Bài 2: Chè sạch, giá cao “tấm vé vàng” vào thị trường xuất khẩu

Chành trai trẻ Đào Quang Vũ người thổi hồn vào cây chè Shan Tuyết cổ thụ nơi miền biên viễn Huồi Tụ

“Hương vị” của sự tử tế với đất và người

Trước khi “bén duyên” với gốc chè cổ thụ Shan Tuyết Huồi Tụ, chàng trai sinh năm 1991 sinh ra và lớn lên ở vùng đất Hà Tĩnh. Câu chuyện bắt đầu vào năm 2020, khi Vũ có chuyến thiện nguyện lên trao áo ấm tặng học sinh nghèo vùng biên, rồi tình cờ biết đến ở Kỳ Sơn có sự tồn tại của cây chè Shan tuyết cổ thụ.

Cũng tại đây, Vũ vô tình chứng kiến cảnh người dân chặt bỏ những gốc chè cổ thụ để tìm hướng đi khác bởi họ cho rằng giá trị kinh tế mang lại không cao. Xót xa khi những cây chè có giá trị đặc biệt mà chưa được phát huy nơi có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu rát phù hợp với loại chè này, Vũ chợt nảy sinh ý tưởng cùng người dân bản địa nâng cao giá trị về kinh tế cũng như thương hiệu của cây chè Shan Tuyết hữu cơ.

Xác định trồng cây chè hữu cơ là việc làm chẳng hề dễ dàng, đặc biệt là với đồng bào miền núi, nhìn nhận rõ điều đó, Vũ vẫn quyết tâm thay đổi lối canh tác truyền thống cho người dân từ những hành động nhỏ nhất. Nói là làm, anh hành trang lên bản cùng ăn, cùng ngủ, cùng làm với đồng bào bản xứ Huồi Tụ.

Bắt đầu thực hiện ý tưởng, Vũ đã chia sẻ sáng kiến của mình với chính quyền địa phương, khi được cơ quan quản lý nhà nước hỗ trợ tối đa, Vũ cùng với cán bộ địa phương vận động các hộ gia đình ngừng phá cây chè quý cùng lời hứa sẽ thu mua búp chè tươi cho bà con với giá cao hơn nhiều lần.

Các ản phẩm chế biến từ chè Shan Tuyết như Bạch trà, Hồng trà, Lục trà và Phổ nhĩ

Khi nhận được sự đồng hành của bà con dân bản, Vũ đã tiến hành cho kỹ thuật chuyên môn hỗ trợ tập huấn về quy trình chăm sóc cây chè theo hướng hữu cơ; hỗ trợ phân hữu cơ vi sinh được nhập từ nước ngoài làm nguồn dinh dưỡng chủ đạo cho cây chè; hỗ trợ cách thu lượm chè, cách bảo quản;…Và cho đến hôm nay, sau khoảng thời gian lặn lội, đồng hành cùng người dân bám riết từng thời khắc sinh trưởng của cây chè Shan Tuyết nơi có độ nào 1.200m, mây mù bao phủ quanh năm, sự chênh lệch về nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng với cách chăm sóc tuân thủ quy trình tiêu chuẩn hữu cơ đã nhân bản tgiá trị sản phẩm.

Chia sẻ về xây dựng thương hiệu chè Shan Tuyết hữu cơ, Vũ cho hay: Làm nông nghiệp hữu cơ trên vùng đất có vị trí địa lý khá xa so với trung tâm tỉnh Nghệ An (gần 300km) sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình vận chuyển, nhưng vì “hương vị” của tình người, tình đất đã tạo động lực để cho tôi nhiệt huyết với con đường khá mới mẻ này.

“Chè Shan Tuyết thuần khiết, kết tinh từ thiên nhiên và bàn tay người nông dân tận tâm. Được nuôi dưỡng trong khí hậu trong lành, thu hái thủ công và chế biến theo phương pháp truyền thống, từng búp trà lưu giữ trọn hương vị nguyên sơ. Hành trình từ đỉnh núi cao đến tay bạn không chỉ là câu chuyện về trà, mà còn là tâm huyết và sự trân quý thiên nhiên”, Vũ chia sẻ.

Trà Shan Tuyết được đông đảo du khách đến thưởng ngoạn

Vốn là cán bộ theo sát mô hình này, anh Nguyễn Văn Hữu, cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh Nghệ An chia sẻ: Sau một thời gian triển khai, mô hình trồng chè Shan Tuyết hữu cơ ở Huồi Tụ đã tạo ra vùng nguyên liệu, người dân dần thay đổi tập quán canh tác nhờ được tập huấn kỹ thuật thường xuyên. Đặc biệt, chính sách bao tiêu sản phẩm đã tạo được niềm tin cho bà con, giúp họ yên tâm gắn bó với cây chè Shan Tuyết.

Kỳ vọng mang thương hiệu chè Shan Tuyết vươn xa

Từ góc độ nhìn nhận những hạn chế khiến loại cây đặc sản này chưa phát huy hết giá trị đặc hữu đến từ nhiều nguyên nhân như: tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, thiếu sự gắn kết giữa nông dân và doanh nghiệp, dẫn đến khó khăn trong việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung đạt chuẩn; Việc chế biến còn hạn chế, sản phẩm thiếu đa dạng, giá trị gia tăng thấp; Khâu tiêu thụ thiếu ổn định, phụ thuộc nhiều vào thị trường ngắn hạn, chưa khai thác được thị trường trong và ngoài nước một cách bền vững…

Vì lẽ đó, chàng trai trẻ đầy nhiệt huyết đã mạnh dạn thành lập công ty với tên gọi “Công ty CP XNK Dược thảo An Nam”, đánh dấu một khởi đầu đầy hanh thông cho hành trình đưa nông sản Việt vươn tầm thị trường rộng lớn. Cũng từ đây, Vũ mò mẫm từng bước trên hành trình mang các sản phẩm được chế biến sâu từ cây chè Shan Tuyết đến tay người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Những búp chè được hái bằng tay vào buổi sáng sớm. Ảnh: T.H

Để hiểu rõ loại chè này ở các địa phương trên cả nước, Vũ đã không ngần ngại đến tận nơi để trải nghiệm vị chè ở mỗi vùng như Thái Nguyên, Sơn La, Phú Thọ,… Cùng với đó, lặn lội sang các nước và vùng lãnh thổ có văn hóa trà đặc sắc như Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan,… để học tập, tìm kiếm cơ hội xuất khẩu.

Chia sẻ về dự định mang thương hiệu loại cây đặc sản này vươn tầm quốc tế, ông chủ Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Dược thảo An Nam đã chủ động giới thiệu sản phẩm tại một số thị trường nước ngoài, bước đầu nhận được phản hồi tích cực. Vũ cho biết: “Hiện nay, công ty đang trong quá trình tìm kiếm và đàm phán với các đối tác nhập khẩu, nhằm mở rộng cơ hội xuất khẩu chè Shan Tuyết Huồi Tụ sang các thị trường tiềm năng”.

Hiện tại, Công ty đang sản xuất, phân phối 4 dòng chính là Bạch trà, Hồng trà, Lục trà và Phổ nhĩ. Mỗi loại chè được thu hoạch và chọn lựa khác nhau. Điển hình như Bạch trà Shan Tuyết được đánh giá là hảo hạng, dòng trà quý hiếm được chế biến từ những búp trà Shan Tuyết non nhất hái từ các cây chè cổ thụ, có vị ngọt nhẹ, không chát. Những búp trà non được hái bằng bàn tay thoăn thoắt của mỗi người dân bản xứ vào sáng sớm, khi sương vẫn còn đọng trên lá. Trà được làm héo trong bóng râm hoặc dưới nắng nhẹ, giúp búp trà giữ được tinh dầu và lớp tuyết trắng đặc trưng. Trong quá trình chế biến trà không sao, không lên men nhằm giữ nguyên trạng thái tự nhiên và được sấy ở nhiệt độ thích hợp, đảm bảo độ khô vừa phải để bảo quản lâu dài mà vẫn giữ nguyên chất lượng.

Đào Quang Vũ (trái) và cộng sự đưa sản phẩm trà Shan tuyết Kỳ Sơn đi tham gia Hội trà quốc tế tại Đài Loan

Ông Dềnh Vả Hùa (SN 1950, trú tại bản Huồi Khả, xã Huồi Tụ), người theo nghiệp trồng chè đã gần 30 năm cho hay: Kể từ khi cây chè được chế biến sâu, được người tiêu dùng lựa chọn nhiều đời sống của dân bản đã có nhiều thay đổi. Hi vọng thời gian tới, giá trị cây chè Shan Tuyết tiếp tục nâng lên nhờ có sự liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ.

“Trước đây chưa xây dựng thương hiệu hữu cơ, chè được thu mua từ 5.000 đến 6.000 đồng/kg do đó diện tích trồng chè bị bỏ hoang, không được chăm sóc nhưng kể từ khi thương hiệu chè hữu cơ được khẳng định giá thu mua cao hơn nhiều. Từ đó, cây chè được người dân chú trọng chăm sóc, cẩn mẫn và có ý thức hơn. Đặc biệt, đồng bào chăm cây sinh trưởng tự nhiên, làm cỏ bằng thủ công không phun thuốc diệt cỏ, đối với loại bệnh rầy gây xoắn và teo lá người dân dùng thuốc sinh học. Với diện tích cây chè canh tác theo hướng hữu cơ khoảng 280 ha cây chè đã trở thành cây mũi nhọn và là sinh kế bền vững của địa phương…”, ông Dềnh Bá Lồng, Chủ tịch UBND xã Huồi Tụ cho biết.