Đài Loan tăng cường quản lý nghề cá trên 4 nhóm vấn đề, gồm: Khung pháp lý, MCS, truy xuất nguồn gốc và hợp tác quốc tế. Ảnh: Taiwan-panorama.

IUU (Illegal, Unreported and Unregulated) là thuật ngữ bao gồm ba loại hoạt động khai thác hải sản trái phép: Bất hợp pháp (Illegal): Đề cập đến hoạt động khai thác vi phạm pháp luật quốc gia hoặc quốc tế, bao gồm việc khai thác trong vùng biển cấm, sử dụng ngư cụ bị cấm, khai thác các loài bị cấm hoặc vượt quá hạn ngạch cho phép. Ví dụ, tàu cá xâm phạm vùng biển của quốc gia khác để đánh bắt, sử dụng chất nổ hoặc chất độc để khai thác hải sản, đánh bắt các loài đang bị đe dọa tuyệt chủng.

Không báo cáo (Unreported): Liên quan đến việc không báo cáo hoặc báo cáo sai lệch về số lượng, loại và địa điểm khai thác hải sản cho cơ quan quản lý. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá trữ lượng cá, quản lý nguồn lợi và thực thi các biện pháp bảo tồn. Ví dụ, tàu cá khai thác vượt quá số lượng cho phép nhưng báo cáo thấp hơn để trốn tránh các quy định và thuế.

Không theo quy định (Unregulated): Chỉ hoạt động khai thác diễn ra trong khu vực không có biện pháp quản lý hoặc trong trường hợp tàu thuyền thuộc quốc tịch của quốc gia không tham gia vào các thỏa thuận quản lý nghề cá khu vực. Điều này tạo ra lỗ hổng pháp lý cho phép khai thác không kiểm soát. Ví dụ, tàu cá hoạt động ở vùng biển quốc tế mà không tuân theo bất kỳ quy định nào về bảo tồn và quản lý nguồn lợi.

Các hình thức khai thác IUU rất đa dạng, bao gồm: Đánh bắt trộm trong vùng biển thuộc chủ quyền của quốc gia khác. Sử dụng ngư cụ bị cấm như chất nổ, chất độc, lưới mắt nhỏ. Khai thác các loài đang bị đe dọa tuyệt chủng hoặc các loài chưa được đánh giá về trữ lượng. Khai thác vượt quá hạn ngạch cho phép. Không báo cáo hoặc báo cáo sai lệch dữ liệu khai thác. Hoạt động khai thác của tàu thuyền không có quốc tịch hoặc mang cờ quốc tịch của các quốc gia không hợp tác.

IUU gây ra những tác động tiêu cực trên nhiều phương diện: Kinh tế: IUU gây thiệt hại hàng tỷ đô la mỗi năm cho ngành thủy sản toàn cầu, làm giảm thu nhập của ngư dân chân chính và ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Các quốc gia đang phát triển đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc nhiều vào nguồn lợi thủy sản. IUU đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển, làm suy giảm trữ lượng cá, phá hủy môi trường sống và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học.

Việc sử dụng các phương pháp khai thác hủy diệt như chất nổ và chất độc gây ra những hậu quả lâu dài cho môi trường. IUU có thể liên quan đến các hoạt động tội phạm có tổ chức như buôn lậu, rửa tiền và buôn bán người. Nó cũng ảnh hưởng đến đời sống của cộng đồng ngư dân ven biển, gây ra xung đột về nguồn lợi và làm gia tăng bất bình đẳng. IUU làm giảm nguồn cung cấp thực phẩm từ biển, ảnh hưởng đến an ninh lương thực của nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia phụ thuộc vào nguồn protein từ cá.

Nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn nạn IUU, cộng đồng quốc tế đã và đang nỗ lực triển khai nhiều biện pháp để chống lại hoạt động này: Nhiều hiệp định và thỏa thuận quốc tế đã được ký kết nhằm tăng cường hợp tác quốc tế trong việc chống IUU, như Hiệp định về các biện pháp của quốc gia có cảng (PSMA) của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). PSMA tập trung vào việc kiểm soát tàu thuyền nước ngoài ra vào cảng, ngăn chặn việc cập cảng của các tàu liên quan đến IUU.

Các tổ chức quản lý nghề cá khu vực (RFMOs) đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập các biện pháp quản lý và bảo tồn nguồn lợi thủy sản trong khu vực, bao gồm cả việc chống IUU. Các quốc gia tăng cường đầu tư vào hệ thống giám sát và kiểm soát hoạt động khai thác trên biển, bao gồm việc sử dụng công nghệ như hệ thống định vị vệ tinh (VMS), hệ thống nhận dạng tự động (AIS), và máy bay tuần tra. Các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực được triển khai để giúp các quốc gia đang phát triển tăng cường khả năng quản lý và kiểm soát hoạt động khai thác hải sản, thực thi pháp luật và hợp tác quốc tế. Các hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản được phát triển để theo dõi sản phẩm từ khi được đánh bắt đến khi đến tay người tiêu dùng, giúp ngăn chặn việc tiêu thụ các sản phẩm từ hoạt động IUU.

IUU là một thách thức toàn cầu đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế, ngành công nghiệp và cộng đồng. Việc tăng cường thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức, áp dụng công nghệ tiên tiến và thúc đẩy hợp tác quốc tế là những yếu tố then chốt để chống lại vấn nạn này, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và đảm bảo sự bền vững của hệ sinh thái biển cho các thế hệ tương lai. Cần có một cách tiếp cận toàn diện và phối hợp để giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của IUU, bao gồm cả các vấn đề về quản trị, kinh tế và xã hội. Chỉ thông qua những nỗ lực chung, chúng ta mới có thể ngăn chặn và đẩy lùi IUU, hướng tới một ngành thủy sản bền vững và có trách nhiệm./.