Làng nghề Việt Nam - Trụ cột văn hóa kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

Quang cảnh Hội nghị sơ kết 6 năm thực hiện Nghị định 52/2018/NĐ-CP và 3 năm triển khai Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề.

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, sau 6 năm thực hiện Nghị định 52, tổng doanh thu từ ngành nghề nông thôn đạt hơn 376 nghìn tỷ đồng, tăng trên 200 nghìn tỷ đồng so với năm 2019. Cả nước hiện có 263 nghề truyền thống cùng 1.975 làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận, trong đó nhiều làng nghề đã được khôi phục, bảo tồn và phát triển mạnh mẽ.

Ngành nghề nông thôn hiện sử dụng trên 2,1 triệu lao động, tăng gần 800 nghìn người so với giai đoạn 2019, với thu nhập bình quân 4–5 triệu đồng/người/tháng. Đáng chú ý, nhóm sản phẩm thủ công mỹ nghệ chiếm tới 35% kim ngạch xuất khẩu hàng năm, vừa tạo giá trị kinh tế, vừa góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương đã chủ động gắn phát triển làng nghề với chương trình OCOP và du lịch cộng đồng, mở ra hướng đi mới trong khai thác giá trị văn hóa – kinh tế. Hơn 300 làng nghề được hỗ trợ xúc tiến thương mại, phát triển thương hiệu, đưa sản phẩm tham gia hội chợ trong và ngoài nước. Khoảng 27.000 lượt lao động đã được đào tạo, tập huấn nâng cao kỹ năng sản xuất, quản trị và thiết kế sản phẩm.

Đặc biệt, một số mô hình đã bước đầu ứng dụng công nghệ mới như lò nung khí sạch, sấy lạnh, xử lý môi trường tập trung và số hóa dữ liệu làng nghề. Đây là tiền đề quan trọng để tiến tới chuyển đổi số toàn diện trong phát triển ngành nghề nông thôn.

Các đại biểu tham quan, trao đổi về sản phẩm ngành nghề nông thôn, làng nghề truyền thống tại khu trưng bày bên lề hội nghị.

Tuy đạt nhiều kết quả tích cực, song các đại biểu tại hội nghị cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại: nguồn nguyên liệu tập trung còn hạn chế, quy trình công nhận làng nghề chưa đồng bộ, chính sách hỗ trợ nghệ nhân chưa đủ mạnh để thúc đẩy sáng tạo và đổi mới công nghệ.

Một số quy định trong Nghị định 52 không còn phù hợp với bối cảnh mới, đặc biệt là về hạ tầng, cơ sở dữ liệu số, tín dụng xanh và tiêu chí làng nghề bền vững. Hoạt động xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại quốc tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, nhiều sản phẩm OCOP và thủ công mỹ nghệ vẫn tiêu thụ chủ yếu trong nước.

Theo đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, thời gian tới sẽ kiến nghị Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định 52 với nhiều giải pháp đột phá: xây dựng vùng nguyên liệu gắn trực tiếp với làng nghề, có chính sách đãi ngộ nghệ nhân và thợ giỏi, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng khắt khe của thị trường quốc tế.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Võ Văn Hưng nhấn mạnh: ngành nghề nông thôn và làng nghề truyền thống không chỉ đóng góp kinh tế mà còn lưu giữ bản sắc văn hóa, hồn cốt của dân tộc. Ông khẳng định, để làng nghề trở thành trụ cột văn hóa – kinh tế trong phát triển nông thôn bền vững, cần “xanh hơn, số hơn, vươn xa hơn”.

Thứ trưởng đề nghị sớm chuẩn hóa quy trình công nhận làng nghề, gắn phát triển với tiêu chí kinh tế – môi trường – văn hóa – du lịch; xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, tuần hoàn; tăng cường quảng bá, kết nối thị trường; đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, chính sách đãi ngộ nghệ nhân và ươm tạo thế hệ kế cận.

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Nam Hưng, lãnh đạo UBND TP Đà Nẵng, cho biết thành phố hiện có 30 làng nghề, làng nghề truyền thống và 17 nghề truyền thống đang hoạt động, gắn liền với lịch sử và đời sống văn hóa của người dân địa phương.

Một số làng nghề tiêu biểu có thể kể đến như: làng đá mỹ nghệ Non Nước, làng đúc đồng Phước Kiều, gốm Thanh Hà, rau Trà Quế, tre dừa nứa Cẩm Thanh, nước mắm Cửa Khe… Đây không chỉ là kế sinh nhai mà còn là “thương hiệu văn hóa” của Đà Nẵng, có sức hút đặc biệt với du khách trong và ngoài nước.

Ông nhấn mạnh, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, ngành nghề và làng nghề Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng đầy thách thức. Do đó, việc nhận diện sớm, có chính sách đồng bộ và giải pháp thực chất sẽ là yếu tố quyết định để phát triển bền vững.

Hội nghị lần này không chỉ là dịp nhìn lại 6 năm triển khai chính sách, mà còn mở ra diễn đàn quan trọng để các bộ ngành, địa phương, hiệp hội, nghệ nhân và doanh nghiệp cùng nhau thảo luận, đề xuất giải pháp.

Với sự đồng lòng của Trung ương và địa phương, sự sáng tạo của nghệ nhân, cùng sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, ngành nghề nông thôn Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy thế mạnh, trở thành động lực xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống người dân và gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập./.