Mô hình trồng cây ăn quả đặc sản địa phương của gia đình ông Mông Văn Quốc, xóm Bản Chuồng, xã Xuân Trường cho hiệu quả kinh tế cao. Ảnh Quốc Sơn

Mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Những ngày giữa tháng Sáu, khi các vườn cây ăn quả bước vào mùa thu hoạch, chúng tôi có dịp đến thăm mô hình phát triển kinh tế của gia đình ông Mông Văn Quốc ở Bản Chuồng, xã Xuân Trường. Con đường nhỏ dẫn vào khu vườn được phủ xanh bởi những hàng cây đang mùa sai trĩu quả. Những trái lê căng mọng đung đưa trên cành, báo hiệu một vụ mùa bội thu. Cách đó không xa, vườn mận máu cũng đang vào độ chín rộ với sắc đỏ tím đặc trưng. Khung cảnh trù phú, đầy sức sống ấy là thành quả của nhiều năm lao động cần cù, kiên trì cùng ý chí quyết tâm vươn lên làm giàu trên chính mảnh đất quê hương của gia đình ông Quốc.

Dẫn chúng tôi đi giữa vườn lê rộng lớn, ông Quốc gây ấn tượng bởi dáng người rắn rỏi, bước đi nhanh nhẹn, nước da sạm nắng của một người nông dân miền núi. Trên gương mặt luôn hiện rõ nụ cười hiền hậu, chất phác. Trong câu chuyện chân tình, mộc mạc, ông chia sẻ về hành trình khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế gia đình.

Ông Quốc tâm sự: “Xã Xuân Trường có khí hậu trong lành, mát mẻ, đất đai phù hợp với nhiều loại cây đặc sản. Đặc biệt, các xóm vùng đồng của xã có nguồn nước dồi dào nên rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Nếu biết tận dụng tốt điều kiện tự nhiên thì bà con hoàn toàn có thể nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế gia đình. Chính vì vậy, tôi đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng để phát triển kinh tế”.

Trước khi phát triển mô hình cây ăn quả, gia đình ông Quốc nhiều năm duy trì canh tác 1 ha lúa nếp hương - giống lúa đặc sản nổi tiếng của địa phương. Nhờ áp dụng đúng kỹ thuật sản xuất, năng suất bình quân đạt khoảng 43 tạ/ha. Với giá bán gạo nếp hương hiện nay từ 45 nghìn - 50 nghìn đồng/kg, mỗi năm gia đình ông thu về gần 80 triệu đồng, sau khi trừ chi phí sản xuất.

Theo ông Quốc, để giữ được chất lượng đặc trưng của lúa nếp hương, toàn bộ quá trình chăm sóc phải sử dụng phân chuồng và thu hoạch thủ công bằng cách cắt từng bông lúa. Nếu sử dụng phân hoá học, thuốc bảo vệ thực vật hay chất bảo quản, hương vị đặc trưng của gạo sẽ bị ảnh hưởng. Giá trị của lúa nếp hương không chỉ nằm ở năng suất mà còn ở chất lượng vượt trội. Khi nấu chín, cơm nếp có độ dẻo cao, vị ngọt đậm đà cùng hương thơm tự nhiên đặc trưng mà ít giống lúa nếp nào có được. Nhờ đó, sản phẩm luôn được thị trường ưa chuộng và duy trì giá bán ổn định.

Không dừng lại ở cây lúa nếp hương truyền thống, ông Quốc luôn trăn trở tìm hướng nâng cao giá trị sản xuất trên diện tích đất canh tác của gia đình. Năm 2020, nhận thấy một phần diện tích đất trồng lúa tẻ cho hiệu quả kinh tế thấp, giá trị sản xuất chỉ đạt khoảng 3 triệu đồng mỗi năm, ông quyết định chuyển đổi sang trồng các loại cây ăn quả đặc sản địa phương.

Để thực hiện ý tưởng, ban đầu, ông đầu tư gần 5 triệu đồng mua 150 cây lê giống VH6 và lê vàng bản địa. Đồng thời, gia đình tham gia dự án phát triển cây ăn quả của địa phương, trồng thêm 50 cây mận máu giống bản địa.

Những năm đầu, ông dành nhiều thời gian học hỏi kinh nghiệm, tìm hiểu kỹ thuật trồng, chăm sóc cây ăn quả. Từ khâu làm đất, chọn cây giống khoẻ mạnh, bón phân, tỉa cành, tạo tán đến phòng trừ sâu bệnh đều được ông thực hiện cẩn thận. Chính sự đầu tư bài bản đã tạo nền tảng để cây sinh trưởng, phát triển tốt và cho năng suất ổn định.

Đến nay, 150 cây lê của gia đình cho thu hoạch bình quân từ 3 - 4 tấn quả mỗi năm. Với giá bán trung bình 40 nghìn đồng/kg, riêng cây lê đem lại doanh thu khoảng 130 triệu đồng/năm. Đối với 50 cây mận máu cho sản lượng khoảng 2 tạ quả mỗi năm, đem về trên 10 triệu đồng. Tổng doanh thu từ cây lê và mận máu đạt khoảng 140 triệu đồng mỗi năm.

Ông Quốc cho biết: “So với việc tiếp tục trồng lúa trên cùng diện tích đất trước đây, mô hình chuyển đổi sang trồng cây ăn quả đặc sản địa phương cho giá trị kinh tế cao hơn nhiều”.

Không chỉ nâng cao thu nhập cho gia đình, mô hình kinh tế của gia đình ông Quốc còn là kết quả của việc mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác tốt tiềm năng, lợi thế sẵn có của địa phương. Đây là hướng đi triển vọng để người dân từng bước nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Gia đình ông Mông Văn Quốc, xóm Bản Chuồng, xã Xuân Trường trồng 1 ha lúa nếp hương, trừ chi phí sản xuất, mỗi năm thu lợi gần 80 triệu đồng. Ảnh Quốc Sơn

Kiên trì, tận tâm – chìa khoá dẫn đến thành công

Theo ông Quốc, để cây trồng cho năng suất và chất lượng cao, yếu tố quan trọng chính là sự kiên trì, tận tâm của người sản xuất. Ông chia sẻ: “Tôi luôn xác định phải dành toàn tâm, toàn lực cho việc chăm sóc cây trồng. Mỗi loại cây đều có đặc tính sinh trưởng riêng, vì vậy người trồng phải nắm vững kỹ thuật canh tác thích hợp thì mới đạt hiệu quả cao”.

Trong quá trình sản xuất, gia đình ông luôn chú trọng áp dụng các biện pháp canh tác an toàn, phù hợp với từng loại cây trồng. Đối với lúa nếp hương, gia đình chọn giống tốt, gieo cấy đúng thời vụ và chăm sóc theo quy trình phù hợp. Đặc biệt, chỉ sử dụng phân chuồng và tuyệt đối không dùng phân hoá học, thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ đó, hạt gạo nếp hương luôn giữ được độ dẻo, vị ngọt cùng hương thơm đặc trưng riêng có.

Không chỉ thành công với cây lúa, ông Quốc còn dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển các loại cây ăn quả đặc sản của địa phương. Với cây lê, ông thường xuyên cắt tỉa, tạo tán hợp lý để cây thông thoáng, hấp thụ ánh sáng tốt và sinh trưởng khoẻ. Nhờ được chăm sóc đúng kỹ thuật, quả lê khi chín có vị ngọt thanh, thịt giòn, mọng nước và hương thơm dễ chịu. Đầu năm 2026, sản phẩm lê của gia đình ông được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Đối với cây mận máu, việc chăm sóc cũng được ông thực hiện tỉ mỉ. Những quả mận khi chín có màu đỏ tím sẫm đặc trưng, vị ngọt đậm, giòn và thơm hơn nhiều giống mận thông thường khác, trở thành sản phẩm được thị trường ưa chuộng.

Ông Quốc cho biết, khi cây trồng đã vào giai đoạn ổn định, việc chăm sóc không còn vất vả như trước. Hàng năm, cây lê và cây mận chủ yếu cần được cắt tỉa, làm cỏ và bón phân định kỳ khoảng hai lần. Đồng thời việc thường xuyên theo dõi sâu bệnh hại để phát hiện và xử lý kịp thời cũng là yếu tố quan trọng giúp duy trì năng suất. Nhờ áp dụng quy trình chăm sóc hợp lý nên chi phí đầu tư giảm đáng kể trong khi hiệu quả sản xuất vẫn đảm bảo. Hiện nay, nguồn thu từ lúa nếp hương, lê và mận máu đã trở thành nguồn thu nhập chính của gia đình, góp phần nâng cao đời sống và tạo điều kiện để gia đình tiếp tục đầu tư vào sản xuất.

Không chỉ tập trung phát triển kinh tế gia đình, ông Quốc còn là một trưởng xóm tận tâm, trách nhiệm và luôn hết lòng vì cộng đồng. Trên cương vị trưởng xóm Bản Chuồng, ông luôn gương mẫu tham gia các phong trào xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế và giữ gìn an ninh trật tự địa phương. Với uy tín và kinh nghiệm thực tiễn, ông thường xuyên vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Nhờ đó, nhiều hộ dân trong xóm đã đưa các loại cây đặc sản địa phương vào canh tác, từng bước nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Ông Quốc cho biết: “Hiện xóm Bản Chuồng có 104 hộ với 547 nhân khẩu, trong đó chỉ còn 8 hộ nghèo và 4 hộ cận nghèo”. Đây là kết quả của sự chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế và nâng cao đời sống của người dân địa phương.

Bên cạnh đó, ông còn tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng; tham gia bảo vệ an ninh trật tự và xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư.

Với tinh thần dám nghĩ, dám làm, biết khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương để phát triển kinh tế gia đình bền vững, đồng thời luôn tận tuỵ với công việc chung, ông Mông Văn Quốc là một điển hình trong phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng cộng đồng. Ông không chỉ góp phần làm giàu cho gia đình mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương, trở thành hình mẫu đẹp của một cán bộ cơ sở trong thời kỳ mới.