Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg.

Tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra một cú sốc lương thực toàn cầu, khi giá khí đốt tăng cao gây áp lực lên hoạt động sản xuất phân bón, và các ngành khác cạnh tranh giành giật các đầu vào quan trọng và logistics với các nhà sản xuất nông nghiệp.

Eo Hormuz là tuyến đường nơi 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được tiêu thụ trên toàn cầu được vận chuyển qua, cùng 1/3 thương mại phân bón đường biển. Do đó, eo biển hẹp này đã trở thành một động mạch quan trọng đối với hoạt động sản xuất lương thực - lương thực và thị trường năng lượng của thế giới.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Hàng hóa do tờ báo Financial Times tổ chức mới đây ở Lausanne, ông Pablo Galante Escobar - người đứng đầu bộ phận LNG tại công ty giao dịch hàng hóa Vitol - đã đưa ra cảnh báo rằng "chúng ta đang đối mặt với sự bất định”.

Dòng chảy LNG qua Hormuz rơi vào tê liệt đã gây sụt giảm tiêu thụ LNG trong công nghiệp. Ông Escobar cho biết khoảng 40% lượng giảm nhu cầu LNG kể từ khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran nổ ra là của các nhà máy, đặc biệt là các nhà máy sản xuất phân bón. Khí tự nhiên là nguyên liệu chính trong sản xuất phân bón nitrogen như amoniac. Ông cảnh báo việc giảm lượng phân bón sẵn có sẽ ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và đẩy giá lương thực lên cao trong các mùa tới.

“Cuộc khủng hoảng năng lượng sẽ trở thành một cuộc khủng hoảng lương thực”, ông Escobar nói.

Việc cả Mỹ và Iran đều đang phong tỏa eo biển Hormuz cũng đang có ảnh hưởng lan rộng trong hoạt động logistics toàn cầu. Tình trạng tắc nghẽn tại kênh đào Panama đã gia tăng khi các nhà nhập khẩu của khu vực châu Á chuyển sang mua dầu thô xuất khẩu từ Bờ Vịnh của Mỹ thay cho nguồn cung từ Trung Đông. Tại kênh đào này, các tàu chở dầu đang cạnh tranh gay gắt với các tàu chở hàng khô rời để giành suất đi qua đang ngày càng trở nên khan hiếm.

Theo bà Louisa Follis, người đứng đầu bộ phận tàu hàng khô rời tại công ty môi giới tàu và tư vấn hàng hải Clarksons, sự tắc nghẽn này đã khiến các tàu chở hàng có giá trị thấp hơn như ngũ cốc phải đối mặt với chi phí vận chuyển tăng và sự chậm trễ, với thời gian chờ đợi tại kênh đào kéo dài đến khoảng 40 ngày. Nguyên do là các nhà điều hành tàu chở dầu sẵn sàng trả hàng triệu USD để được đi trước. Một số tuyến đường vận chuyển ngũ cốc đã chứng kiến giá cước vận tải tăng từ 50-60%, bà cho biết.

Sự gia tăng chi phí này đang tạo thêm áp lực lên nông dân Mỹ, những người đã gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các nhà sản xuất có chi phí thấp hơn như Brazil. Giá cước vận chuyển cao hơn làm giảm biên lợi nhuận của nông dân Mỹ và khiến việc tiếp cận các thị trường mới nổi trở nên khó khăn hơn đối với họ, theo bà Follis.

Chi phí nhiên liệu cho tàu chở hàng cao hơn đang làm tăng thêm áp lực bằng cách buộc các tàu phải giảm tốc độ, giảm công suất hiệu dụng trên các thị trường tàu chở hàng khô rời. "Điều đó đang dẫn tới suy giảm hiệu quả đối với toàn bộ hệ thống", vị chuyên gia nói.

Các nhà giao dịch hàng hóa nông nghiệp cảnh báo rằng thị trường vẫn chưa phản ánh hết rủi ro của sự gián đoạn kéo dài về nguồn cung phân bón và các đầu vào quan trọng khác.

Ông Vijay Chakravarthy, Giám đốc rủi ro tại Louis Dreyfus Company, một trong những công ty giao dịch nông nghiệp lớn nhất thế giới, cho biết kỳ vọng rằng cuộc xung đột sẽ chỉ diễn ra trong thời gian ngắn đã khiến các nhà đầu tư không đánh giá được hết các tác động tiềm ẩn.

"Thị trường chưa phản ánh được rủi ro gián đoạn kéo dài hơn dự báo ban đầu. Không ai chuẩn bị cho điều đó”, ông nói, và nhận định nếu sự gián đoạn kéo dài thêm 6 tháng nữa, chu kỳ cây trồng năm 2027 sẽ phải gánh chịu hậu quả.

Ông cũng chỉ ra sự cạnh tranh ngày càng tăng để giành giật các đầu vào quan trọng khác như lưu huỳnh - để dùng cho mục đích công nghiệp có giá trị cao hơn như luyện đồng - đang khiến các nhà sản xuất phân bón "bị đẩy xuống cuối hàng".

Nguồn cung ngũ cốc toàn cầu hiện còn tương đối dồi dào, nhưng ông Chakravarthy cảnh báo rằng phản ứng của các chính phủ có thể làm tăng thêm cú sốc. Các quốc gia lo ngại về an ninh lương thực có thể bắt đầu tích trữ dự trữ, dẫn tới sự thắt chặt trên thị trường toàn cầu và đẩy giá lên cao, đặc biệt là đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực.