Ông Lê Huy Điệp cho biết thời điểm thu hoạch cáy là từ 3 giờ sáng đến 6 giờ sáng hàng ngày.

Cáy ngoài chế biến làm món canh truyền thống thì đây cũng là nguyên liệu chính để làm sản phẩm mắm cáy - một đặc sản truyền thống của vùng đất Nông Cống trước đây.

Chúng tôi tìm về trang trại cáy của gia đình ông Lê Huy Điệp, thôn Tháp Lĩnh, xã Trung Chính (Thanh Hóa) - một trang trại nuôi cáy tự nhiên nỗi tiếng nơi đây. Trang trại rộng 2,5ha được ông Điệp mua lại từ năm 2016 của một hộ dân. Ban đầu ông Điệp nuôi bò, lợn, vịt tuy nhiên giá cả bấp bênh, lại thường xuyên bị dịch bệnh, suốt 3 năm ông Điệp chăn nuôi thua lỗ.

Là một người xuất thân từ nông nghiệp, ông Điệp nhận thấy khu vực trang trại gần cửa sông, nguồn cáy tự nhiên còn nhiều, thủy triều lên xuống tuần hoàn, đều đặn. Ngoài ra, với kiến thức học hỏi việc nuôi cáy từ mô hình của hộ từ ông Lê Đăng Diễn đang cho hiệu quả cao, vậy là ông Điệp quyết định cải tạo bờ bao, phát triển nguồn cáy giống.

Khi bắt đầu vào nuôi cáy, ông Điệp dành nhiều thời gian để quan sát quá trình sinh sản, phát triển để tích lũy thêm kinh nghiệm. Sau một quá trình quan sát, ông Điệp nhận thấy, cáy rất khỏe, ưa khu vực có nhiều cỏ hoặc cây cói, lúc nhỏ ăn phù sa, lớn lên ăn cỏ, rong rêu. Cáy thường ở khu vực bờ sông cao và cũng là loại sinh sản mạnh.

Nắm bắt được tập tính của cáy, ông Điệp dùng máy múc đắp thành nhiều bờ bao trong khuôn viên trang trại. Những bờ bao được ông Điệp đắp theo kích thước nhất định, đồng thời trồng thêm nhiều cói tạo môi trường như bờ sông.

“Sau khi bắt cáy thả vào thí điểm, sau 3 tháng thấy cáy sinh sôi, phát triển tốt. Nuôi cáy không tốn công chăm sóc, tiền thức ăn, chỉ cần thường xuyên dọn mương dẫn nước để thủy triều lên xuống như tự nhiên. Cáy là con ăn tạp, ưa trú bóng râm và ở trong môi trường nước sạch” - ông Điệp chia sẻ.

Mô hình nuôi cáy đang giúp cho gia đình ông Diễn và ông Điệp thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Chu kỳ thu hoạch cáy là từ nửa tháng 3 âm lịch đến nửa tháng 7 âm lịch. Thời điểm thu hoạch cáy cũng rất đặc biệt, công nhân sẽ thu hoạch cáy từ 3 giờ sáng đến 6 giờ sáng. “Bẫy” thu hoạch cáy là những chai nhựa coca - cola được cắt đôi rồi rắc thính bằng gạo rang xay nhỏ lên miệng chai. Phát hiện có mùi thơm từ thính gạo rang, cáy sẽ bò vào các chai bẫy. Hàng ngày sẽ có gần chục công nhân luân phiên nhau đi đổ cáy và đặt bẫy. Cáy thu hoạch sẽ được bán cho thương lái với giá dao động từ 75.000 - 90.000 đồng/kg tùy thời điểm.

“Một năm thu hoạch cáy được 4 tháng, mỗi tháng thu nhập khoảng 50- 60 triệu đồng. Trừ mọi chi phí nhân công, mỗi năm tôi thu về khoảng gần 200 trăm triệu đồng” - ông Điệp cho biết.

Mắm cáy, một loại sản phẩm có truyền thống lâu đời ở vùng quê Nông Cống cũ trước đây đang được ông Điệp sản xuất bán ra thị trường.

Ngoài việc bán cáy thương phẩm, những năm trở lại đây, ông Điệp còn tiến hành làm mắm cáy - một loại đặc sản truyền thống của người dân nơi đây. Để làm mắm cáy thì phải chọn những con cáy còn sống, khỏe mạnh, nếu có cáy chết mắm sẽ rất hôi. Hiện gia đình ông Điệp đang mở rộng sản xuất mắm cáy, hướng tới làm sản phẩm OCOP.

Ngoài mô hình nuôi cáy hiệu quả của ông Điệp, thì tại xã Trung Chính mô hình nuôi cáy của ông Lê Đăng Diễn cũng cho hiệu quả kinh tế cao. Cuối năm 2018, ông Lê Đăng Diễn thôn Tháp Lĩnh thấy thị trường rất ưa chuộng con cáy, vậy nên ông quyết định tìm hiểu, chuyển đổi mô hình sang nuôi cáy trên diện tích 4ha đất trang trại.

Sau 7 năm nuôi cáy, trang trại của ông Diễn tạo tạo thành thương hiệu có tiếng. Có những thời điểm, trang trại của ông Diễn cho thu hoạch khoảng 1,5 tấn cáy, giá bán cho thương lái từ 75.000đ - 90.000đ/kg, thu về hàng trăm triệu đồng.

Ngoài mô hình nuôi cáy, ông Diễn còn nuôi thêm rươi để tăng thu nhập cho gia đình.

Ngoài mô hình nuôi cáy thương phẩm, gia đình ông Diễn còn tiến hành học tập cách nuôi rươi. Trước đây, vùng quê Trung Chính có rất nhiều rươi tự nhiên, do nguồn nước bị ô nhiễm nên rươi không còn nhiều. Vì thế, ông Diễn quyết tâm học nuôi rươi để đem con rươi trở lại quê nhà. Thế là ông Diễn lại khăn gói ra tận Hải Dương cũ để học cách nuôi rươi.

“Nếu nguồn nước tự nhiên được kiểm soát tốt, không ô nhiễm thì chắc chắn rươi sẽ sinh trưởng và phát triển tốt. Con rươi cho thu nhập kinh tế cao hơn nhiều so với con cáy. Năm sau tôi tin lứa rươi đầu tiên của gia đình sẽ cho thu nhập cao” - ông Diễn khẳng định.

Mô hình nuôi cáy và nuôi rươi tại thôn Tháp Lĩnh, xã Trung Chính của ông Diễn và ông Điệp đang mở ra hướng đi bền vững trong phát triển nuôi trồng thủy sản. Việc tận dụng được ưu đãi của tự nhiên để phát triển kinh tế hộ gia đình là hướng đi đúng đắn, cần được nhận rộng.