Cần chủ động hỗ trợ người dân phát triển mô hình lúa - sen kết hợp du lịch

Xã Hồng Sơn, tỉnh Lâm Đồng đang là địa phương được đánh giá có tiềm năng rất lớn để phát triển mô hình “lợi nhuận kép sen- lúa”

Một trong những mô hình đang nổi lên rõ nét là luân canh lúa - sen kết hợp du lịch nông nghiệp hữu cơ. Tại xã Hồng Sơn, tỉnh Lâm Đồng, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng sen và bước đầu thu được kết quả khả quan. Theo ghi nhận tại địa phương, từ năm 2025 đến nay, giá hạt sen tươi và khô được thương lái thu mua ổn định ở mức từ 20.000 - 40.000 đồng/kg, có thời điểm vụ nghịch vượt trên 40.000 đồng/kg. Hiệu quả kinh tế từ 1 ha sen cao gấp 2 - 3 lần so với trồng lúa nước.

Điển hình như hộ ông Lê Xuân Sang ở thôn Liêm An, với diện tích 1,2 ha, trước đây canh tác 3 vụ lúa/năm. Tuy nhiên, trước tình trạng giá lúa thấp, lợi nhuận không ổn định, ông đã quyết định chuyển đổi sang trồng sen. Sau 3 tháng xuống giống, sen bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu tiên; sau đó định kỳ 3 ngày/lần, sản lượng đạt trung bình 20kg/sào/lần. Với mức lợi nhuận từ 5 - 7 triệu đồng/sào/vụ, mô hình này đang cho thấy ưu thế vượt trội.

Không dừng lại ở giá trị nông sản, sen còn mở ra tiềm năng lớn về phát triển du lịch trải nghiệm. Theo thực tế các mô hình đã triển khai, vé tham quan đầm sen hiện dao động từ 20.000 - 50.000 đồng/người. Ngoài ra còn phát sinh thêm nguồn thu từ dịch vụ chụp ảnh, cho thuê áo dài, áo bà ba, ẩm thực đồng quê và bán các sản phẩm chế biến từ sen như trà sen, hạt sen khô, mứt sen, chè sen. Đây là mô hình “một đất nhiều giá trị”, tạo ra lợi nhuận kép mà sản xuất độc canh lúa khó có thể đạt được.

Đáng chú ý, mô hình lúa - sen hữu cơ còn phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh hiện nay. Theo các hướng dẫn kỹ thuật, sau vụ lúa cuối cùng, đất cần được cày lật và phơi ải từ 10 - 15 ngày để xử lý mầm bệnh và cỏ dại trước khi xuống giống sen. Đồng thời, thay vì sử dụng phân hóa học, nông dân được khuyến khích dùng phân chuồng hoai mục, phân trùn quế, phân vi sinh, kết hợp các chế phẩm sinh học từ gừng, tỏi, ớt để quản lý sâu bệnh. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nông sản mà còn tạo niềm tin cho du khách khi trải nghiệm mô hình nông nghiệp sạch.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị, nếu muốn phát triển bền vững, địa phương nên quy hoạch mô hình theo tỷ lệ 60% diện tích sen, 30% lúa hữu cơ và 10% hạ tầng dịch vụ, nhằm giữ lại hệ sinh thái đặc trưng “Lúa - Sen - Cá”. Đây là nền tảng để phát triển các tour trải nghiệm như hái sen, gặt lúa, bắt cá, chèo xuồng, học làm phân hữu cơ hay chế biến món ăn đồng quê ngay tại chỗ. Những trải nghiệm này hiện đang rất hút khách, đặc biệt là các gia đình trẻ, học sinh và khách yêu thích lối sống xanh.

Tuy nhiên, nhìn từ thực tế, có thể thấy phần lớn người dân vẫn đang tự phát chuyển đổi, thiếu định hướng tổng thể và chưa có sự hỗ trợ bài bản từ chính quyền. Đây là khoảng trống đáng lo ngại. Bởi nếu chỉ để người dân tự mày mò, tự đầu tư, tự tìm đầu ra, nguy cơ phát triển manh mún, thiếu liên kết và mất tính bền vững là rất lớn.

Điều mà các địa phương cần làm lúc này không chỉ là khuyến khích chuyển đổi cây trồng, mà phải chủ động nắm bắt xu thế. Các mô hình thành công tại Đồng Tháp, An Giang, Long An hay ngay tại Hồng Sơn là những bài học thực tế rất rõ ràng. Chính quyền hoàn toàn có thể tổ chức cho bà con tham quan, học tập kinh nghiệm, tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất hữu cơ, hỗ trợ xây dựng sản phẩm OCOP và kết nối doanh nghiệp du lịch.

Một hồ sen ở Đồng Tháp, đang rất thành công với hệ sinh thái đặc trưng “Lúa - Sen - Cá”

Quan trọng hơn, cần xây dựng chiến lược dài hạn để biến những cánh đồng lúa kém hiệu quả thành vùng sinh thái nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm. Khi đó, người dân không chỉ bán hạt lúa hay hạt sen, mà bán cả cảnh quan, văn hóa và trải nghiệm. Giá trị gia tăng từ mỗi mét vuông đất sẽ được nâng lên nhiều lần.

Rõ ràng, xu thế phát triển nông nghiệp tích hợp đang diễn ra rất nhanh. Nếu chậm nắm bắt, địa phương có thể bỏ lỡ cơ hội vàng để tái cấu trúc sản xuất nông nghiệp. Và hơn lúc nào hết, người dân đang cần một “bà đỡ” đủ tầm từ chính quyền để đi đúng hướng, làm đúng cách và khai thác hiệu quả tiềm năng mà mô hình lúa - sen hữu cơ mang lại./.