Mô hình trồng cây ăn quả, nuôi gà thả vườn và nuôi ong lấy mật của ông Nông Thanh Bằng, xóm Pác Bó, xã Trường Hà cho thu nhập ổn định mỗi năm khoảng 100 triệu đồng sau khi trừ các chi phí sản xuất. Ảnh Quốc Sơn

Đối mặt với thất bại

Một sáng đầu tháng Sáu, nắng vàng rực rỡ trải khắp núi đồi Pác Bó, chúng tôi tìm đến khu vườn trồng cây ăn quả của ông Nông Thanh Bằng nằm trên sườn đồi thoai thoải, ngay vùng lõi của Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó. Dưới những tán cây xanh mướt, người nông dân ở tuổi 65 vẫn cần mẫn điều khiển máy cắt cỏ, dọn sạch những khoảng cỏ quanh từng gốc cây rồi tỉ mỉ kiểm tra từng cành, từng chùm quả.

Ông Bằng có dáng người đậm, rắn rỏi, làn da sạm màu nắng gió. Trên khuôn mặt vuông vức là những nếp nhăn in dấu bao năm tháng cần mẫn gắn bó với ruộng vườn. Mỗi khi trò chuyện, ông luôn nở nụ cười hiền hậu, chân chất của người nông dân miền núi, nhưng trong ánh mắt vẫn toát lên sự tự tin, quyết đoán của người từng trải, dám nghĩ, dám làm.

Ở tuổi 65, ông vẫn giữ được phong thái đĩnh đạc, khoẻ khoắn và tinh thần lao động hăng say. Sự khảng khái, bền bỉ cùng tình yêu với mảnh đất quê hương đã trở thành nguồn động lực để ông không ngừng vun đắp, phát triển mô hình kinh tế gia đình ngay trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng này.

Nhưng ít ai biết rằng, để có khu vườn trù phú như hôm nay, ông Bằng đã trải qua cả một hành trình dài với nhiều trăn trở, tìm tòi và không ít lần đối mặt với thất bại. Trước khi trở thành một nông dân đúng nghĩa, ông từng có nhiều năm công tác trong bộ máy chính quyền cơ sở. Ông nguyên là Phó Chủ tịch UBND xã, kiêm Trưởng Công an xã; sau đó được tín nhiệm giữ chức Chủ tịch Hội Nông dân xã Trường Hà, huyện Hà Quảng (trước đây) cho đến khi nghỉ chế độ vào tháng 7/2015.

Chính những năm tháng gắn bó với công tác hội đã mở ra cho ông nhiều cơ hội học hỏi. Qua các chuyến tham quan, khảo sát thực tế trong và ngoài tỉnh, ông được tiếp cận nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, từ đó tích luỹ thêm kiến thức và kinh nghiệm sản xuất.

Nhờ sự cần cù, tỉ mỉ trong từng khâu chăm sóc, vườn cây ăn quả của ông Nông Thanh Bằng, xóm Pác Bó, xã Trường Hà phát triển tốt, ít sâu bệnh, sản phẩm đạt chất lượng cao. Ảnh Quốc Sơn

Bên gốc cây mận toả bóng râm, đôi tay vẫn thoăn thoắt nhặt bỏ những chiếc lá khô trên cành sai trĩu quả, ông Bằng nhớ lại: “Làm công tác hội, mình có điều kiện đi nhiều nơi, tiếp xúc trực tiếp với nhiều mô hình kinh tế. Thấy bà con ở các địa phương biết khai thác lợi thế về đất đai, khí hậu để phát triển sản xuất rất hiệu quả. Trở về, tôi luôn trăn trở với câu hỏi: Tại sao mình không tận dụng diện tích đất đồi của gia đình? Nơi đây có nguồn nước đầu nguồn dồi dào, địa hình thoai thoải, khí hậu ôn hoà và đặc biệt nằm trong vùng lõi của Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, nơi có đông du khách đến tham quan. Nếu biết cách đầu tư, chắc chắn sẽ mang lại giá trị kinh tế cao”.

Những suy nghĩ ấy ngày càng thôi thúc ông không ngừng tìm tòi, học hỏi và quyết tâm làm kinh tế ngay trên chính mảnh đất quê hương. Tuy nhiên con đường khởi nghiệp nông nghiệp của ông không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Năm 2000, khi địa phương triển khai dự án trồng đào cảnh của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ông là một trong những hộ tiên phong tham gia. Với niềm tin vào một hướng đi mới, vừa góp phần tạo cảnh quan cho khu di tích, vừa phát triển kinh tế gia đình, ông mạnh dạn trồng 400 cây đào cảnh trên diện tích khoảng 1 ha vườn đồi.

Để cây sinh trưởng tốt, ông đã dành nhiều thời gian, tâm huyết cho việc chăm sóc, từ làm cỏ, bón phân đến tạo tán, tỉa cành. Theo ông, riêng chi phí phân bón hàng năm đã lên tới hơn 10 triệu đồng. Thế nhưng thực tế lại không như kỳ vọng. Sau 5 năm dồn toàn bộ công sức đầu tư, cây đào sinh trưởng kém, thường xuyên bị sâu bệnh hại, tỷ lệ ra hoa thấp, chất lượng sản phẩm không đáp ứng nhu cầu thị trường. Nhắc lại quãng thời gian ấy, ông Bằng không giấu được sự tiếc nuối: “Việc trồng đào cảnh với mong muốn phát triển kinh tế gia đình coi như thất bại”.

Tuy nhiên, thất bại không làm ông chùn bước. Trái lại, nó trở thành động lực để ông nhìn nhận lại cách làm và tìm kiếm hướng đi phù hợp hơn, Ông chia sẻ: “Nhiều người khi đó khuyên tôi nên bỏ cuộc hoặc giữ nguyên hiện trạng để tránh rủi ro. Nhưng tôi nghĩ đã làm nông nghiệp thì phải chấp nhận có lúc thành công, có lúc thất bại. Điều quan trọng là không được nản chí mà phải rút ra bài học từ những lần vấp ngã để tiếp tục đi lên. Chính vì vậy, tôi quyết định tìm một hướng đi mới phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình và địa phương”.

Ở tuổi 65, ông Nông Thanh Bằng, xóm Pác Bó, xã Trường Hà vẫn đam mê phát triển kinh tế với mô hình trồng cây ăn quả, chăn nuôi gà thả vườn và nuôi ong lấy mật mang lại hiệu quả cao. Ảnh Quốc Sơn

Kiên trì vượt khó để thành công

Sau những chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm tại nhiều mô hình hiệu quả, ông Bằng nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương rất phù hợp để phát triển các loại cây ăn quả. Ý tưởng cải tạo toàn bộ diện tích đất đồi để xây dựng mô hình kinh tế tổng hợp dần được hình thành trong ông.

Năm 2005, ông bắt tay vào cải tạo 1,3 ha đất đồi. Gần hai năm sau đó, ông dành toàn bộ tâm huyết và công sức để san gạt, đào hố, bón phân, trồng cây và xây dựng hệ thống chăm sóc cây trồng. Đồng thời, ông đầu tư 70 triệu đồng để mua các loại giống cây mận tam hoa, mận cơm, cam bản địa, quýt hôi Hà Trì, bưởi da xanh, hồng không hạt, mít Thái Lan. Trên diện tích này, ông trồng 240 cây mận tam hoa và mận cơm, 30 cây quýt, 30 cây cam, 40 cây bưởi, 50 cây hồng không hạt và 60 cây mít Thái. Ông còn phát triển chăn nuôi với hơn 70 con gà sống thiến thả vườn và 12 thùng ong lấy mật.

Theo ông Bằng, việc kết hợp trồng trọt với chăn nuôi tạo nên mô hình sản xuất mang lại giá trị thiết thực. Phân gà sau khi được xử lý trở thành nguồn phân bón hữu cơ cho cây trồng; hoa từ các cây ăn quả là nguồn thức ăn tự nhiên cho đàn ong; ngược lại, ong giúp thụ phấn, tăng tỷ lệ đậu quả và nâng cao năng suất cây trồng. Nhờ đó, mô hình vừa tiết kiệm chi phí sản xuất, vừa tạo ra sản phẩm sạch, chất lượng.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng mô hình không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong những năm đầu, ông không ít lần đối mặt với những khó khăn do sâu bệnh gây hại, cây ra hoa nhưng không đậu quả hoặc sinh trưởng kém. Dẫu vậy, ông vẫn kiên trì theo đuổi mục tiêu, không ngừng học hỏi, áp dụng kỹ thuật và tìm hiểu đặc tính từng loại cây để có phương pháp chăm sóc phù hợp.

Sự nỗ lực cuối cùng cũng được đền đáp, những lứa quả đầu tiên bắt đầu cho thu hoạch. Từ năm 2014 đến nay, mô hình đã mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình ông nhờ đa dạng về sản phẩm. Từ các cây ăn quả, đàn gà thả vườn và mật ong, mỗi năm cho gia đình ông doanh thu khoảng 150 triệu đồng. Sau khi trừ các chi phí sản xuất, lợi nhuận thu về khoảng 100 triệu đồng.

Dẫn chúng tôi đi thăm khu vườn xanh tốt, ông chia sẻ những kinh nghiệm sau nhiều năm gắn bó với nghề. Từ khâu chọn giống, cải tạo đất, làm cỏ, vệ sinh vườn đến bón phân hữu cơ, cắt tỉa cành và phòng trừ sâu bệnh đều được ông thực hiện đúng quy trình kỹ thuật. Ông cho rằng: “Muốn cây cho năng suất quả cao, chất lượng tốt, người trồng phải nắm rõ đặc tính sinh trưởng của từng loại để chăm sóc phù hợp. Đồng thời phải thường xuyên theo dõi, phát hiện sớm sâu bệnh hại và xử lý đúng kịp thời”.

Nhờ sự cần cù, tỉ mỉ trong từng khâu chăm sóc, vườn cây ăn quả của ông luôn phát triển xanh tốt, ít sâu bệnh, sản phẩm đạt chất lượng cao. Gia đình hầu như không phải mang sản phẩm ra chợ tiêu thụ. Do vườn nằm trong vùng lõi của khu di tích nên nhiều du khách khi đến tham quan thường ghé thăm, trực tiếp mua sản phẩm ngay tại vườn; các thương lái cũng chủ động tìm đến thu mua.

Không chỉ làm giàu cho gia đình, ông Bằng còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm sản xuất cho nhiều hộ dân trong xã. Những người đến tham quan mô hình đều được ông tận tình hướng dẫn kỹ thuật trồng cây, nuôi ong mật và chăn nuôi gà thả vườn. Ông luôn tâm niệm: “Thành công chỉ thật sự có ý nghĩa khi lan toả được tinh thần vượt khó và khát vọng vươn lên đến cộng đồng”.

Nhìn vườn cây ăn quả tươi tốt trải dài trên triền đồi hôm nay, đó là thành quả của cả một quá trình bền bỉ, dám nghĩ, dám làm và kiên trì vượt khó của người nông dân Nông Thanh Bằng. Trên quê hương cội nguồn cách mạng, ông Bằng đang viết tiếp câu chuyện đẹp về người nông dân trong thời kỳ mới - biết khai thác lợi thế của quê hương, mạnh dạn chuyển đổi sản xuất và làm giàu chính đáng trên chính mảnh đất của mình.