Mô hình tổ hợp tác giúp nông dân sản xuất nông nghiệp hiệu quả trên địa bàn xã Nam Trạch (tỉnh Quảng Trị). Ảnh: C.N

Liên kết thành tổ hợp tác, HTX để sản xuất theo chuỗi

Tổ chức Phát triển Công nghiệp liên hợp quốc (UNIDO) cho rằng: “Chuỗi giá trị là các bên tham gia được liên kết với nhau dọc theo một chuỗi sản xuất, chuyển đổi và mang sản phẩm, dịch vụ tới tay khách hàng cuối cùng thông qua một chuỗi các hoạt động”. Như vây, một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi đều hoạt động để tạo ra tối đa giá trị trong toàn chuỗi.

Theo đó, chuỗi giá trị bao gồm các hoạt động chính như: Cung ứng đầu vào - sản xuất - thu mua - chế biến - thương mại (siêu thị, bán buôn, bán lẻ,) - khách hàng và các tác nhân hỗ trợ như: Quản lý chất lượng; dịch vụ cung cấp thông tin; dịch vụ tín dụng…

Hình minh họa về chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp.

Hiện nay, trong môi trường cạnh tranh của nền kinh tế thị trường, cùng với những tiêu chuẩn ngày càng cao về nhu cầu tiêu dùng, đòi hỏi sản phẩm phải đảm bảo về số lượng lớn, chất lượng đạt các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, giá thành cạnh tranh. Tuy nhiên, trên thực tế cho thấy sản xuất của hộ nông dân mang tính cá thể không làm được điều này hoặc làm không hiệu quả. Vì vậy các hộ nông dân cần phải liên kết lại với nhau bằng cách thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã. Thông qua hình thức đó sẽ là tiền đề để hộ nông dân tham gia liên kết trong chuỗi giá trị.

Điều quan trọng trong chuỗi giá trị là tổ hợp tác (THT), hợp tác xã (HTX) cần quan tâm tới sự phối hợp giữa các nông dân trong khâu sản xuất, bao gồm cả việc tuân thủ các cam kết về số lượng và chất lượng. Ngoài khâu sản xuất, THT, HTX còn có thể có thể tham gia vào tất cả các khâu trong chuỗi hoặc tuỳ vào năng lực của THT, HTX có thể tập trung vào một hoặc một số khâu cơ bản như cung ứng vật tư đầu vào và thu mua sản phẩm cho các thành viên. Tại mỗi bước của chuỗi giá trị, giá trị sẽ được gia tăng cho sản phẩm/dịch vụ đó.

Do đó, việc nông dân liên kết thành THT, HTX sẽ giúp giảm chi phí, tăng năng suất, chất lượng, mở rộng thị trường, tiếp cận vốn & công nghệ, xây dựng thương hiệu và nâng cao thu nhập, biến nông dân sản xuất nhỏ lẻ thành một khối mạnh mẽ, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, tận dụng hiệu quả chính sách hỗ trợ của nhà nước, và phát triển nông nghiệp bền vững.

Sản xuất lúa chất lượng cao giảm phát thải ở TP. Cần Thơ.

Lợi ích khi tham gia vào chuỗi giá trị

Sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị giúp đảm bảo cho các chủ thể tham gia chia sẻ quyền lợi, trách nhiệm với nhau, điều tiết cung cầu thị trường và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân và doanh nghiệp

Đối với nông dân khi tham gia vào sản xuất nông nghiệp theo chuỗi sẽ được tiếp cận với thị trường một cách chủ động hơn, thay đổi cách nhìn về sản xuất, kinh doanh và liên kết hợp tác nông nghiệp; khai thác hiệu quả hơn quỹ đất, sức lao động, kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh và các thế mạnh của mình; có cơ hội, tiếp cận nhiều hơn với cách thức kinh doanh của doanh nghiệp, được doanh nghiệp và nhà nước hỗ trợ đào tạo về kỹ thuật sản xuất, phương án kinh doanh, hạn chế được một số biến động thị trường và giá cả, giúp sản xuất ổn định và có kế hoạch rõ ràng, bám sát yêu cầu thị trường, tăng quyền thương lượng với đối tác để sản xuất những sản phẩm phù hợp hơn với chi phí sản xuất tốt hơn, cải thiện thu nhập và việc làm…

Còn THT, HTX giữ vai trò tổ chức kết nối sản xuất và phát triển, tạo cơ hội cho các thành viên tham gia nhiều hơn, nâng cao thu nhập; đồng thời, khẳng định, củng cố vai trò, uy tín của HTX trong phát triển kinh tế, nâng cao năng lực tư duy kinh doanh, kỹ năng quản lý và khả năng phân tích thị trường của các lãnh đạo, thành viên HTX.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Cao Khải – Giám đốc HTX Tiến Thuận (TP. Cần Thơ) cho biết: Hiện nay, HTX có 12 thành viên với diện tích 120ha sản xuất lúa; các thành viên liên kết sản xuất là 130 hộ với diện tích 150ha. Trong vụ Hè, Đông Xuân năm 2024 – 2025, các thành viên HTX đã tham gia mô hình thí điểm trồng lúa chất lượng cao phát thải thấp, kết quả đã thu được nhiều lợi ích. Các thành viên được tiếp cận khoa học kỹ thuật trồng lúa giảm phát thải, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, giảm chi phí đầu vào, thu nhập cao hơn khoảng 10 -15% so với sản xuất lúa thông thường.

Không chỉ có vậy, đối với những doanh nghiệp và ngân hàng đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp cũng đem lại nhiều lợi ích khi tham gia vào chuỗi gia trị. Đó là cơ hội mở rộng kinh doanh, phát triển sản xuất, tìm kiếm lợi nhuận, phát triển được vùng nguyên liệu ổn định tại HTX hoặc một số địa phương liên kết, gia tăng khả năng cạnh tranh và xây dựng thương hiệu; có điều kiện thu thập thông tin về nhu cầu khách hàng và thông tin thị trường hoặc có thể tiếp cận thành viên hay các HTX trong chuỗi liên kết thành khách hàng tiêu dùng các sản phẩm khác của doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị còn đem những lợi ích đem lại cho nhiều đối tượng khác như: Người tiêu dùng có thể có được những sản phẩm bảo đảm hơn về chất lượng, thời gian và có lợi hơn về giá cả; Nhà khoa học trực tiếp thực hiện được vai trò tư vấn, đưa những kiến thức của mình áp dụng vào thực tiễn và trong quá trình hỗ trợ người dân sẽ đúc kết được nhiều giá trị và tìm ra được nhiều vấn đề mới trong nghiên cứu.

Đồng thời, đối với Nhà nước thêm công cụ giúp địa phương và người dân, đặc biệt là nông dân, thay đổi cách thức liên kết sản xuất, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và qua đó phát triển kinh tế - xã hội địa phương; thuận lợi hơn trong việc giám sát, hỗ trợ và quản lý; định hướng các hoạt động sản xuất, kinh doanh theo hướng quy hoạch và có lợi về mặt kinh tế - xã hội và môi trường.

Hiện nay, Việt Nam hiện là một trong các nước đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu nông sản, nhất là lúa gạo. Trên thực tế, nhiều nơi và lĩnh vực đã hình thành nhiều chuỗi giá trị đồng bộ từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm, theo các hình thức liên kết khác nhau, như liên kết tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ đầu ra; liên kết góp vốn đầu tư sản xuất, theo ba cấp độ: Sản phẩm chủ lực quốc gia, sản phẩm cấp tỉnh và sản phẩm địa phương... với sự tham gia của doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác, nông dân trong các ngành hàng nông, lâm, thủy sản, mang lại lợi ích cho hàng chục nghìn hộ. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ chuỗi khối (Blockchain) vào chuỗi cung ứng nông sản sẽ làm tăng thêm sự kết nối giữa sản xuất và tiêu dùng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông sản nhằm gia tăng giá trị.