Khoảng 1.200 loại hạt giống có thể được lai tạo tự nhiên đã và đang được cấp bằng sáng chế trên khắp châu Âu - Ảnh minh họa.

Ngành công nghiệp hạt giống châu Âu, vốn nổi tiếng với sự đa dạng hàng đầu thế giới, đang đứng trước một thách thức lớn của sự xâm lấn bằng sáng chế. Các công ty lớn đang lợi dụng kẽ hở pháp lý để bảo hộ các giống cây trồng mới, gây khó khăn cho các nhà lai tạo nhỏ và đe dọa sự đa dạng sinh học vốn có.

Mặc dù việc cấp bằng sáng chế cho thực vật là bất hợp pháp ở EU, các công ty lớn vẫn có thể bảo hộ các giống cây trồng mới bằng cách tuyên bố chúng là "cải tiến kỹ thuật". Điều này tạo ra một môi trường pháp lý không chắc chắn, khiến các nhà lai tạo quy mô nhỏ gặp khó khăn trong việc phát triển các giống cây trồng mới, ngay cả khi chúng sử dụng các phương pháp lai tạo truyền thống.

Hàng ngàn loại hạt giống đã được cấp bằng sáng chế ở châu Âu, chủ yếu thông qua Văn phòng Sáng chế châu Âu (EPO), cơ quan quản lý việc phê duyệt bằng sáng chế cho 39 quốc gia. Việc tập trung quyền kiểm soát hạt giống vào tay một số ít công ty lớn có thể dẫn đến giảm đa dạng di truyền, làm cho hệ thống thực phẩm dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu và dịch bệnh.

Việc phải né tránh các đặc điểm về hạt giống đã được cấp bằng sáng chế gây thêm khó khăn cho nông dân, nhưng cũng thúc đẩy tìm kiếm các giải pháp mới, đặc biệt là trong lĩnh vực canh tác thay thế. Canh tác thay thế không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn có thể giúp nông dân giảm sự phụ thuộc vào các giống cây trồng độc quyền. Ví dụ, ở Anh và xứ Wales, canh tác ngũ cốc, trái cây và rau hữu cơ có thể trực tiếp giảm lượng phát thải khí nhà kính xuống 20%, và khí thải từ chăn nuôi giảm khoảng 4%.

Chính sách nông nghiệp của EU đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nông dân. Chính sách Nông nghiệp Chung (CAP) là hạng mục lớn nhất trong ngân sách của EU, chiếm khoảng 33%. Cứ 7 năm một lần, các quốc gia EU đàm phán lại cách họ muốn hỗ trợ nông dân của mình. Các chủ trang trại cho biết tầm quan trọng cực kỳ của các khoản trợ cấp này, nhất là khi thời tiết khắc nghiệt.

Một số quốc gia châu Âu đã chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể của canh tác thay thế trong những năm gần đây. Ví dụ, ở Đức, số lượng trang trại hữu cơ đã tăng 11% lên khoảng 28.700 trong giai đoạn 2020-2023, chiếm khoảng 1/10 tổng số trang trại. Diện tích canh tác hữu cơ cũng tăng từ 1,6 triệu ha lên 1,85 triệu ha, chiếm 11,2% tổng diện tích nông nghiệp.

Tuy nhiên, để đảm bảo tương lai của ngành công nghiệp hạt giống và an ninh lương thực, cần có những hành động quyết liệt để bảo vệ quyền của các nhà lai tạo nhỏ và thúc đẩy sự đa dạng sinh học. Điều này bao gồm việc cải cách hệ thống cấp bằng sáng chế, tăng cường hỗ trợ cho nông nghiệp và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tầm quan trọng của hạt giống đa dạng.

Bảo vệ sự đa dạng sinh học trong ngành công nghiệp hạt giống không chỉ là trách nhiệm của các nhà hoạch định chính sách và nông dân mà còn là của mỗi chúng ta. Bằng cách lựa chọn các sản phẩm nông nghiệp và ủng hộ các nhà lai tạo nhỏ, chúng ta có thể góp phần xây dựng một hệ thống thực phẩm công bằng và an toàn hơn cho tương lai.

Sầu riêng: "Vua trái cây" hay "bom khí thải" tại Trung Quốc?

Đổi đời nhờ mô hình trang trại, gia trại

Kế hoạch cho nguồn lợi thủy sản