Kinh tế tuần hoàn mở hướng tiếp cận mới trong quản lý tài nguyên và chất thải ở Đà Nẵng

Một bãi biển luôn xanh, sạch

Từ “xử lý rác” sang “quản lý tài nguyên”

Trong quá trình đô thị hóa và mở rộng không gian phát triển, lượng chất thải phát sinh tại Đà Nẵng ngày càng lớn. Theo thông tin hiện trạng quản lý chất thải rắn của thành phố, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh khoảng 1.368,5 tấn/ngày; chất thải rắn công nghiệp khoảng 22.514,64 tấn/ngày, trong đó có hơn 4.415 tấn chất thải công nghiệp nguy hại; chất thải rắn y tế khoảng 12,8 tấn/ngày.

Những con số này cho thấy áp lực rất lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải. Đặc biệt, bãi chôn lấp Khánh Sơn đã hoạt động gần 30 năm và đang chịu áp lực quá tải; vấn đề mùi và nước rỉ rác từng là mối quan tâm kéo dài đối với khu vực xung quanh.

Trong hoàn cảnh đó, kinh tế tuần hoàn đặt ra một cách tiếp cận khác. Thay vì đưa phần lớn chất thải đến nơi chôn lấp, cần tìm cách giảm lượng rác phát sinh ngay từ đầu, phân loại, tái sử dụng, tái chế và thu hồi những giá trị còn lại trong chất thải. Đây chính là sự chuyển đổi từ tư duy “xử lý rác” sang tư duy “quản lý tài nguyên”.

Một chai nhựa nếu bị vứt lẫn với rác sinh hoạt có thể trở thành chất thải. Nhưng nếu được phân loại đúng, nó trở thành nguyên liệu cho quá trình tái chế. Giấy, kim loại, thủy tinh, thức ăn thừa, phế liệu xây dựng… cũng có thể được đưa trở lại các chu trình sản xuất phù hợp.

Một ngôi chùa luôn yên tĩnh và mát mẻ

Phân loại tại nguồn - mắt xích đầu tiên

Muốn xây dựng kinh tế tuần hoàn, phân loại rác tại nguồn là khâu có ý nghĩa quyết định. Đà Nẵng đã triển khai nhiều chương trình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Theo thông tin của thành phố, hơn 93% hộ gia đình và 91,83% cơ sở sản xuất, kinh doanh đã thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn; lượng chất thải có khả năng tái sử dụng và tái chế chiếm khoảng 15-20%.

Kết quả này cho thấy việc phân loại rác đã dần trở thành một phần của đời sống đô thị. Từ hộ gia đình, trường học, cơ quan đến doanh nghiệp, nhiều mô hình thu gom giấy, chai nhựa, lon kim loại và các loại phế liệu có giá trị đã được triển khai. Tuy nhiên, để phân loại rác thực sự trở thành một cấu phần của kinh tế tuần hoàn, việc phân loại phải gắn với một hệ thống thu gom, vận chuyển, tái chế và tiêu thụ sản phẩm tái chế đồng bộ.

Nếu người dân phân loại nhưng rác sau đó lại bị gom chung, giá trị của việc phân loại sẽ giảm đáng kể. Vì vậy, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện mạng lưới thu gom riêng, các điểm tập kết phù hợp và cơ sở tái chế, đồng thời tăng cường kết nối giữa nguồn chất thải với doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng nguyên liệu tái chế.

Rác thải phải trở thành nguồn nguyên liệu

Một thành phố tuần hoàn không chỉ đặt câu hỏi “xử lý rác ở đâu?”, mà cần đặt thêm câu hỏi “có thể lấy lại những gì từ rác?” Đây là hướng mà Đà Nẵng có thể đẩy mạnh trong thời gian tới. Rác hữu cơ từ hộ gia đình, nhà hàng, chợ và các cơ sở dịch vụ có thể được thu gom riêng để sản xuất compost hoặc các sản phẩm phù hợp. Chất thải nhựa có thể được phân loại theo từng nhóm để tái chế. Giấy, kim loại, thủy tinh có thể trở thành nguồn nguyên liệu thứ cấp.

Đối với chất thải công nghiệp, cần thúc đẩy trao đổi phụ phẩm giữa các doanh nghiệp. Phụ phẩm của một nhà máy, nếu đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường, có thể trở thành nguyên liệu cho một cơ sở sản xuất khác. Cách làm này không chỉ giảm lượng chất thải phải xử lý mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí mua nguyên liệu, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đây chính là bản chất của công nghiệp tuần hoàn.

Vùng du lịch trọng điểm Hội An luôn sôi động mà vẫn sạch sẽ

Giải bài toán chất thải xây dựng

Một lĩnh vực có dư địa lớn nhưng cũng đang đặt ra không ít thách thức đối với Đà Nẵng là chất thải xây dựng. Theo thông tin của thành phố, chất thải rắn xây dựng phát sinh khoảng 600-700 tấn/ngày, bên cạnh khoảng 350 tấn/ngày từ quá trình xây dựng được tính toán trong quy hoạch. Các loại chất thải gồm bê tông, gạch, vữa, đất đá, sắt thép, gỗ, bao bì vật liệu và nhiều loại phế thải khác.

Một phần sắt thép, vỏ bao xi măng và vật liệu có giá trị đã được phân loại để tái sử dụng. Tuy nhiên, gạch, ngói vỡ, bê tông và các loại vật liệu xây dựng khác vẫn gặp khó khăn trong xử lý do thành phố chưa có nhà máy xử lý chất thải rắn xây dựng chuyên biệt. Trong quá trình đô thị hóa mạnh, đây là vấn đề cần được quan tâm.

Đà Nẵng có thể phát triển thị trường vật liệu xây dựng tái chế từ bê tông, gạch, đá; khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế trong những công trình phù hợp; đồng thời yêu cầu các dự án xây dựng thực hiện phân loại và thu hồi vật liệu ngay tại công trường. Nếu làm tốt, chất thải xây dựng không còn đơn thuần là gánh nặng cho các bãi đổ thải mà trở thành một nguồn nguyên liệu thứ cấp cho ngành xây dựng.

Công nghệ mở đường cho kinh tế tuần hoàn

Kinh tế tuần hoàn không thể chỉ dựa vào ý thức cộng đồng mà cần nền tảng công nghệ. Đà Nẵng có thể ứng dụng công nghệ số để quản lý dòng chất thải từ nơi phát sinh đến nơi xử lý; xây dựng cơ sở dữ liệu về lượng rác, thành phần rác và khả năng tái chế; sử dụng hệ thống giám sát để tối ưu hóa các tuyến thu gom.

Đối với phần chất thải không thể tái sử dụng hoặc tái chế, thành phố đang quan tâm tới các công nghệ xử lý hiện đại, trong đó có xử lý rác kết hợp phát điện. Năm 2026, thành phố đã tiếp nhận hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Nhà máy xử lý rác thải và phát điện tại khu xử lý chất thải rắn Nam Quảng Nam, với mục tiêu gồm xử lý chất thải, tái chế phế liệu và sản xuất điện. Đây là một hướng có thể góp phần giảm phụ thuộc vào chôn lấp, nhưng trong mô hình tuần hoàn, đốt rác phát điện nên được đặt sau các ưu tiên giảm phát sinh, tái sử dụng và tái chế.

Hình thành thị trường cho sản phẩm tái chế

Một điểm nghẽn của kinh tế tuần hoàn là thị trường. Nếu sản phẩm tái chế khó tiêu thụ, doanh nghiệp sẽ không có động lực đầu tư công nghệ. Vì vậy, Đà Nẵng cần thúc đẩy đồng thời cả phía cung và cầu. Các cơ quan, doanh nghiệp có thể ưu tiên sử dụng những sản phẩm có tỷ lệ vật liệu tái chế phù hợp; phát triển các tiêu chuẩn và chứng nhận môi trường; khuyến khích thiết kế sản phẩm dễ sửa chữa, tái sử dụng và tái chế. Đồng thời, cần hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực tái chế, xử lý chất thải, vật liệu mới và công nghệ môi trường. Khi rác thải trở thành nguyên liệu có giá trị, bài toán môi trường sẽ dần chuyển thành cơ hội kinh tế.

Du khách luôn hài lòng với môi trường ở đây

Cộng đồng là một mắt xích của chu trình

Kinh tế tuần hoàn cuối cùng vẫn phải bắt đầu từ mỗi gia đình và mỗi người dân. Năm 2026, Đà Nẵng triển khai phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một thành phố Đà Nẵng xanh - sạch - đẹp” giai đoạn 2026-2030 tại 93 xã, phường; nội dung bao gồm thu gom, xử lý rác, tuyên truyền phân loại rác tại nguồn và giảm sử dụng nhựa. Thành phố cũng triển khai “Ngày cuối tuần xanh - sạch - đẹp tại khu dân cư” từ tháng 6/2026.

Những hoạt động này có ý nghĩa không chỉ ở việc làm sạch đường phố, khu dân cư, bãi biển hay sông hồ. Quan trọng hơn, chúng góp phần hình thành thói quen tiêu dùng và thói quen xử lý chất thải mới. Khi người dân hiểu rằng giấy, nhựa, kim loại, thực phẩm hữu cơ… đều có thể mang lại giá trị sau khi được phân loại, khái niệm “rác” sẽ dần được nhìn nhận khác đi.

Đưa Đà Nẵng đến gần hơn với đô thị tuần hoàn

Kinh tế tuần hoàn không phải một dự án riêng lẻ mà là quá trình thay đổi toàn bộ cách thành phố sử dụng tài nguyên. Đà Nẵng cần tiếp tục đồng thời thực hiện nhiều giải pháp: giảm phát sinh chất thải; phân loại tại nguồn; tăng tái sử dụng và tái chế; xử lý chất thải hữu cơ; tái chế chất thải xây dựng; thúc đẩy trao đổi phụ phẩm công nghiệp; phát triển công nghệ xử lý hiện đại; xây dựng thị trường nguyên liệu thứ cấp và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

Quy hoạch điều chỉnh của thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, chất thải rắn công nghiệp và chất thải rắn sinh hoạt đô thị phát sinh phải được thu gom, xử lý theo quy định; đồng thời tiếp tục hoàn thiện hệ thống xử lý, phân loại tại nguồn và tái chế, trong đó có rác thải nhựa.

Con đường từ một đô thị xử lý rác sang một đô thị quản lý tài nguyên theo mô hình tuần hoàn chắc chắn không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai. Nhưng với nền tảng phân loại rác tại nguồn đã được triển khai rộng, cùng định hướng đầu tư công nghệ xử lý, tái chế và phát điện từ chất thải, Đà Nẵng đang có những điều kiện quan trọng để đi xa hơn. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là một thành phố ít rác hơn, mà là một nền kinh tế sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, tạo ra ít chất thải hơn và biến nhiều dòng chất thải thành nguồn lực cho tăng trưởng xanh./.