Các nước châu Phi được nhận định sẽ gặp nhiều khó khăn khi khối lượng thâm hụt thương mại với Trung Quốc vẫn ở mức cao

Trung Quốc vừa công bố chính sách miễn thuế đối với hàng nhập khẩu từ 53 quốc gia châu Phi có quan hệ ngoại giao, mở ra cơ hội tiếp cận thuận lợi hơn vào thị trường lớn thứ hai thế giới. Quyết định này được giới quan sát đánh giá là động thái chiến lược trong bối cảnh thương mại toàn cầu chịu nhiều sức ép bảo hộ. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng bức tranh thương mại Trung Quốc châu Phi vẫn còn nhiều bất cân xứng. Năm gần nhất, châu Phi ghi nhận mức thâm hụt thương mại với Trung Quốc lên tới 102 tỷ USD, tăng 64,5% so với năm trước đó. Nguyên nhân chính đến từ việc xuất khẩu của châu Phi vẫn chủ yếu là nguyên liệu thô như dầu mỏ, đồng, cobalt và quặng khoáng sản, trong khi nhập khẩu từ Trung Quốc tập trung vào các sản phẩm chế tạo có giá trị gia tăng cao như điện tử, máy móc, dệt may và phương tiện vận tải.

Theo các nhà phân tích, việc xóa bỏ thuế quan sẽ không tạo ra thay đổi lớn nếu cấu trúc xuất khẩu không chuyển dịch. Lợi ích thực sự chỉ xuất hiện khi các quốc gia châu Phi đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển các sản phẩm có giá trị cao như thực phẩm chế biến, thép thành phẩm hay hàng tiêu dùng mang thương hiệu riêng. Nếu không có nền tảng công nghiệp đủ mạnh, ưu đãi thuế chỉ mang tính cơ hội hơn là tạo ra chuyển đổi kinh tế thực chất. Thực tế, 33 quốc gia kém phát triển nhất ở châu Phi trước đây đã được hưởng chính sách miễn thuế tương tự từ Trung Quốc. Vì vậy, nhóm hưởng lợi lớn nhất trong lần mở rộng này được cho là khoảng 20 nền kinh tế thu nhập trung bình, bao gồm Nigeria, Kenya, Ai Cập và Nam Phi, những quốc gia từng chịu mức thuế có thể lên tới 25% đối với một số mặt hàng chế biến.

Tuy nhiên, các rào cản phi thuế quan vẫn là thách thức lớn. Chi phí logistics cao, hệ thống cảng thiếu hiệu quả, năng lực bảo quản lạnh hạn chế và tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt từ phía Trung Quốc khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận thị trường. Ngay cả khi đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, việc duy trì nguồn cung ổn định và năng lực tiếp thị trên các nền tảng thương mại điện tử lớn tại Trung Quốc vẫn là bài toán không dễ giải. Một số quốc gia châu Phi đang thúc đẩy chiến lược chuyển đổi mô hình xuất khẩu. Ghana và Ethiopia đã bày tỏ mong muốn giảm dần xuất khẩu nguyên liệu thô để tăng cường chế biến nội địa. Song, những nỗ lực này vẫn gặp trở ngại từ thiếu vốn, điện năng không ổn định, tắc nghẽn cảng biển và môi trường pháp lý chưa đồng bộ.

Lô hàng trái cây cao cấp từ Nam Phi mới cập cảng Trung Quốc đầu năm âm lịch vừa qua đánh dấu bước khởi đầu cho thoả thuận thuế quan 0%

Ở chiều ngược lại, chính sách miễn thuế của Trung Quốc cũng được xem là đòn bẩy giúp các nước châu Phi có thêm lợi thế đàm phán với các đối tác phương Tây. Một số chuyên gia cho rằng điều này có thể thúc đẩy Mỹ và châu Âu điều chỉnh các chương trình ưu đãi thương mại để duy trì sức hút với châu lục này.

Giới phân tích nhận định, hiệu quả của chính sách mới sẽ phụ thuộc vào cách các quốc gia châu Phi tận dụng khoảng thời gian ưu đãi để cải thiện năng lực sản xuất, đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu và đầu tư vào hạ tầng công nghiệp. Nếu thực hiện đồng bộ các cải cách, cơ hội gia tăng xuất khẩu và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở nên rõ ràng hơn.