Tập trung vào thị trường ngách là cơ hội cho các start up Việt Nam vốn còn thiếu nhiều năng lực cạnh tranh quốc tế

Việt Nam sắp bị phủ kín bởi doanh nghiệp Trung Quốc?

Gặp thách thức lớn trước hàng rào thuế quan của Mỹ trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, dòng vốn FDI từ Trung Quốc đang ngày càng chảy mạnh vào nông nghiệp Việt Nam, đồng thời thể hiện sự quan tâm đến toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất nguyên liệu (trồng trọt, chăn nuôi) đến chế biến, logistics và phân phối. Bên cạnh lý do đến từ bên kia bán cầu, sự chuyển dịch này cũng được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố đan xen: lợi thế địa lý gần gũi giữa hai nước và các hiệp định thương mại tự do (như RCEP) tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương và đầu tư; chi phí sản xuất, bao gồm chi phí lao động và các yếu tố đầu vào khác ở Việt Nam vẫn thấp hơn so với Trung Quốc; nhu cầu tiêu thụ nông sản rộng lớn ở cả Trung Quốc và các thị trường xuất khẩu là động lực lớn; và cuối cùng là nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong việc cải thiện môi trường đầu tư thông qua các chính sách ưu đãi.

Tuy nhiên, sự gia tăng FDI từ Trung Quốc mang đến những tác động đa chiều, vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho startup nông nghiệp Việt. Một mặt, chúng ta không thể phủ nhận những thách thức không thể bỏ qua. Áp lực cạnh tranh sẽ trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết, bởi các doanh nghiệp Trung Quốc thường có nguồn vốn dồi dào, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý dày dặn. Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn về vốn, công nghệ, thị trường và nguồn nhân lực. Startup Việt, với nguồn lực hạn chế, sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh trực tiếp. Bên cạnh đó, với nguồn vốn mạnh, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể tìm cách thâu tóm các startup Việt tiềm năng hoặc thiết lập sự phụ thuộc thông qua các hợp đồng hợp tác bất lợi, kìm hãm sự phát triển độc lập và bền vững của startup Việt. Một rủi ro khác cần được nhắc đến là nguy cơ về chất lượng và cạnh tranh không lành mạnh. Một số doanh nghiệp Trung Quốc có thể ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn, bỏ qua các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của nông sản Việt và tạo ra môi trường cạnh tranh không công bằng.

Nhưng mặt khác, trong thách thức luôn ẩn chứa cơ hội. Startup nông nghiệp Việt hoàn toàn có thể tận dụng làn sóng FDI này để phát triển. Sự hiện diện của các doanh nghiệp Trung Quốc mang đến cơ hội tiếp cận công nghệ tiên tiến, quy trình quản lý hiện đại và kinh nghiệm thị trường quốc tế. Startup có thể hợp tác, học hỏi và chuyển giao công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Hơn nữa, các doanh nghiệp Trung Quốc thường có mạng lưới phân phối rộng khắp. Startup Việt có thể trở thành nhà cung cấp cho các doanh nghiệp này, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Bản thân áp lực cạnh tranh cũng là một động lực để đổi mới và nâng cao năng lực. Nó buộc các startup phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa quy trình sản xuất và xây dựng thương hiệu mạnh, đây cũng chính là động lực quan trọng để phát triển bền vững.

Đứng trước đối thủ mạnh mẽ, ai sẽ là người sống sót?

Để thích ứng và phát triển trong bối cảnh mới, các startup nông nghiệp Việt Nam cần xây dựng những liên kết chiến lược hiệu quả và phù hợp với từng giai đoạn. Thay vì cạnh tranh trực tiếp, việc khai thác các phân khúc thị trường ngách như nông sản hữu cơ, đặc sản địa phương, sản phẩm chế biến sâu, hoặc các giải pháp nông nghiệp công nghệ cao là giải pháp đáng chú ý nhất ở thời điểm hiện tại, khi Việt Nam có đặc thù khí hậu và thổ nhưỡng hoàn toàn khác biệt so với Trung Quốc. Khí hậu nhiệt đới nóng ẩm khiến Việt Nam, đặc biệt là vùng nông nghiệp Nam Bộ có những thế mạnh không thể phủ nhận cùng nhiều loại trái cây và thủy sản đặc trưng, thường được xuất khẩu tới nhiều nước phát triển.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh kết nối với các viện nghiên cứu sẽ giúp startup tiếp cận những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất, ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Đồng thời, hợp tác với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị, từ chế biến đến phân phối, sẽ giúp startup mở rộng thị trường và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh. Việc ứng dụng công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ quản lý trang trại đến khâu chế biến và phân phối hiện đang được phổ cập và dần chuẩn hóa. Công nghệ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao năng suất và đảm bảo chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Và hơn hết, trong cuộc chơi toàn cầu, việc hiểu rõ các quy định pháp luật và chính sách liên quan đến đầu tư nước ngoài và thương mại cũng là yếu tố quan trọng để tránh những rủi ro pháp lý.

Làn sóng FDI từ Trung Quốc vào năm 2025 là một thách thức lớn, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để startup nông nghiệp Việt Nam trưởng thành và vươn xa. Bằng cách chủ động thích ứng, đổi mới sáng tạo và có chiến lược rõ ràng, các startup hoàn toàn có thể biến thách thức thành động lực và cơ hội để phát triển bền vững và khẳng định vị thế trên thị trường. Điều quan trọng là cần có sự hỗ trợ từ chính phủ, các tổ chức và cộng đồng để tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp nông nghiệp mạnh mẽ và cạnh tranh.