ki-niem-15-voaa
Thứ hai 16/11/2026 14:28Thứ hai 16/11/2026 14:28 Hotline: 0326.050.977Hotline: 0326.050.977 Email: toasoan@tapchihuucovietnam.vnEmail: [email protected]

Tag

Đất trồng bị chua: Từ nguyên nhân đến giải pháp bền vững

Tăng
aa
Giảm
Chia sẻ Facebook
Bình luận
In bài viết
Đất chua không chỉ làm giảm hiệu quả phân bón mà còn kìm hãm sinh trưởng, gây độc rễ và kéo theo sụt giảm năng suất. Hiểu đúng nguyên nhân, tác hại và chọn giải pháp phù hợp sẽ giúp người trồng phục hồi độ phì, ổn định năng suất và chất lượng nông sản.
Đất trồng bị chua: Từ nguyên nhân đến giải pháp bền vững
Đất chua khiến cây khó hấp thu dinh dưỡng. Bón vôi đúng cách, tăng hữu cơ, giữ thảm phủ và đo pH định kỳ sẽ giúp phục hồi đất và nâng cao năng suất bền vững.

Nguyên nhân và tác hại của đất chua

Đất bị chua do rửa trôi bởi nước mưa axit, nước tưới dư thừa. Nước mang đi chất dinh dưỡng hòa tan, trong đó có chứa nhiều chất kiềm như: canxi (Ca), Magiê (Mg), Kali (K)… xuống tầng đất sâu, sông suối, ao hồ và làm cho đất mất chất kiềm, trở nên chua. Mưa axit hình thành do không khí ô nhiễm chứa nhiều CO2, SO2,…

Sự phân giải chất hữu cơ thải ra nhiều loại axit Cacbonic (H2CO3), axit Sunfuric (H2SO4), axit Nitric (HNO3) axit Axetic (CH3COOH)…, làm cho đất chua. Nhất là bà con bón phân hữu cơ, phân chuồng ủ chưa chín, chưa hoai sẽ gây nên chua đất.

Bón phân khoáng mang gốc axit như: Phân Sunfat amôn (SA), Clorua kali (KCl), Sunfat kali (K2SO4), Suppe lân,…cũng làm đất bị chua. Khi cây hút các cation (như Ca2+,K+, Mg+) chúng sẽ trả lại H+ vào đất để cân bằng điện tích. H+ kết hợp với các gốc muối Sunphat, Clorua, tạo ra các axit HCl, H2SO4 gây chua đất. Bà con bón nhiều phân vô cơ không những gây chua đất mà còn làm chai cứng đất qua các năm.

Những loại thuốc trừ cỏ như Glyphosate, Parawat, 2,4 D.., thuốc diệt côn trùng, thuốc trị nấm, tuyến trùng có chứa gốc Sunlphur (S), khi phun qua lá hay tưới gốc đều làm cho pH đất giảm xuống một cách nhanh chóng.

Khi pH hạ thấp, rễ khó hấp thu N, P, K, S; nhôm ở dạng Al³⁺ hòa tan tăng cao gây độc rễ; trong điều kiện ngập nước dễ phát sinh ngộ độc sắt với biểu hiện lá úa vàng, rễ nâu đen, sinh trưởng suy kiệt. Hiệu suất phân bón giảm, chi phí đầu vào tăng mà năng suất không cải thiện.

Việc theo dõi pH định kỳ giúp nhận diện sớm: nên lấy mẫu tầng canh tác 0 - 20 cm theo kiểu tổ hợp nhiều điểm để đại diện cho mỗi thửa, đo bằng máy pH cầm tay hoặc bộ thử nhanh, tần suất 6 - 12 tháng một lần, tăng tần suất ở ruộng chuyên canh thâm canh.

Mục tiêu pH thường nằm trong khoảng 5,5 - 6,5 đối với đa số cây trồng cạn; chè ưa chua hơn (khoảng 4,5 - 5,5); lúa nước chấp nhận khoảng 5,0 - 6,5 tùy giống và điều kiện canh tác.

Đất trồng bị chua: Từ nguyên nhân đến giải pháp bền vững
Biện pháp cơ bản để điều chỉnh độ chua là bón vôi đúng cách.

Giải pháp khắc phục và hướng đi bền vững

Biện pháp cơ bản để điều chỉnh độ chua là bón vôi đúng cách. Các dạng thường dùng gồm CaCO₃, CaO, Ca(OH)₂ và dolomite; dolomite được ưu tiên khi cần bổ sung đồng thời canxi và magie.

Với đất đỏ bazan có pH dưới 4 đang trồng cà phê, có thể tham khảo mức khoảng 1.200 kg dolomite mỗi héc-ta theo chu kỳ hai năm một lần.

Ở quy mô thực hành, với đất thịt nhẹ, lượng vôi để tăng khoảng 0,5 đơn vị pH thường ở mức 1 - 2 tấn CaCO₃ quy đổi mỗi héc-ta; với đất thịt nặng có thể cần 2 - 3 tấn. Các mức này chỉ mang tính ước lượng ban đầu; tốt nhất căn cứ thêm kết quả phân tích tính đệm (buffer pH) của đất để hiệu chỉnh liều.

Thời điểm bón nên trước hoặc giữa mùa mưa để vôi kịp phản ứng và phân bố đều; ở cây hàng năm, rải vôi rồi xới trộn vào lớp 10 - 15 cm; ở cây lâu năm, rải theo hình vành khăn ở vùng rìa tán, tránh sát gốc.

Khi bón vôi không nên trộn với bất kỳ lọai phân gì. Để tránh tác hại nên bón vôi sau thu họach, bón sau đợt bón phân cuối cùng của vụ trước ít nhất 15 ngày và bón trước đợt bón phân của vụ sau ít nhất 15 ngày.

Với phân lân nên bón theo hàng/băng riêng để tránh tạo vi vùng kiềm làm kết tủa dạng khó tiêu. Sau bón vôi, nên kiểm tra pH lại từ 6 - 8 tuần và đánh giá tác động đầy đủ sau 3 - 6 tháng.

Cần lưu ý rủi ro khi lạm dụng hoặc bón sai kỹ thuật, như hình thành thạch cao (CaSO₄) khiến đất chặt, giảm hoạt động vi sinh vật có lợi, mất đạm qua bay hơi và “khóa” lân; một số tương tác còn tạo các dạng humat canxi kém hòa tan.

Thạch cao (gypsum) không làm tăng pH đất nhưng hữu ích khi cần bổ sung canxi - lưu huỳnh, cải thiện thấm nước hoặc giảm natri ở tầng đất nén chặt, cũng như hỗ trợ giảm độc nhôm ở tầng đất sâu; do đó chỉ dùng khi đúng chỉ định, không thay thế vôi trong mục tiêu nâng pH.

Quản lý nước hợp lý giúp hạn chế ngộ độc sắt trên đất lúa: chú ý thoát nước, phơi ải xen kẽ và bón vôi đúng thời điểm.

Giải pháp bền vững không dừng ở vôi. Bón vôi tuy là biện pháp tăng pH nhanh chóng và hiệu quả nhưng cũng gây không ít tác hại cho đất. Vì vậy, hằng năm nên tăng lượng hữu cơ của đất, để tăng lượng keo đất, làm tăng quá trình trao đổi cation giúp rễ hấp thụ chất dinh dưỡng dễ dàng.

Hữu cơ là nguồn thức ăn của các vi sinh vật trong đất, khi tăng lượng hữu cơ sẽ tăng cường sự hoạt động của hê vi sinh vật đất, đồng thời làm đất tơi xốp.

Tăng hữu cơ bằng cách bón phân chuồng hoai mục, xác bã thực vật đã được ủ hoai mục. Trả lại chất hữu cơ tự nhiên cho đất sau mỗi vụ thu hoạch. Không được bón phân chuồng ủ chưa chín tới vào đất, phân chuồng chưa hoai sẽ làm tăng thêm độ chua của đất.

Trong Humic có chứa Axit Humic và Fulvic, đây là những dạng keo đất. Chúng liên kết với các cation bazơ, giúp đất giữ lại lượng phân bón cho cây, chống thất thoát rửa trôi. Humic làm tăng cường quá trình trao đổi cation của cây, giúp quá trình trao đổi khoáng ở rễ diễn ra dễ dàng hơn. Do đó tiết kiệm lượng phân hàng năm bón vào đất.

Humic còn có tác dụng duy trì độ pH của đất ở mức trung tính. Bổ sung Humic cho cây trồng kết hợp với bón phân hữu cơ cho đất là biện pháp bền vững trong vấn đề cải tạo đất trồng bị chua.

Bà con nông dân nên chủ động thay đổi thói quen canh tác của mình theo hướng hữu cơ, giảm bớt sử dụng phân vô cơ. Tăng cường lượng hữu cơ cho đất và sử dụng các chế phẩm sinh học, chủng vi sinh vật đối kháng, thiên địch để bảo vệ mùa màng.

Hạn chế tối đa dùng thuốc trừ cỏ làm trắng đất, như vậy sẽ hạn chế làm giảm hệ sinh vật trong đất và giảm lượng hữu cơ trong đất.

Việc giữ cỏ dưới tán cây mang lại lợi ích rất lớn cho cây trồng. Thảm cỏ che phủ giúp giảm việc bốc hơi nước của đất. Do đó, tăng cường ẩm độ cho đất vào mùa khô. Cỏ che phủ đất giúp duy trì nhiệt độ đất ổn định, có tác dụng rất tốt trong việc bảo vệ bộ rễ cây trồng tránh khỏi biến động nhiệt độ.

Ngoài ra, việc cắt tỉa cỏ định kỳ hàng tháng giúp trả về cho đất lượng mùn hữu cơ, gia tăng sự màu mỡ của đất. Có thể sử dụng cỏ đã cắt để tủ gốc trong mùa khô. Hệ cỏ quanh gốc được duy trì sẽ tạo nên sự đa dạng sinh học trong đất. Các vi sinh vật có ích phát triển, đồng thời tăng cường độ tơi xốp của đất.

Bà con nên “coi trọng việc phòng bệnh hơn chữa bệnh”, chủ động sử dụng các chế phẩm sinh học thân thiện với môi trường để tăng cường sức đề kháng của cây, tăng cường sự khỏe mạnh của bộ rễ và tán lá, giúp cho cây vượt qua các giai đoạn mẫn cảm như thời kì ra đọt non, thời kì trồng mới,… bằng “nội sinh” của cây. Từ đó không cần phải phun xịt các thuốc hóa học để trị bệnh, do đó tránh được hậu quả đất chua.

Khi các giải pháp được thực hiện đồng bộ và theo dõi định kỳ, pH dần được điều chỉnh, độ phì phục hồi, cây trồng khỏe hơn, năng suất và chất lượng nông sản được nâng lên, chi phí đầu vào tối ưu và hướng tới một nền sản xuất bền vững.

Mẹo nhanh đo pH và ước tính lượng vôi

• Lấy mẫu pH: Mỗi thửa chọn 5 đến 10 điểm, tầng đất 0 đến 20 cm, trộn đều thành mẫu đại diện; đo 6 đến 12 tháng một lần, tăng tần suất ở ruộng thâm canh.

• Thiết bị đo: Dùng máy pH cầm tay hoặc bộ thử nhanh, hiệu chuẩn trước khi đo; ghi chép nhiệt độ, ẩm đất kèm kết quả.

• Mục tiêu pH: Cây trồng cạn 5,5 đến 6,5; chè 4,5 đến 5,5; lúa 5,0 đến 6,5 (tùy giống và điều kiện canh tác).

• Ước tính ban đầu lượng vôi (quy về CaCO₃): Tăng khoảng 0,5 đơn vị pH thường cần 1 đến 2 tấn mỗi héc-ta với đất nhẹ; 2 đến 3 tấn mỗi héc-ta với đất nặng. Tốt nhất hiệu chỉnh theo kết quả phân tích tính đệm đất.

• Dolomite khi thiếu magie: Với đất đỏ bazan pH dưới 4 trồng cà phê có thể tham khảo 1.200 kg mỗi héc-ta, chu kỳ 2 năm một lần.

• Thời điểm và cách bón: Bón trước hoặc giữa mùa mưa để phân bố đều. Cây hàng năm rải rồi xới trộn lớp 10 đến 15 cm. Cây lâu năm rải theo vành khăn ở rìa tán, tránh sát gốc.

• Tương tác phân bón: Không trộn vôi với phân; cách tối thiểu 15 ngày so với các đợt bón đạm, lân. Phân lân nên bón theo hàng hoặc băng riêng.

• Lưu ý thạch cao (gypsum): Không làm tăng pH đất; chỉ dùng khi cần bổ sung canxi và lưu huỳnh, cải thiện thấm nước hoặc giảm natri, không thay thế vôi.

• Theo dõi sau bón: Đo lại pH sau 6 đến 8 tuần, đánh giá đầy đủ sau 3 đến 6 tháng; ghi nhật ký để điều chỉnh liều cho vụ sau.

• An toàn khi bón: Đeo găng, khẩu trang, kính; tránh gió mạnh, tránh rơi vãi xuống ao hồ.

Bài liên quan

Thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn và hữu cơ gắn với chuỗi giá trị

Thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn và hữu cơ gắn với chuỗi giá trị

Tại Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp diễn ra ở Thái Nguyên, các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân tập trung trao đổi giải pháp tận dụng phụ phẩm, xử lý chất thải, chuyển đổi sản xuất hữu cơ và phát triển thị trường. Yêu cầu đặt ra là lựa chọn công nghệ phù hợp, kiểm soát chất lượng và xây dựng liên kết để người sản xuất có thể duy trì mô hình, nâng cao thu nhập.
Thái Nguyên xây dựng mô hình trồng trọt giảm phát thải trên chè và dong riềng

Thái Nguyên xây dựng mô hình trồng trọt giảm phát thải trên chè và dong riềng

Thái Nguyên đặt mục tiêu triển khai ít nhất hai mô hình sản xuất giảm phát thải trên cây chè và dong riềng có khả năng nhân rộng; đồng thời phát triển dữ liệu phát thải, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối thị trường, từng bước chuyển đổi sang nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại.
Tìm lời giải cho bài toán nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Tìm lời giải cho bài toán nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Xâm nhập mặn, hạn hán và những biến động khó lường của nguồn nước đang đặt sản xuất nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long trước nhiều thách thức. Tại hội thảo ở TP Cần Thơ, các chuyên gia, nhà quản lý và đối tác quốc tế cùng trao đổi giải pháp thích ứng, từ quản lý nguồn nước, điều chỉnh phương thức canh tác đến phát triển chuỗi giá trị, hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo đảm sinh kế cho người nông dân.
Nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp cho 150 học viên tại Tuyên Quang

Nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp cho 150 học viên tại Tuyên Quang

Trung tâm Khuyến nông tỉnh Tuyên Quang tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi an toàn sinh học cho 150 học viên tại 12 địa phương, góp phần chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, an toàn và bền vững.
Phát huy vai trò nông dân trong xây dựng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại

Phát huy vai trò nông dân trong xây dựng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại

Tại Lễ tôn vinh và trao danh hiệu Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới năm 2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị đổi mới tư duy kinh tế nông nghiệp, dành nguồn lực hỗ trợ sản xuất và nâng cao chất lượng sống ở nông thôn. Bốn nhóm nhiệm vụ được đặt ra nhằm phát huy vai trò của nông dân trong giai đoạn phát triển mới.
Chủ tịch VOAA gửi lời chúc mừng Ngày Doanh nhân Việt Nam

Chủ tịch VOAA gửi lời chúc mừng Ngày Doanh nhân Việt Nam

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10/2026), TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA), gửi lời chúc mừng tới cộng đồng doanh nhân Việt Nam cùng các doanh nhân, doanh nghiệp nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, hữu cơ.

CÁC TIN BÀI KHÁC

Magie và vitamin D: Kết hợp thế nào để cơ thể hấp thu tốt hơn?

Magie và vitamin D: Kết hợp thế nào để cơ thể hấp thu tốt hơn?

Magie và vitamin D có mối liên hệ chặt chẽ trong chuyển hóa. Bổ sung đủ hai dưỡng chất từ thực phẩm giúp hỗ trợ hấp thu, sức khỏe xương và chức năng cơ.
4 nhóm đồ uống giúp giảm khó chịu do trào ngược acid dạ dày

4 nhóm đồ uống giúp giảm khó chịu do trào ngược acid dạ dày

Lựa chọn đồ uống phù hợp có thể giúp giảm cảm giác nóng rát, ợ chua và khó chịu do trào ngược acid dạ dày, đồng thời hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
6 sai lầm khi ăn đậu lăng có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa và sức khỏe

6 sai lầm khi ăn đậu lăng có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa và sức khỏe

Đậu lăng giàu protein thực vật, chất xơ và khoáng chất nhưng cần chế biến đúng cách. Tránh 6 sai lầm sau để hạn chế đầy hơi và khó tiêu.
5 loại trái cây có chỉ số GI thấp, hỗ trợ kiểm soát đường huyết

5 loại trái cây có chỉ số GI thấp, hỗ trợ kiểm soát đường huyết

Lê, táo, cam, bưởi và dâu tây có chỉ số đường huyết thấp, giàu chất xơ và vitamin, phù hợp với người cần kiểm soát lượng đường trong máu
5 loại trái cây giúp bổ sung đường khi bị hạ đường huyết

5 loại trái cây giúp bổ sung đường khi bị hạ đường huyết

Khi xuất hiện dấu hiệu hạ đường huyết, một số loại trái cây giàu carbohydrate có thể giúp bổ sung năng lượng và cải thiện tình trạng mệt mỏi, hoa mắt.
2 mẹo giúp tiết kiệm thời gian, kiểm soát dầu muối trong bữa ăn

2 mẹo giúp tiết kiệm thời gian, kiểm soát dầu muối trong bữa ăn

Dù bận rộn, bạn vẫn có thể duy trì bữa ăn lành mạnh bằng cách chuẩn bị thực phẩm từ trước và tận dụng thiết bị nhà bếp để tiết kiệm thời gian.
5 món súp giàu magie giúp thư giãn, hỗ trợ giấc ngủ

5 món súp giàu magie giúp thư giãn, hỗ trợ giấc ngủ

Bổ sung thực phẩm giàu magie vào bữa tối có thể hỗ trợ thư giãn thần kinh. Dưới đây là 5 món súp dễ chế biến, nhẹ bụng, phù hợp trước giờ ngủ.
Ăn quả hồng đúng cách để tránh đầy bụng, táo bón và nguy cơ tắc ruột

Ăn quả hồng đúng cách để tránh đầy bụng, táo bón và nguy cơ tắc ruột

Quả hồng giàu vitamin, chất xơ và chất chống oxy hóa, nhưng ăn quá nhiều, nhất là hồng còn xanh, có thể gây đầy bụng, táo bón và ảnh hưởng tiêu hóa.
Vì sao ăn rau sống có thể gây đầy bụng, chướng hơi?

Vì sao ăn rau sống có thể gây đầy bụng, chướng hơi?

Một số loại rau củ giàu chất xơ và carbohydrate khó tiêu có thể làm tăng sinh khí, gây đầy bụng, chướng bụng khi ăn sống hoặc dùng với lượng lớn.
5 nhóm thực phẩm giúp hệ tiêu hóa phục hồi, giảm đầy hơi và khó chịu

5 nhóm thực phẩm giúp hệ tiêu hóa phục hồi, giảm đầy hơi và khó chịu

Khi tiêu hóa kém, đầy hơi, buồn nôn hoặc tiêu chảy, lựa chọn thực phẩm phù hợp giúp giảm áp lực lên dạ dày, bổ sung dinh dưỡng và hỗ trợ phục hồi.
3 món ăn từ lá tía tô và trứng phù hợp chế độ ăn tốt cho tim

3 món ăn từ lá tía tô và trứng phù hợp chế độ ăn tốt cho tim

Tía tô giàu ALA và hợp chất thực vật. Kết hợp với trứng, nấm, rau củ và chế biến ít dầu, muối giúp bữa ăn cân bằng hơn.
4 loại hạt giàu chất xơ hỗ trợ cải thiện táo bón

4 loại hạt giàu chất xơ hỗ trợ cải thiện táo bón

Bổ sung hạt chia, vừng, hạnh nhân và hạt bí vào chế độ ăn giúp tăng lượng chất xơ, hỗ trợ nhu động ruột và cải thiện tình trạng táo bón.
XEM THÊM
dam-ca-mau-chi-vi-hoa
Based on MasterCMS Ultimate Edition 2026 v2.9
Quay về đầu trang
Giao diện máy tính