa đơn giúp giảm khoảng 59% asparagine, trong khi dòng chỉnh sửa kép đạt mức giảm tới 93%. Khi được chế biến thành bánh mì và bánh quy, lượng acrylamide hình thành giảm rõ rệt, thậm chí ở một số mẫu bánh mì xuống dưới ngưỡng có thể phát hiện.

Kết quả này có ý nghĩa thực tiễn rõ rệt đối với ngành chế biến thực phẩm. Acrylamide thường xuất hiện trong nhiều sản phẩm phổ biến như bánh mì nướng, bánh quy hay khoai tây chiên, do đó việc giảm tiền chất ngay từ nguyên liệu có thể giúp kiểm soát rủi ro từ đầu chuỗi cung ứng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quy trình chế biến sau đó.

So với phương pháp lai tạo truyền thống, vốn sử dụng hóa chất để tạo đột biến ngẫu nhiên, công nghệ CRISPR cho thấy hiệu quả vượt trội. Các phương pháp cũ chỉ giảm khoảng 50% asparagine nhưng lại khiến năng suất giảm gần 25%, do các biến đổi ngoài ý muốn trong bộ gen.

“Công trình này chứng minh sức mạnh của công nghệ CRISPR trong việc tạo ra những thay đổi chính xác và có lợi cho cây trồng. Chúng có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất lượng và độ an toàn của thực phẩm,” Tiến sĩ Navneet Kaur - nhà nghiên cứu chính của dự án nhận định.

Việc giảm mạnh hợp chất acrylamide trong thực phẩm nướng có thể giảm nguy cơ ung thư từ chế độ ăn hàng ngày. Ảnh: Theguardian

Ở góc độ ứng dụng, giáo sư Nigel Halford, trưởng nhóm nghiên cứu cho rằng, lúa mì có hàm lượng acrylamide thấp không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn ngày càng khắt khe mà còn góp phần giảm mức độ phơi nhiễm của người tiêu dùng với các hợp chất có hại.

Tuy vậy, việc thương mại hóa vẫn phụ thuộc vào khung pháp lý. Tại Anh, Đạo luật Công nghệ Di truyền ra đời từ năm 2023 đã tạo điều kiện cho việc phát triển cây trồng chỉnh sửa gen, nhưng các quy định thương mại với Liên minh châu Âu có thể ảnh hưởng đến tốc độ triển khai.

Trong bối cảnh các cơ quan quản lý tại châu Âu liên tục hạ thấp ngưỡng acrylamide cho phép trong thực phẩm, giống lúa mì mới được kỳ vọng sẽ giúp ngành thực phẩm chủ động đáp ứng quy định mà không làm thay đổi hương vị hay chi phí sản xuất.