Cây cao su: Từ Amazon đến những vành đai xanh Việt Nam

Ảnh minh họa.

Cây cao su có nguồn gốc từ lưu vực sông Amazon ở Nam Mỹ. Đây là một loại cây thân gỗ lớn, có thể cao tới 30-40 mét trong môi trường tự nhiên. Đặc điểm nổi bật nhất của cây cao su là vỏ cây chứa các ống dẫn mủ, khi bị cạo sẽ tiết ra một chất dịch màu trắng sữa, được gọi là mủ cao su. Mủ cao su là một phức hợp của isopren (C5H8), trong đó cis-1,4-polyisopren chiếm phần lớn. Quá trình xử lý mủ cao su sẽ tạo ra cao su tự nhiên, một vật liệu đàn hồi, bền và có nhiều ứng dụng.

Thời kỳ khám phá: Người bản địa ở Amazon đã biết sử dụng mủ cao su từ rất lâu trước khi người châu Âu đến. Họ dùng mủ cao su để làm bóng, giày dép và các vật dụng chống thấm nước. Thời kỳ khai thác hoang dã: Vào thế kỷ XVIII và XIX, khi nhu cầu về cao su tăng cao do sự phát triển của ngành công nghiệp, việc khai thác mủ cao su trong rừng Amazon diễn ra một cách ồ ạt và thiếu kiểm soát. Điều này dẫn đến tình trạng suy thoái rừng và bóc lột người lao động.

Thời kỳ di thực và trồng trọt: Henry Wickham, một nhà thực vật học người Anh, đã bí mật thu thập hạt giống cây cao su từ Brazil vào năm 1876 và đưa chúng đến Vườn thực vật Hoàng gia Kew ở London. Từ đó, cây cao su được nhân giống và đưa đến các thuộc địa của Anh ở châu Á, đặc biệt là Malaysia và Sri Lanka. Sự phát triển ở Đông Nam Á: Khí hậu và thổ nhưỡng ở Đông Nam Á rất phù hợp cho việc trồng cây cao su. Trong thế kỷ XX, việc trồng cao su đã phát triển mạnh mẽ ở khu vực này, biến Đông Nam Á trở thành trung tâm sản xuất cao su lớn nhất thế giới.

Cây cao su được người Pháp đưa vào Việt Nam vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Ban đầu, cây cao su được trồng thử nghiệm ở một số vùng, sau đó được mở rộng ra các tỉnh miền Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và một số tỉnh miền núi phía Bắc. Trong thời kỳ Pháp thuộc, các đồn điền cao su được thành lập và phát triển mạnh, chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của chính quốc. Điều kiện làm việc của công nhân cao su thời kỳ này rất khắc nghiệt, được phản ánh trong nhiều tác phẩm văn học.

Sau khi Việt Nam giành được độc lập, ngành cao su được tái thiết và phát triển. Nhà nước đã có những chính sách khuyến khích trồng cao su, đặc biệt là ở các vùng kinh tế mới. Việt Nam hiện là một trong những nước sản xuất và xuất khẩu cao su tự nhiên hàng đầu thế giới. Cây cao su đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người lao động.

Cây Cao su trở thành ngành kinh tế quan trọng.

Theo Tổng cục Thống kê, diện tích cây cao su ở Việt Nam hiện dao động quanh mức 910.000 - 940.000 ha. Sản lượng mủ cao su hàng năm của Việt Nam đạt khoảng 1,2 - 1,3 triệu tấn. Ví dụ, năm 2021 đạt 1,26 triệu tấn, năm 2022 đạt gần 1,29 triệu tấn. Năng suất bình quân của cao su Việt Nam được đánh giá là khá cao trong khu vực, đạt khoảng 1.682 kg/ha (năm 2021), đứng thứ nhất châu Á. Việt Nam thường duy trì vị trí thứ ba thế giới về sản lượng cao su tự nhiên.

Các giống cao su phổ biến ở Việt Nam: Giống GT1: Giống cao su phổ biến nhất ở Việt Nam, có năng suất cao, khả năng kháng bệnh tốt. Giống RRIV4: Giống cao su có nguồn gốc từ Malaysia, cho năng suất mủ cao và chất lượng tốt. Ngoài ra, còn có một số giống cao su khác được trồng ở Việt Nam như PB260, RRIC100… Cao su tự nhiên được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp, bao gồm: Sản xuất lốp xe, đây là ứng dụng lớn nhất của cao su tự nhiên. Sản xuất các sản phẩm công nghiệp, Gioăng, ống dẫn, băng tải… Sản xuất các sản phẩm tiêu dùng, Giày dép, găng tay, bóng… Y tế, Găng tay y tế, ống truyền dịch…

Ngành cao su Việt Nam đang đối mặt với một số thách thức: Giá cao su trên thị trường thế giới biến động mạnh, ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng cao su. Cây cao su dễ bị mắc một số bệnh, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng mủ. Cạnh tranh từ các nước sản xuất cao su khác, đặc biệt là các nước trong khu vực.

Tuy nhiên, ngành cao su Việt Nam cũng có nhiều cơ hội: Nhu cầu về cao su trên thế giới vẫn tiếp tục tăng, đặc biệt là từ các nước đang phát triển. Ứng dụng công nghệ vào sản xuất và chế biến cao su sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Chú trọng đến phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và đảm bảo đời sống cho người lao động.

Cây cao su đã trải qua một hành trình dài từ rừng rậm Amazon đến khắp các vùng nhiệt đới trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Nó đã trở thành một loại cây công nghiệp quan trọng, đóng góp to lớn vào nền kinh tế và đời sống của người dân. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với những nỗ lực không ngừng, ngành cao su Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển và khẳng định vị thế của mình trên thị trường thế giới./.