Cần thúc đẩy bảo hiểm nông nghiệp cho nông dân. Ảnh Minh họa

Chính sách có nhưng khó có người tham gia

Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp với hơn 70% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và phần lớn thu nhập phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, rủi ro thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu đang ngày càng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ nghiêm trọng.

Chỉ tính riêng năm 2025, Việt Nam tiếp tục gánh chịu hậu quả nặng nề do thiên tai gây ra. Theo thống kê của cơ quan chức năng, đến nay toàn quốc đã hứng chịu khoảng 20 loại hình thiên tai, với những đợt “bão chồng bão, lũ chồng lũ”, khiến hàng trăm người chết hoặc mất tích. Tổng thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 35.000 tỷ đồng, làm giảm khoảng 0,2% GDP.

Đặc biệt, thiệt hại do mưa lũ sau bão số 11 là hơn 7.000 tỷ đồng, trong đó tỉnh Thái Nguyên chịu thiệt hại lớn nhất, khoảng 4.000 tỷ đồng (chưa tính thiệt hại do cơn bão số 10 gây ra tại các tỉnh Bắc Trung Bộ). Đằng sau những con số này là rất nhiều gia đình mất đi tài sản, ruộng vườn tan hoang, sản xuất đình trệ, sinh kế bị mất. Điều này làm tăng nhu cầu bảo vệ sản xuất nông nghiệp trước các tổn thất khó lường.

Khi hậu quả thiên tai vượt quá sức chịu đựng của người dân thì bảo hiểm nông nghiệp với vai trò là một công cụ tài chính hiệu quả. Không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn hỗ trợ người nông dân khôi phục sản xuất sau thiên tai, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và ổn định sinh kế. Có điều, chính sách bảo hiểm nông nghiệp hiện nay được nhiều chuyên gia đánh giá là thất bại vì nhiều lý do, trong đó nguyên nhân quan trọng nhất là sản phẩm nông dân cần thì chưa có, nhưng sản phẩm có nông dân lại ít quan tâm.

Theo ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sau hơn 6 năm triển khai nghị định về bảo hiểm nông nghiệp (Nghị định 58/2018/NĐ-CP) và các quyết định hỗ trợ có liên quan, kết quả của chính sách vẫn còn rất nhiều hạn chế. Dù sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp đã mở rộng thêm cho một số đối tượng cây trồng như cao su, cà phê, tiêu và thủy sản có thêm cá tra…, nhưng vẫn chưa được triển khai trên thực tế vì người tham gia không có.

Được biết, hiện nay đối tượng tham gia bảo hiểm nông nghiệp, nếu là hộ nghèo và cận nghèo được ngân sách hỗ trợ 90% phí bảo hiểm, trong khi các tổ chức, cá nhân sản xuất nông nghiệp không thuộc diện nghèo, cận nghèo sẽ được ngân sách hỗ trợ ở mức 20%.

Bảo hiểm chi trả bồi thường theo từng đối tượng riêng. Cụ thể: Đối với cây lúa, phạm vi bảo hiểm gồm 19 rủi ro thiên tai và 2 rủi ro dịch bệnh; Các loại cây công nghiệp (cà phê, cao su) chỉ bảo hiểm rủi ro thiên tai; Vật nuôi có phạm vi bảo hiểm gồm 17 rủi ro thiên tai và 4 rủi ro dịch bệnh; Thủy sản (tôm, cá tra) phạm vi được bảo hiểm gồm 16 rủi ro thiên tai, không bảo hiểm rủi ro dịch bệnh..v.v.

Tuy nhiên, giai đoạn 2022-2025 chỉ có 1/14 địa phương triển khai bảo hiểm nông nghiệp là Hà Giang (tỉnh Tuyên Quang hiện nay), với người nuôi trâu bò, trong khi cây trồng và thủy sản không còn được triển khai.

Thiên tai luôn là nỗi ám ảnh của người dân

Làm thế nào để tăng "độ phủ" cho bảo hiểm nông nghiệp?

Hiện chưa có số liệu thống kê chính thức về tỷ lệ bồi thường cũng như tỷ lệ mua đối với bảo hiểm nông nghiệp trên toàn thị trường, nhưng ghi nhận từ Bảo hiểm Agribank (ABIC) - doanh nghiệp có thị phần bán bảo hiểm nông nghiệp lớn nhất tại Việt Nam cho thấy, tỷ lệ khách hàng chủ động mua bảo hiểm còn thấp. Số doanh nghiệp bảo hiểm triển khai bảo hiểm nông nghiệp cũng chiếm tỷ lệ thấp, chủ yếu doanh nghiệp trong khối phi nhân thọ, gồm Bảo Minh, Bảo Việt, ABIC, PVI, BIC, Bảo Long, MSGI và MIC.

Nhiều chuyên gia nông nghiệp cho rằng, sản phẩm bảo hiểm thiếu linh hoạt chính là lý do không hấp dẫn được bên mua. Chẳng hạn, nhiều sản phẩm bảo hiểm chỉ dừng lại ở phạm vi rủi ro thiên tai, không bảo hiểm dịch bệnh. Hoặc là bởi tỷ lệ bị thiệt hại để được bảo hiểm chi trả bồi thường là rất thấp…

Người nông dân mất mùa lúa vì thiên tai dịch bệnh. Ảnh Minh họa

Ngoài ra, thủ tục phê duyệt hỗ trợ phí tham gia bảo hiểm phức tạp, mất thời gian, trong khi doanh nghiệp bảo hiểm bị hạn chế về nguồn lực, thậm chí ít đơn vị tham gia loại hình bảo hiểm nông nghiệp cũng là lý do khiến bảo hiểm nông nghiệp không phát triển, nông dân không mặn mà cũng là điều dễ hiểu.

Thực tế cũng cho thấy, nếu không có bảo hiểm đi kèm, người nông dân không dám vay vốn đầu tư sản xuất vì sợ rơi vào cảnh trắng tay khi gặp rủi ro như thiên tai, dịch bệnh. Khi mà hàng triệu nông dân dè chừng với các gói bảo hiểm nông nghiệp hoặc vay vốn ngân hàng không có bảo hiểm… sẽ khiến chương trình phát triển nông nghiệp bền vững gặp nhiều khó khăn. Bài toán đặt ra cho các cơ quan, nhà quản lý liên quan ở đây là: Làm thế nào để tăng độ phủ cho bảo hiểm nông nghiệp?

Dĩ nhiên, không ai muốn sản phẩm cây trồng, vật nuôi bị thiệt hại trong quá trình sản xuất, nhưng sản phẩm bảo hiểm và điều kiện để được chi trả bồi thường phải ở mức hợp lý nhất, phù hợp với nông dân. Đồng thời, xây dựng cơ chế đặc thù cho phép vận dụng nhiều phương thức bán hàng, tránh việc coi là ép buộc mua bảo hiểm khi vay vốn. Đặc biệt, với sản xuất nông nghiệp manh mún, phân tán, thiếu liên kết, việc cung cấp bảo hiểm đến từng hộ nông dân rất khó khăn.

Điều này cũng có nghĩa, bảo hiểm không chỉ là sản phẩm tài chính, đó là niềm tin, sự bảo vệ và hy vọng. Vì thế, cần nhìn nhận bảo hiểm cho khu vực nông nghiệp với tư duy phát triển, phải thực hiện sứ mệnh hỗ trợ người dân đúng nghĩa, hướng đến quyền lợi thiết thực của người nông dân.