Đặc sắc lễ mát nhà của người Mường

Thầy Mo thực hiện nghi lễ

Người Mường ở Hoà Bình có nhiều nghi lễ độc đáo và đặc sắc mang đậm nét truyền thống dân tộc. Trong đó, Lễ Mát nhà là một phong tục độc đáo của dân tộc Mường. Lễ Mát nhà hay gọi như người Kinh là lễ giải hạn, chính là lễ để xua đuổi hóa giải những điều xấu, cầu cho con người, nhà cửa, cây trồng vật nuôi trong gia đình luôn luôn mạnh khỏe, mọi điều tốt tươi, may mắn. Nhiều gia đình thường tổ chức lễ này vào dịp đầu năm.

Thầy Mo đọc lời cúng mời các vị thần về thụ hưởng đồ lễ cùng con cháu

Lễ cúng thường được thực hiện bởi thầy Mo, người đóng vai trò kết nối giữa thần linh và con người. Người Mường khi tổ chức lễ Mát nhà luôn chuẩn bị chu đáo về các lễ vật. Đặc biệt, trong buổi lễ không thể không có cá suối cùng xôi ba màu. Tất cả những lễ vật này đều mang những ý nghĩa quan trọng trong đời sống người Mường.

Cỗ cúng được chuẩn bị đầy đủ những món ăn truyền thống của người Mường, đặc biệt là xôi ba màu

Lễ vật trong Lễ Mát nhà cũng khá cầu kỳ. Trong lễ vật không thể thiếu một con vịt, tượng trưng cho phương tiện di chuyển đưa các vị thần từ Mường Trời xuống trần gian. Bên cạnh những mâm cỗ dành cho các vị thần thánh, gia chủ cũng chuẩn bị những mâm cỗ cho cả tà ma ăn. Trong đó có một con gà luộc chín bắt buộc phải có. Những mâm cỗ này phải được đặt ở vị trí gần cửa chính nhất với quan niệm những chuyện xấu xảy ra là do tà ma quấy nhiễu, do vậy sẽ cho ma ăn một bữa thật no rồi đuổi ra khỏi nhà theo cửa chính, làm phép để tà ma không quay lại nữa.

Chiếc quạt trên tay thầy Mo nhằm xua đuổi điều xấu, đem về cái tốt cho mọi người

Nghi lễ được bắt đầu tại nơi cửa sổ chính, thầy Mo sẽ ngồi tại vị trí giành cho những người có chức vụ cao nhất trong nhà. Để Lễ Mát nhà được theo đúng ý nguyện, thầy mo mời về thần hoàng bàn thổ, thổ công bản địa, sau đó mới thỉnh các vị thần thánh anh em, hay còn gọi là các vị thần nông nghiệp từ Mường Trời về, mở tiệc cho các ngài ăn no, sau đó sẽ giúp đỡ xua đuổi tà ma, bắt đi những điều xấu, phù hộ cho gia chủ làm ăn khấm khá, con cháu khỏe mạnh. Thầy Mo bắt đầu kể chuyện đẻ đất, đẻ nước, đẻ cây si vũ trụ, đẻ trứng điếng, đẻ ra con người, đẻ ra vạn vật. Tiếp theo sau đó, thầy Mo mời các đấng bề trên thụ hưởng lễ vật, thưởng thức rượu cần của dân tộc Mường.

Sau khi các vị thần hân hưởng cũng là lúc thầy Mo xin cảo âm dương, nhằm cầu mong các ngài phù hộ cho đất Mường được bình an, mưa thuận gió hoà, dưới sàn tốt lợn tốt gà, người già sống lâu, con cháu mạnh khỏe.

Chiếc quạt trên tay thầy mo là nghi lễ quạt đi những khí xấu, lấy lại những khí tốt đẹp, khí mát cho gia chủ. Nghi lễ này có ý nghĩa rất quan trọng bởi người Mường quan niệm, quyền năng từ cái quạt mà thầy mo sử dụng có sức mạnh tối thượng chống lại tà ma. Thầy mo sẽ dùng một bát nước trong đó có mài những vật dụng trong túi khót để vẩy quanh nhà cho gia chủ. Nước tượng trưng cho những điều mát lành, vật dụng trong túi khót là những vật linh thiêng ẩn chứa trong đó sức mạnh. Thầy mo hòa chúng với nhau cùng những lời trú nguyện vẩy quanh nhà để làm mát nhà, mang những điều may mắn trở lại.

Thầy Mo cầm theo bát nước và một nhánh cây đi quanh nhà để làm mát cho mọi vật

Sự mát mẻ trong cuộc sống mà người Mường quan niệm không chỉ thông qua lễ vật. Nó còn được thể hiện rõ hơn thông qua những cử chỉ, việc làm của thầy mo ngay tại buổi lễ. Đó là hình ảnh thầy cầm nhành cây nhỏ phẩy nước lên mọi nơi trong ngôi nhà từ đồ vật, cây cối đến con người đã nói lên điều đó.

Sợi chỉ đỏ buộc tay được thầy Mo đọc chú và làm phép mới được đeo vào

Sau khi đồ vật trong nhà đều được làm mát, thầy Mo lại tiếp tục thực hiện nghi lễ buộc chỉ cổ tay, cầu phúc cho gia chủ và mọi người. Sợi chỉ đỏ được thầy Mo đọc chú và buộc vào cổ tay, nam tay trái, nữ tay phải, giúp cho mọi người luôn gặp may mắn bình an, tai qua nạn khỏi, ấm no hạnh phúc.

Túi khót của thầy Mo bao gồm những vật dụng linh thiêng để làm phép