Khách quốc tế tham quan Dinh Độc Lập (TP. Hồ Chí Minh). Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Đây không chỉ là một ngành kinh tế thuần túy mà còn là "vũ khí" sắc bén để các quốc gia khẳng định vị thế, lan tỏa giá trị truyền thống và thúc đẩy sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Hiểu về Công nghiệp văn hóa: Khi sáng tạo thành hàng hóa

Công nghiệp văn hóa là sự kết hợp giữa sáng tạo, sản xuất và thương mại hóa các nội dung có bản chất văn hóa, nghệ thuật và di sản. Những nội dung này thường được bảo hộ bởi luật sở hữu trí tuệ và được thể hiện dưới dạng hàng hóa hoặc dịch vụ.

Các lĩnh vực cốt lõi của công nghiệp văn hóa bao gồm: Nghệ thuật biểu diễn: Âm nhạc, sân khấu, vũ đạo; Ngành nghe nhìn: Điện ảnh, truyền hình, phát thanh; Thiết kế và Thời trang: Từ thiết kế nội thất đến sàn diễn runway; Phần mềm và Trò chơi giải trí: Đặc biệt là game và ứng dụng tương tác; Du lịch văn hóa: Khai thác di sản, lễ hội và ẩm thực; Xuất bản và Báo chí.

Điểm khác biệt của công nghiệp văn hóa so với công nghiệp truyền thống chính là giá trị gia tăng. Một chiếc áo phông thông thường chỉ có giá trị sử dụng, nhưng một chiếc áo phông có thiết kế mang biểu tượng văn hóa đặc trưng hoặc gắn liền với một thần tượng âm nhạc có thể bán với giá gấp nhiều lần. Đó chính là sức mạnh của chất xám và cảm xúc.

Động lực thúc đẩy kinh tế và giải quyết việc làm

Công nghiệp văn hóa đang dần trở thành "cỗ máy in tiền" của nhiều cường quốc. Hãy nhìn vào Hàn Quốc với hiện tượng Hallyu. Từ một quốc gia đổ nát sau chiến tranh, Hàn Quốc đã xuất khẩu văn hóa (K-Pop, K-Drama) để kéo theo sự tăng trưởng của mỹ phẩm, du lịch và đồ điện tử, đóng góp hàng chục tỷ USD vào GDP mỗi năm.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Trong bối cảnh các tài nguyên hữu hình (khoáng sản, đất đai) dần cạn kiệt, công nghiệp văn hóa khai thác tài nguyên vô hạn là sự sáng tạo của con người. Đây là mô hình kinh tế xanh, ít gây ô nhiễm môi trường.

Tạo việc làm cho giới trẻ: Ngành này đòi hỏi nhân lực trẻ, năng động, am hiểu công nghệ. Từ những TikToker sáng tạo nội dung đến các kỹ sư đồ họa game, công nghiệp văn hóa đang mở ra những phân khúc nghề nghiệp mới mà 20 năm trước chúng ta chưa từng hình dung tới.

Quyền lực mềm: Xây dựng thương hiệu quốc gia

Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là thu về ngoại tệ, mà còn là cách để một quốc gia "xâm chiếm" trái tim và khối óc của người dân thế giới – hay còn gọi là Quyền lực mềm (Soft Power).

Khi một bộ phim của một quốc gia được cả thế giới đón nhận, người ta bắt đầu tò mò về ngôn ngữ, ẩm thực, phong cảnh và con người của quốc gia đó. Sự thấu hiểu này xóa tan những định kiến, tạo điều kiện thuận lợi cho ngoại giao và giao thương. Công nghiệp văn hóa giúp một đất nước nhỏ bé về diện tích có thể trở thành một "gã khổng lồ" về tầm ảnh hưởng.

Thách thức trong việc định hình bản sắc giữa biển khơi toàn cầu hóa

Dù tiềm năng là vô hạn, nhưng con đường phát triển công nghiệp văn hóa không trải đầy hoa hồng, đặc biệt là với các quốc gia đang phát triển: Nguy cơ "đồng hóa" văn hóa: Trong một thế giới phẳng, các dòng chảy văn hóa từ phương Tây hoặc các cường quốc giải trí rất mạnh mẽ. Nếu không có bản sắc riêng, các sản phẩm văn hóa nội địa dễ dàng trở thành "bản sao" mờ nhạt, làm mất đi hồn cốt dân tộc.

Vấn đề bản quyền: Đây là "tử huyệt" của công nghiệp sáng tạo. Nếu tình trạng vi phạm bản quyền, vi phạm sở hữu trí tuệ còn tràn lan, các nghệ sĩ và nhà sáng tạo sẽ không có động lực để đầu tư công sức và tiền bạc.

Sự thiếu hụt nguồn vốn và hạ tầng: Điện ảnh cần phim trường hiện đại, âm nhạc cần hệ thống phòng thu và bản quyền số. Việc thiếu sự kết nối giữa nhà nước, doanh nghiệp và nghệ sĩ thường khiến các dự án văn hóa dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính chuyên nghiệp.

Việt Nam: Tiềm năng "ngủ quên" đang dần thức tỉnh

Việt Nam sở hữu một kho tàng văn hóa đồ sộ với 54 dân tộc, hàng nghìn lễ hội, di tích và một nền ẩm thực vang danh thế giới. Trong những năm gần đây, chúng ta đã thấy những tín hiệu lạc quan: Những bộ phim điện ảnh đạt doanh thu trăm tỷ; Các nghệ sĩ âm nhạc vươn tầm quốc tế, tạo xu hướng trên các nền tảng mạng xã hội toàn cầu; Ngành game Việt Nam có những bước tiến dài trên bản đồ thế giới.

Tuy nhiên, để thực sự biến văn hóa thành "con gà đẻ trứng vàng", chúng ta cần một chiến lược dài hơi. Không thể chỉ dựa vào những cá nhân xuất chúng đơn lẻ, mà cần một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Ở đó, chính phủ đóng vai trò kiến tạo chính sách, bảo vệ bản quyền; doanh nghiệp đầu tư tài chính; và nghệ sĩ tự do sáng tạo trên nền tảng di sản dân tộc.

Công nghiệp văn hóa không làm "tầm thường hóa" văn hóa bằng cách biến nó thành hàng hóa. Ngược lại, nó giúp văn hóa có thêm sức sống mới, tự nuôi sống chính mình và lan tỏa rộng rãi hơn các giá trị trong đời sống hiện đại.

Trong tương lai, quốc gia nào làm chủ được công nghiệp văn hóa, quốc gia đó sẽ sở hữu chìa khóa để mở cánh cửa thịnh vượng và sự tôn trọng của bạn bè quốc tế. Đó không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững. Đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho tương lai, nơi mà những giá trị tinh thần sẽ dẫn dắt những giá trị vật chất./.