Xã Di Linh rà soát gần 288 ha lúa một vụ để nâng cao hiệu quả sản xuất

Hình ảnh minh họa

Theo báo cáo của UBND xã Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, qua rà soát bước đầu, trên địa bàn vẫn còn một số diện tích đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả kinh tế thấp. Nhóm chủ yếu là đất trồng lúa một vụ. Nguyên nhân chính là nguồn nước tưới không bảo đảm, nhất là vào vụ Đông Xuân, khiến người dân không thể tổ chức sản xuất hai vụ ổn định trong năm.

Trong giai đoạn 2021-2025, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng được người dân chủ động thực hiện dựa trên điều kiện sản xuất, nhu cầu và khả năng đầu tư của từng hộ. Một số hộ đã từng bước chuyển đổi hoặc có nhu cầu chuyển sang trồng cà phê, phù hợp hơn với điều kiện sản xuất và định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi còn gặp nhiều khó khăn. Chi phí ban đầu để cải tạo đất, mua giống, vật tư, đầu tư hệ thống tưới và chăm sóc trong thời kỳ kiến thiết cơ bản là vấn đề đối với nhiều hộ. Một bộ phận người dân còn hạn chế về nguồn vốn, kỹ thuật canh tác cũng như khả năng tiếp cận và tiêu thụ sản phẩm. Đặc biệt, diện tích lúa một vụ trên địa bàn chủ yếu do đồng bào dân tộc thiểu số sản xuất.

Bên cạnh đó, quy mô sản xuất của nhiều hộ còn nhỏ, phân tán, manh mún, gây khó khăn cho việc đầu tư đồng bộ về hệ thống tưới, cơ giới hóa và ứng dụng khoa học kỹ thuật. Hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng và một số công trình phục vụ sản xuất tại các khu vực phân tán cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, ảnh hưởng đến việc chăm sóc, vận chuyển vật tư và tiêu thụ nông sản.

Theo định hướng của địa phương, chuyển đổi cây trồng phải được thực hiện trên nguyên tắc sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời ưu tiên giữ đất lúa và không làm mất khả năng sản xuất lúa. Việc lựa chọn phương án chuyển đổi cần căn cứ vào điều kiện đất đai, nguồn nước, khả năng đầu tư, tập quán sản xuất, nhu cầu thị trường và khả năng liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Đối với diện tích lúa một vụ không bảo đảm nguồn nước, địa phương ưu tiên nghiên cứu những hình thức chuyển đổi linh hoạt, phù hợp với điều kiện khô hạn, có thời gian sinh trưởng ngắn và có khả năng quay lại sản xuất lúa khi nguồn nước được cải thiện. Những khu vực có khả năng hình thành vùng sản xuất tập trung, thuận lợi cho cơ giới hóa và có doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết cũng được ưu tiên xem xét.

Qua khảo sát, diện tích lúa một vụ trên địa bàn xã hiện khoảng 287,9 ha, chủ yếu do không có nguồn nước tưới trong vụ Đông Xuân. Trong giai đoạn 2026-2030, địa phương dự kiến rà soát, phân loại để xây dựng phương án chuyển đổi. Theo bảng đề xuất, khoảng 187,9 ha được dự kiến xem xét chuyển đổi sang nhóm cây dài ngày như cà phê, rau màu và một số hướng sản xuất khác, tùy điều kiện từng khu vực. Tuy nhiên, phương án cụ thể vẫn cần tiếp tục rà soát trên cơ sở đất đai, nguồn nước, hiệu quả sản xuất và thị trường.

UBND xã Di Linh chia diện tích lúa một vụ thành các nhóm để có hướng xử lý phù hợp. Với những diện tích có khả năng cải thiện nguồn nước, địa phương ưu tiên đầu tư, sửa chữa, nâng cấp công trình thủy lợi, kênh mương, hồ chứa, đập dâng và áp dụng các giải pháp sử dụng nước tiết kiệm. Mục tiêu là ổn định nguồn nước, nâng năng suất và hiệu quả sản xuất lúa, hạn chế chuyển đổi ở những nơi vẫn có khả năng duy trì sản xuất.

Đối với diện tích không thể bảo đảm nguồn nước ổn định, nhất là trong vụ Đông Xuân, địa phương nghiên cứu chuyển sang cây trồng ngắn ngày, cây trồng cạn hoặc các loại hình sản xuất có nhu cầu nước thấp. Các loại cây có thời gian sinh trưởng ngắn, có thể bố trí theo mùa vụ và có khả năng quay lại trồng lúa khi điều kiện nguồn nước được cải thiện sẽ được ưu tiên.

Một số khu vực có điều kiện đất đai, địa hình, nguồn nước hoặc tập quán sản xuất đặc thù có thể được nghiên cứu để phát triển rau màu, cây trồng cạn, dâu tằm hoặc những cây trồng phù hợp khác. Việc chuyển đổi phải được xem xét cụ thể theo từng khu vực, không khuyến khích chuyển đất lúa sang cây lâu năm như cà phê, sầu riêng và các loại cây ăn quả lâu năm nếu việc này làm thay đổi hiện trạng đất, gây khó khăn cho việc khôi phục sản xuất lúa.

Để thực hiện chuyển đổi hiệu quả, UBND xã Di Linh đề xuất cấp có thẩm quyền quan tâm hỗ trợ giống, vật tư nông nghiệp, hệ thống tưới tiết kiệm, vốn vay ưu đãi, tập huấn và chuyển giao khoa học kỹ thuật. Địa phương cũng đề nghị xây dựng các mô hình trình diễn, củng cố tổ hợp tác, hợp tác xã và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất, sơ chế, chế biến và tiêu thụ nông sản.

Cùng với chính sách hỗ trợ, việc đầu tư hạ tầng như thủy lợi, kênh mương, giao thông nội đồng, điện phục vụ sản xuất và cơ sở sơ chế, bảo quản nông sản cũng được xác định là cần thiết. Đặc biệt, với đất lúa một vụ có khả năng cải thiện nguồn nước, đầu tư thủy lợi được xem là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hạn chế việc chuyển đổi không cần thiết.

Theo UBND xã Di Linh, việc chuyển đổi trong thời gian tới cần được thực hiện từng bước, có rà soát và đánh giá cụ thể trước khi nhân rộng. Mục tiêu không chỉ là thay đổi cây trồng có hiệu quả thấp mà còn phải bảo đảm sử dụng đất hợp lý, phù hợp nguồn nước, thị trường và điều kiện sản xuất của người dân, hướng đến hiệu quả ổn định và bền vững./.