Nông dân giảm nghèo bền vững và làm giàu từ cây thuốc lá

Một số diện tích thuốc lá trồng sớm phát triển tốt.

Cây trồng giúp nông dân làm giàu

Chúng tôi đến xã biên giới Cần Yên – nơi đang phát triển mạnh mẽ phong trào trồng thuốc lá. Những ngày này, Cần Yên nhộn nhịp chẳng khác nào một công trường lớn. Ở các xóm vùng đồng như Quang Trung 1, Quang Trung 2, Dẻ Gà, Bản Ngẳm..., đâu đâu cũng bắt gặp màu xanh non mơn mởn của những luống thuốc lá vươn lên thẳng tắp. Những thửa ruộng trồng ngô, khoai lang vốn cằn cỗi năm nào nay đã được thay thế bằng hàng chục ha cây thuốc lá, mang lại diện mạo mới và sức sống mới cho vùng đất này.

Gặp anh Hoàng Văn Việt, xóm Quang Trung 1, khi anh đang chỉ đạo nhóm lao động vun luống, đặt bầu thuốc lá. Lau vội mồ hôi trên trán, anh Việt chia sẻ: “Mọi năm, sau Tết bà con mới ra đồng trồng thuốc lá. Nhưng năm nay, ngay từ tháng 11 âm lịch, cả xóm đã tấp nập sản xuất. So với nông lịch, thời điểm xuống giống sớm hơn khoảng 20 ngày”.

Lý giải về việc này, nhiều người dân cho biết nguyên nhân sâu xa xuất phát từ thiên tai. Thời gian qua, sản xuất nông nghiệp của tỉnh Cao Bằng bị ảnh hưởng nặng nề bởi mưa lũ, khiến nhiều diện tích hoa màu bị mất trắng. Để bù đắp thiệt hại, người dân chủ động triển khai trồng thuốc lá nhằm kịp thời vụ và ổn định sản xuất và thu nhập.

Bước vào năm thứ 3 gắn bó với cây thuốc lá, năm nay anh Việt quyết định thuê thêm đất của bà con trong xóm để mở rộng diện tích sản xuất lên 4 ha, trồng 7 vạn cây. Theo anh Việt, nếu chỉ sản xuất nhỏ lẻ thì khó có thể làm giàu. Năm ngoái, anh trồng 4 vạn cây, trừ chi phí thu về 200 triệu đồng.

Xã Nam Tuấn là địa phương có diện tích trồng thuốc lá lớn của tỉnh Cao Bằng, với diện tích 2.000 ha. Anh Hoàng Văn Vĩnh, xóm Đông Giang 1, là một trong những điển hình về phát triển kinh tế từ cây thuốc lá tại địa phương. Hiện anh Vĩnh canh tác khoảng 2 ha thuốc lá, trong đó hơn 1 ha là diện tích anh mượn lại của các hộ trong xóm có hoàn cảnh neo đơn hoặc không có nhu cầu sản xuất vụ đông.

Sau khi thu hoạch thuốc lá, anh Vĩnh có trách nhiệm cày bừa, cải tạo đất và cấy lúa trả lại ruộng cho các hộ. Nhờ cách làm này, anh vừa mở rộng quy mô sản xuất, vừa hỗ trợ các hộ gia đình khác trong xóm. Vụ đông xuân năm 2024, anh Vĩnh thu hoạch hơn 10 tấn thuốc lá sấy khô, với giá bán trung bình 65.000 đồng/kg, anh thu về hơn 650 triệu đồng.

Nhiều hộ dân đầu tư lò sấy bức nhiệt, giúp lá thuốc đảm bảo chất lượng, tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện với môi trường.

Một trong những bước tiến lớn nhất của vụ thuốc lá năm nay không chỉ thể hiện ở diện tích gieo trồng được mở rộng - dự kiến toàn tỉnh trồng trên 6.400 ha, mà còn nằm ở việc khoa học - công nghệ đã được nông dân ứng dụng sâu vào khâu sản xuất. Câu chuyện của anh Hoàng Văn Việt ở xã Cần Yên là một minh chứng. Không chỉ mở rộng quy mô sản xuất, anh còn là người tiên phong áp dụng công nghệ sấy mới với hệ thống lò sấy bức nhiệt (bơm nhiệt).

Dẫn chúng tôi đi tham quan hệ thống lò sấy hiện đại vừa được đầu tư, anh Việt không giấu được sự hào hứng chia sẻ: "Trước đây sấy lá thuốc lá bằng lò củi truyền thống rất vất vả, phải canh lửa suốt ngày đêm, khói bụi mù mịt mà chất lượng thuốc không đồng đều. Giờ đây, tôi lắp đặt hệ thống lò đốt hai ngăn tuần hoàn, dùng máy bơm nhiệt để tự động kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm, hiệu quả cao hơn hẳn”.

Lò sấy bức nhiệt là giải pháp công nghệ tiên tiến, sử dụng khí nóng điều khiển thông minh, giúp lá thuốc giữ được màu vàng sáng tự nhiên, bảo toàn chất lượng sản phẩm, tiết kiệm nhiên liệu và đặc biệt thân thiện với môi trường. "Mỗi lò sấy cho ra 7 tạ lá thuốc lá khô, chất lượng đồng đều. Đầu tư lò sấy bức nhiệt ban đầu tuy tốn kém hơn, nhưng về lâu dài thì có lợi”, anh Việt khẳng định. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ từ Công ty TNHH Sản xuất thương mại và dịch vụ Trần Minh - đơn vị đầu tư tại xã Cần Yên, với gói phân bón trị giá 70 triệu đồng theo phương thức trả chậm cũng là đòn bẩy quan trọng giúp anh Việt mạnh dạn áp dụng công nghệ mới.

Không chỉ đổi mới ở khâu sấy, quy trình canh tác cũng được chuẩn hoá một cách bài bản. Bà Hoàng Thị Kiều, xóm Nà Sả, xã Hà Quảng, dù chỉ trồng 1 vạn cây (tương đương 6.000 m²) nhưng lại rất tuân thủ nghiêm ngặt trong kỹ thuật. “Trước đây, vì ham nhiều, tôi trồng hai hàng cây trên một luống. Cây chen chúc nên lá mỏng, sâu bệnh nhiều, bán chủ yếu bị xếp loại 2, loại 3. Giờ làm theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, chỉ trồng hàng đơn, cây nào cũng to khỏe, lá dày. Sản lượng chỉ khoảng 2,2 tấn nhưng chủ yếu là hàng loại 1, loại 2, bán được giá cao. Trừ chi phí lãi 40 triệu đồng”, bà Kiều chia sẻ sau 7 năm gắn bó với cây thuốc lá.

Cán bộ Chi nhánh Công ty TNHH một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng hướng dẫn người dân xuống giống thuốc lá đúng qui trình kỹ thuật.

Vai trò của doanh nghiệp đầu tư

Để phát triển bền vững vùng nguyên liệu thuốc lá, sự tham gia đầu tư và liên kết theo chuỗi giá trị của các doanh nghiệp giữ vai trò then chốt. Ông Kiều Văn Tuyển, Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng khẳng định: “Đến nay chưa có loại cây trồng nào có thể thay thế được cây thuốc lá về hiệu quả kinh tế cũng như khả năng góp phần giảm nghèo cho người dân địa phương”.

Tham gia liên kết, Chi nhánh Công ty TNHH một thành viên Viện Thuốc lá tại Cao Bằng không chỉ thu mua sản phẩm mà còn chuyển giao kỹ thuật, công nghệ. Ông Tuyển chia sẻ: "Để lai tạo ra giống mới như GL9, GL10, GL11 năng suất cao đang trồng đại trà hiện nay, Viện Thuốc lá phải mất 5 - 10 năm nghiên cứu. Giống phải chịu được sâu bệnh, năng suất phải đạt 3 tấn/ha ở vùng thâm canh”.

Chi nhánh hiện đang liên kết với 2.000 hộ dân trồng thuốc lá trên diện tích 1.092 ha. Doanh nghiệp thực hiện ứng trước giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hỗ trợ tiền cải tạo lò sấy, hiện đã hỗ trợ hơn 15,6 tỷ đồng cho bà. Nông dân phải cam kết không bán sản phẩm ra ngoài.

"Sự cam kết tạo ra vùng nguyên liệu ổn định, sản phẩm có chất lượng. Mỗi năm Chi nhánh cung cấp 400 tấn nguyên liệu thuốc lá chất lượng cao cho các nhà máy thuốc lá Thăng Long, Sài Gòn..., góp phần giảm nhập khẩu nguyên liệu thuốc lá từ nước ngoài," ông Tuyển cho biết.

Tranh thủ thời tiết thuận lợi mưa phùn, đất ẩm, người dân ra đồng trồng thuốc lá.

Đặc biệt, dự án "Thuốc lá chất lượng cao" với 412 hộ tham gia trồng trên diện tích hơn 135 ha đang được nhân rộng. Nông dân tham gia dự án được hỗ trợ 6 triệu đồng/hộ để đầu tư lò sấy, nếu tuân thủ đúng các cam kết về kỹ thuật từ các khâu vườn ươm, trồng, sấy thì các hộ sẽ được hỗ trợ 6.000 đồng/kg phân bón. Đây chính là động lực để người dân thay đổi tập quán canh tác.

Trong qua trình sản xuất, vai trò của các cán bộ kỹ thuật trở nên quân trọng, giúp nông dân áp dụng đúng kỹ thuật canh tác từ khâu làm đất, xuống giống, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại đến khâu thu hoạch, sấy đảm bảo đạt chất lượng sản phẩm. Ông Nông Đình Tuân Chi nhánh Viện Thuốc khuyến cáo: “Để cây thuốc lá sinh trưởng tốt, năng suất cao, bà con cần chú ý khâu lên luống. Đỉnh luống phải cao 20 – 30 cm so với chân luống để thoát nước, tránh ngập úng khi có mưa. Khoảng cách hốc phải đạt 55 – 60 cm để cây đủ không gian phát triển”.

Cây thuốc lá nay đã thực sự trở thành cây chủ lực cho nông dân giảm nghèo bền vững và làm giàu trên vùng đất khó. Với tổng giá trị sản xuất toàn tỉnh Cao Bằng đạt hơn 170 tỷ đồng/năm, cây thuốc lá đang khẳng định vị thế trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn của địa phương.