Hàng ngày ông Ngọc cùng các công nhân sẽ tiế hành thu hoạch rau má.

Ước mơ nâng tầm cây rau má xứ Thanh

Sinh ra và lớn trong một gia đình thuần nông tại Thanh Hóa, ông Lê Viết Ngọc, thôn, Phúc Gia, xã Thọ Long, tỉnh Thanh Hóa không còn xa lạ với cây rau má. Năm 2012, gia đình ông Ngọc thuê lại diện tích 3ha của xã Thọ Long để trông cây ăn trái và đào ao thả cá. Ban đầu thấy dưới khu vực tán cây có nhiều rau má mọc lên nên vợ chồng ông Ngọc chỉ cắt bán tươi cho thương lái với giá 15.000 - 20.000 đồng/kg.

Là người địa phương nên ông Ngọc nhanh chóng phát hiện cây rau má mọc ở khu vực này rất nhiều và sinh trưởng nhanh chóng. Vào chính vụ cây rau má phát triển nhanh, việc cắt bán tươi cho thương lái không kịp. Sau khi tìm hiểu, ông Ngọc nảy ra ý nghĩ tại sao không nghiền thành bột vừa bảo quản được lâu, vừa nâng giá trị của cây rau má địa phương.

Sau khi bàn bạc với vợ, năm 2019, ông Ngọc quyết định thành lập HTX cây trồng và vật nuôi Đồng Ngâu. Để HTX hoạt động có hiệu quả, ông Ngọc mạnh dạn vay vốn ngân hàng, đầu tư máy móc, trang thiết bị, xây dựng nhà xưởng...để sản xuất bột rau má. Ông Lê Viết Ngọc, Giám đốc HTX Đồng Ngâu cho biết: Sau năm 2018 tôi nhận thấy rau má có năng suất hơn những cây trồng khác, nên mở rộng diện tích vùng trồng. Giữa năm 2019 rau má lên nhiều, bán không hết gia đình tôi phải cắt bỏ. Tôi tính toán, nghiên cứu thị trường, xây dựng nhà xưởng, mua máy móc chế biến bột rau má.

Sau đấy công nhân sẽ phân loại, chọn lọc các loại rau bị hỏng bỏ đi, rau đạt tiêu chuẩn sẽ được rửa sạch sẽ trước khi cho vào lò sấy.

Thay vì chọn giống rau má lai, cho năng suất cao, ông Ngọc lại chọn loại rau má bản địa. Lý do ông Ngọc chọn rau má bản địa là vì rau có lá nhỏ, vị bùi, vị đắng nhẹ, mùi thơm đặc trưng.

Ráu má của HTX Đồng Ngâu được trồng hoàn toàn tự nhiên, không sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Để thay thế cho phân bón hóa học thường dùng trong nông nghiệp, ông Ngọc sử dụng chế phẩm vi sinh Tribi do Công TNHH Nông nghiệp Hoàng Gia sản xuất để bón cho rau, không sử dụng thuốc trừ cỏ, mà thuê lao động tại địa phương làm cỏ.

Rau má sẽ được tiệt trùng bằng tia UV trước khi đưa vào kho sấy lạnh.

Theo ông Ngọc cho tâm sự, những năm 1985, cây rau má nơi vùng đất Thọ Long trở thành cây cứu đói cho bà con nhân dân. Gia đình ông Ngọc khi ấy có 10 người, chủ yếu ăn cơm độn với sắn, ngô, khoai nhưng không đủ no. Để chống đói, cha mẹ ông Ngọc thường xuyên sai ra đồng cắt rau má về luộc ăn chống đói trong những mùa giáp hạt. Đó cũng là lý do ông Ngọc chọn cây rau má bản địa để phát triển sản phẩm cũng là hồi tưởng, nhắc lại những kỷ niệm của một thời còn đói nghèo.

Toàn bộ rau má được sấy lạnh trước khi xay thành bột.

Quy trình sản xuất bột rau má khép kín

Để đảm bảo chất lượng của các sản phẩm từ rau má xuất khẩu ra thị trường, quá trình sản xuất được khép kín, vệ sinh tuyệt đối. Từ khi thu hoạch rau đến công tác rửa rau, chọn lọc rau được công nhân làm cẩn thận. Sau công đoạn chọn lọc và rửa, công tác hấp sấy, nghiền và đóng gói được thực hiện hoàn toàn bằng máy trong khu vực phòng lạnh đã tiệt trùng tia UV, khử khuẩn.

Để đảm bảo nguồn nguyên liệu cho việc sản xuất, HTX Đồng Ngâu đã trồng hơn 1ha rau má. Ngoài ra, HTX Đồng Ngầu cũng liên kết với 15 hộ dân trong khu vực trồng được gần 2ha rau má nguyên liệu. HTX Đồng Ngâu đang tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động địa phương và hàng chục lao động trong vùng liên kết trồng nguyên liệu.

Các sản phẩm từ bột rau má của HTX Đồng Ngâu khi tung ra thị trường được nhiều người tiêu dùng đánh giá tích cực. Trước mắt, HTX Đồng Ngâu chủ đạo sản xuất 5 sản phẩm từ cây rau má, gồm: bột rau má nguyên vị, rau má đậu xanh, rau má hạt sen, rau má ngũ vị và trà rau má. Tới đây, để đáp ứng nhu cầu thị trường, HTX Đồng Ngâu sẽ tiếp tục nghiên cứu thêm một số sản phẩm có thể sản xuất từ cây rau má. Trong đó có sản phẩm bột rau má nguyên vị đã đạt OCOP 3 sao, đang xây dựng hai sản phẩm OCOP 4 sao. Doanh thu ước tính mỗi năm của HTX Đồng Ngâu đạt từ 5-6 tỷ.

Rau má sau khi được sấy lạnh khô sẽ được xay thành bột và đóng gói thành các sản phẩm.

Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Chí Thế - Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Long cho biết: Bột rau má Đồng Ngâu được công nhận sản phẩm OCOP tháng 3/2024. Hiện nay, HTX Đồng Ngâu đang hoạt động khá tốt, tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương và thu mua nguyên liệu cho vùng trồng gần 2ha.

“Chúng tôi sẽ định hướng các hộ dân trong khu vực có diện tích đất phù hợp với cây rau má để mở rộng vùng trồng, tạo thành các khu tập trung chuyên canh tác rau má để cung cấp nguyên liệu cho sản xuất bột rau má. Bên cạnh đó, HTX Đồng Ngâu cũng đang trong quá trình xây dựng sản phẩm bột rau má hạt sen và bột rau má đậu xanh thành sản phẩm OCOP 4 sao để nâng cao giá trị cây rau má bản địa”, ông Thế cho biết thêm.

Hiện HTX Đồng Ngâu đang có 5 sản phẩm được chế biến từ cây rau má.

Rau má, ngoài chế biến những món ăn truyền thống đã gắn bó lâu đời như một nét văn hóa của người Thanh Hóa thì nó còn được ví như "sâm của người xứ Thanh" vì sự dân dã, giàu dinh dưỡng. Trong cuộc sống hiện đại, việc chế biến rau má thành những mặt hàng tiện lợi nhưng vẫn giàu dinh dưỡng là việc rất cần thiết. Hơn nữa, những tác dụng thiết thực mà rau má mang lại được nhiều người tiêu dùng công nhận thì giá trị về mặt hàng hóa của rau má sẽ ngày được nâng cao.