Ốc hương (tên khoa học: Babylonia areolata) là một loài động vật thân mềm nhuyễn thể.

Giá trị kinh tế cao, đầu ra ổn định

Ốc hương (tên khoa học: Babylonia areolata) là một loài động vật thân mềm nhuyễn thể thuộc họ Babyloniidae sống ở vùng biển nhiệt đới, được xem là một trong những loài hải sản có giá trị cao trên thị trường. Với hương vị thơm ngon, giàu dinh dưỡng cùng với hình dáng đẹp mắt, vì vậy loài động vật này đã và đang được ưa chuộng trên thị trường nội địa và cả quốc tế, đặc biệt là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản…

Trên thị trường hiện nay, giá bán ốc hương thương phẩm dao động từ 200.000 đến 400.000 đồng/kg, tùy theo kích cỡ và chất lượng. Trên mỗi hecta ao nuôi có thể thu lãi từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng nếu chăm sóc và quản lý tốt. Nhờ vậy, nghề nuôi ốc hương đã giúp nhiều hộ dân cải thiện cuộc sống, thoát nghèo, thậm chí vươn lên khá giả, bền vững.

Một số tỉnh ven biển như Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bến Tre, Cà Mau… đã xem đây là ngành nghề chủ lực trong chiến lược phát triển thủy sản bền vững. Nhiều hộ nuôi, doanh nghiệp và hợp tác xã cũng đã đầu tư vào quy trình nuôi khép kín, áp dụng kỹ thuật công nghệ nhằm tăng năng suất và giảm thiểu rủi ro môi trường.

Lợi ích xã hội và sinh kế

Bên cạnh giá trị kinh tế, nghề nuôi ốc hương còn mang lại nhiều lợi ích cho xã hội, tạo sinh kế cho người dân. Hàng nghìn lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên, đã và đang có thêm việc làm nhờ các công đoạn như thu gom giống, cho ăn, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế.

Mô hình nuôi ốc hương cũng đang góp phần tích cực trong việc hạn chế hiện tượng đánh bắt cạn kiệt, hướng người dân chuyển sang khai thác có trách nhiệm và bền vững hơn. Những vùng nuôi tập trung còn góp phần phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn như: điện, đường, nước, dịch vụ hậu cần thủy sản…

Nuôi ốc hương thường có quy mô nhỏ đến vừa, phù hợp với điều kiện kinh tế của các hộ dân và dễ dàng liên kết theo từng nhóm, tổ hợp tác. Chính sự gắn kết này đã tạo nên một cộng đồng nghề bền vững, tương trợ, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật.

Đầu tư ao nuôi và chuẩn bị nguồn nước để nuôi ốc hương.

Những nhọc nhằn ít ai biết đến

Tuy rằng nghề nuôi ốc hương đã và đang mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng theo đuổi nghề này không phải là con đường dễ đi. Đây là một nghề “khó nhằn” và tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy cơ.

Thứ nhất, ốc hương là loài nhuyễn thể mẫn cảm với môi trường. Chỉ cần thay đổi nhỏ về độ mặn, nhiệt độ hay ô nhiễm nguồn nước thì ốc có thể bỏ ăn, chậm lớn hoặc chết hàng loạt. Các đợt mưa lớn kéo dài, xâm nhập mặn bất thường hoặc dịch bệnh lạ đều có thể “xóa trắng” công sức hàng tháng trời.

Thứ hai, nguồn giống chất lượng vẫn là vấn đề đau đầu. Thực tế hiện nay, ốc hương giống tự nhiên ngày càng cạn kiệt, trong khi nguồn giống nhân tạo vẫn chưa thực sự ổn định. Người nuôi ốc hương thường hay dễ gặp tình trạng mua nhầm con giống kém chất lượng, nhiễm bệnh, dẫn đến hao hụt ngay từ đầu vụ.

Thứ ba, chi phí đầu tư khá cao. Từ việc chuẩn bị ao nuôi, mua giống, thức ăn (chủ yếu là thức ăn tươi sống như cá vụn, hàu, nghêu...), đến quản lý kỹ thuật đều cần vốn đầu tư lớn. Trong khi đó, việc tiếp cận tín dụng vẫn đang còn nhiều khó khăn. Điều này khiến cho nhiều người nuôi dễ bị tổn thương trước biến động thị trường.

Đặc biệt, nghề nuôi ốc hương đòi hỏi chăm sóc, kiểm tra tỉ mỉ và liên tục. Người nuôi phải canh con nước, kiểm tra độ pH, độ mặn hằng ngày, nên cho ốc ăn đúng giờ, đúng lượng và vớt bỏ thức ăn thừa, vệ sinh ao nuôi thường xuyên. Đây là công việc vất vả, đặc biệt vào mùa nắng nóng hay kể cả mùa mưa bão.

Nghề nuôi ốc hương đòi hỏi việc chăm sóc, kiểm tra tỉ mỉ và liên tục.

Người trong cuộc chia sẻ, hướng phát triển bền vững trong tương lai

Anh Công Thìn, một người nuôi ốc hương giống tại Đà Nẵng tâm sự: “Để nghề nuôi ốc hương phát triển bền vững, cần có sự phối hợp giữa người nuôi, nhà khoa học và chính quyền địa phương. Trước hết, cần đầu tư vào nghiên cứu, tìm hiểu, lựa chọn con giống chất lượng cao, sạch bệnh và thích nghi, chịu đựng tốt trong một số điều kiện khí hậu, môi trường thay đổi bất thường”.

Cần nghiên cứu, tìm hiểu, lựa chọn con giống chất lượng cao, sạch bệnh và thích nghi, chịu đựng tốt...

Anh V.M, một hộ nuôi ốc hương tại Tp Huế thì chia sẻ: “Việc khuyến khích áp dụng công nghệ cao vào sản xuất như hệ thống lọc tuần hoàn (RAS), kiểm soát nhiệt độ, nên cho ốc ăn đúng giờ, đúng lượng… hoặc tự động hóa chế độ cho ăn để giảm công lao động và rủi ro môi trường… Cùng với việc xây dựng chuỗi liên kết bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ, tạo sự gắn kết từ đơn vị nuôi đến các doanh nghiệp xuất khẩu, phát triển thương hiệu ốc hương Việt Nam cũng sẽ giúp người nuôi chủ động đầu ra, tránh bị ép giá. Đặc biệt, việc tăng cường đào tạo, chia sẻ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cũng là một yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu thất thoát, rủi ro”.

Nên cho ốc ăn đúng giờ, đúng lượng hoặc tự động hóa chế độ cho ăn.

Thực tế hiện nay, nghề nuôi ốc hương đang là một trong những hướng đi hiệu quả, đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế nông thôn ven biển. Tuy nhiên, đằng sau những lợi ích to lớn là sự đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và cả sự can trường của người nông dân. Vì vậy, muốn nghề nuôi ốc hương phát triển lâu dài, bền vững cần có sự hỗ trợ toàn diện về kỹ thuật, thị trường cũng như các chính sách pháp lý để bảo vệ thành quả và niềm tin của người nuôi trong hành trình gắn bó với con ốc hương tuy nhỏ nhưng đầy giá trị và tiềm năng nổi trội./.