Đề án tập trung vào nâng cấp và sửa chữa 105 công trình thủy lợi nhằm cải thiện năng suất nông nghiệp và bảo vệ nguồn nước tưới cho Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo đề án, dựa trên cơ sở Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2021 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 của Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với Phương án phát triển thủy lợi đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, Đề án tập trung vào việc phát triển thủy lợi nhỏ và thủy lợi nội đồng để cải thiện năng suất nông nghiệp và bảo vệ nguồn nước tưới cho đô thị mở rộng. Trong giai đoạn tới, có kế hoạch nạo vét, nâng cấp và sửa chữa 105 công trình thủy lợi hiện có, với tổng diện tích phục vụ 3.416 ha, tập trung chủ yếu ở ba vùng ven sông Sài Gòn.

Để giải quyết các thách thức về nguồn nước và hạn chế biến đổi khí hậu tại Thành phố Hồ Chí Minh, Đề án đã đưa ra những giải pháp cụ thể cho từng vùng. Vùng đầu tiên, gồm các xã ven sông Sài Gòn của huyện Củ Chi và xã Nhị Bình của huyện Hóc Môn, tập trung vào nạo vét các kênh, rạch và nâng cấp các công trình kiểm soát triều (68 công trình). Đồng thời, việc cải thiện mạng lưới giao thông nông thôn sẽ đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và đáp ứng yêu cầu phòng chống ngập úng.

Vùng thứ hai, gồm các xã bị nhiễm phèn và xâm nhập mặn của huyện Bình Chánh và Hóc Môn, sẽ được tập trung vào việc nâng cấp và sửa chữa hệ thống cống ngăn mặn, nạo vét các kênh tưới và xây dựng các ao trữ nước nội đồng (21 công trình). Điều này nhằm đảm bảo nguồn cấp nước ổn định trong các mùa khô và giảm thiểu tác động của phèn và xâm nhập mặn đối với sản xuất nông nghiệp.

Vùng thứ ba, các xã nước lợ, mặn của huyện Cần Giờ, sẽ tập trung vào việc nạo vét hệ thống kênh, rạch để cung cấp nguồn nước cho nuôi trồng thủy sản và làm muối, đồng thời sửa chữa hệ thống cống ngăn triều và gia cố bờ kênh, rạch để ngăn chặn sạt lở và bảo vệ cơ sở hạ tầng thủy lợi (16 công trình, tổng diện tích phục vụ 692 ha).

Tình trạng hạ tầng thủy lợi tại Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, trong đó có sự xuống cấp và hạn chế về khả năng đáp ứng nhu cầu nước cho sản xuất nông nghiệp và đời sống sinh hoạt của người dân. Đề án phát triển thủy lợi nhằm cải thiện tình trạng này không chỉ tập trung vào việc nâng cấp và sửa chữa hạ tầng hiện có mà còn đề xuất những giải pháp để gia tăng sức chứa và hiệu quả sử dụng nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Đề án đánh giá rằng, hiện nay, các công trình thủy lợi chủ yếu dựa vào các kênh đất và hầu hết đã trải qua quá trình sử dụng lâu năm, gặp phải những vấn đề như sụp, lún, bồi lắng và tắc nghẽn, gây ra nhiều khó khăn cho việc điều tiết nước và ngăn ngừa lũ lụt. Sự thiếu nhận thức và sự quan tâm chưa đầy đủ đối với việc duy trì và bảo dưỡng các công trình này cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

Một vấn đề nữa là sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp và khu dân cư tự phát, khiến cho các công trình thủy lợi thường bị san lấp, lấn chiếm hoặc vi phạm hành lang bảo vệ. Điều này càng làm gia tăng áp lực lên hệ thống thủy lợi và gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng.

Với những thách thức và vấn đề này, việc triển khai Đề án phát triển thủy lợi không chỉ đơn thuần là nâng cao năng lực hạ tầng mà còn là một quy trình phải được thực hiện đồng bộ, kết hợp với các biện pháp giáo dục, nâng cao nhận thức và sự chấp nhận của cộng đồng để đảm bảo sự bền vững và hiệu quả trong lâu dài.

Đến thời điểm hiện tại, ngành Thủy lợi Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc xây dựng và phát triển hệ thống công trình thủy lợi. Với khoảng 45 hệ thống công trình thủy lợi và hơn 2.000km đê bao, bờ bao ven các sông kênh và rạch, cùng với hơn 900 công trình phụ trợ như cống, đập, trạm bơm và khoảng 600 hạng mục công trình bờ bao phòng chống triều cường, hệ thống này đã có sự đầu tư mạnh mẽ và liên tục qua các năm.

Các công trình này không chỉ đáp ứng nhu cầu tưới tiêu, xổ phèn và ngăn mặn cho khoảng 55.000ha đất sản xuất nông nghiệp, mà còn có vai trò quan trọng trong việc ngăn lũ, kiểm soát triều và chống ngập úng cho khoảng 70.000ha diện tích khác. Các khu vực chính mà các công trình này tập trung đầu tư bao gồm thành phố Thủ Đức, các quận như Quận 12 và Gò Vấp, cùng với các huyện như Củ Chi, Bình Chánh, Hóc Môn và Cần Giờ.

Ngoài ra, công trình thủy lợi nhỏ và thủy lợi nội đồng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cũng đóng góp không nhỏ với tổng cộng 1.306 công trình. Trong đó, các kênh và bờ bao chiếm số lượng lớn, với hơn 1.052 công trình và tổng chiều dài lên đến 853.710m, phục vụ diện tích hơn 27.378ha. Đồng thời, hệ thống cống các loại cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triều và tưới tiêu cho hơn 23.954ha.

Những nỗ lực này đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống cộng đồng, đồng thời đáp ứng được một phần lớn các yêu cầu về quản lý và sử dụng nguồn nước hiệu quả tại Thành phố Hồ Chí Minh.